ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.256
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.256.1
यस्माद्धर्मात्परो धर्मो विद्यदे नेह कश्चन ।
यो वि… न्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२५६.१ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ… ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.256.2
धर्मं ति संप्रवक्ष्यामि पुराणमृषिसंस्तुतम् ।
विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यस्तमिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२५६.२ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਹ ਧਰਮ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
12.256.3
इन्द्रिया…प्रमाथीनि बुद्ध्या संयम्य यत्नतः ।
सर्वतो… ॥ १२.२५६.३ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ… ਬੇਲਗਾਮ ਹਨ; ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯਤਨ ਪੂਰਵਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ… ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ…
12.256.4
मनसश्चेन्द्रियाणा चाप्यकाग्र्य परमं तप ।
तज्ज्यायः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्य ॥ १२.२५६.४ ॥
ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.256.5
तानि सर्वाणि संधाय मनःषष्ठानि मेधया ।
आत्मतृप्त इवासीत बहुचिन्त्यमचिन्तयन् ॥ १२.२५६.५ ॥
ਮਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ; ਬਹੁਤ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ।
12.256.6
गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि ।
तदा त्वमात्मनाऽऽत्मानं परं द्रक्ष्यसि शाश्वतम् ॥ १२.२५६.६ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਘਰ (ਸਰੀਰ) ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਰਮ, ਸਨਾਤਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ।
12.256.7
सर्वात्मानं महात्मानं विधूममिव पावकम् ।
तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः ॥ १२.२५६.७ ॥
ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਨੀਸ਼ੀ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
12.256.8
यथा पुष्पफलोपेतो बहुशाखो महाद्रुमः ।
आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम् ॥ १२.२५६.८ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ: ਕਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਫੁੱਲ, ਕਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਫਲ।
12.256.9
एवमात्मा न जानीते क्व गभिष्ये कुतस्त्वहम् ।
अन्यो ह्यत्रान्तरात्माऽस्ति यः सर्वमनुपश्यति ॥ १२.२५६.९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ: ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.256.10
ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्यात्मानमात्मना ।
दृष्ट्वा त्वमात्मनाऽऽत्मानं निरात्मा भव सर्ववित् ॥ १२.२५६.१० ॥
ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਗਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿਰਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਰਬਗਿਆ ਹੋ ਜਾ।
12.256.11
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विमुक्तत्वगिवोरगः ।
परां बुद्धिमवाप्येह विपाप्मा विगतज्वरः ॥ १२.२५६.११ ॥
ਕੁੰਜ ਛੱਡੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਰਮ ਬੁੱਧੀ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਪਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ।
12.256.12
सर्वतः प्रवहां घोरां नदीं लोकप्रवाहिनीम् ।
पञ्चेन्द्रियग्राहवतीं मनःसंकल्परोधसम् ॥ १२.२५६.१२ ॥
ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦੀ, ਭਿਆਨਕ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ।
12.256.13
लोभमोहतृणच्छन्नां कामक्रोधसरीसृपाम् ।
सत्यतीर्थानृतक्षोभां क्रोधपङ्कां सरिद्वराम् ॥ १२.२५६.१३ ॥
ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਸਰੀਸ੍ਰਿਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੱਚ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ ਐਸੀ, ਝੂਠ ਨਾਲ ਹਿਲਾਈ ਹੋਈ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ।
12.256.14
अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां दुस्तरामकृतात्मभिः ।
प्रतरस्व नदीं बुद्ध्या कामग्राहसमाकुलाम् ॥ १२.२५६.१४ ॥
ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ, ਤੇਜ਼, ਅਸੰਜਮੀਆਂ ਲਈ ਦੁਸਤਰ, ਕਾਮ ਰੂਪੀ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ।
12.256.15
… तालद्स्तराम् ।
आत्मकमा…जिह्वावर्तां दुरासदाम् ॥ १२.२५६.१५ ॥
…ਤਾਲਵਨ ਵਾਂਗ ਦੁਸਤਰ, ਆਤਮਕਾਮ…ਜੀਭ ਦੇ ਭੌਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੁਰਾਸਦ।
12.256.16
यां तरन्ति कृतप्रज्ञा धृतिमन्तो मनीषिणः ।
तां तीर्णः सर्वतोमुक्तो विधूतात्माऽऽत्मविच्छुचिः ॥ १२.२५६.१६ ॥
ਕ੍ਰਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਜਿਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਮੁਕਤ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਝਾੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.256.17
उत्तमां बुद्धिमास्थाय ब्रह्मभूयं भविष्यसि ।
संतीर्णः सर्वसंक्लेशान्प्रसन्नात्मा विकल्मषः ॥ १२.२५६.१७ ॥
ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ; ਸਭ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ।
12.256.18
भूमिष्ठानीव भूतानि पर्वतस्थो निशामय ।
अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च अनृशंसमतिस्तथा ॥ १२.२५६.१८ ॥
ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ; ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਮਨ ਨਾਲ।
12.256.19
ततो द्रक्ष्यसि सर्वेषां भूतानां प्रभवाप्ययौ ।
एनं वै सर्वभूतेभ्यो विशिष्टं मेनिरे बुधाः।
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठा मुनयस्तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.२५६.१९ ॥
ਫਿਰ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲੈ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੱਤਵਦਰਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ (ਉੱਤਮ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
12.256.20
आत्मनो व्यापिनो ज्ञानमिदं पुत्रानुशासनम् ।
प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च ॥ १२.२५६.२० ॥
ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਜਮੀ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.256.21
आत्मज्ञानमिदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत् ।
अब्रुवं यदहं तात आत्मसाक्षिकमञ्जसा ॥ १२.२५६.२१ ॥
ਇਹ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਗੁਪਤ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਗੁਪਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਤਾਤ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਾਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.256.22
नैव स्त्री न पुमानेतन्नैव वेद नपुंसकम् ।
अदुःखमसुखं ब्रह्म भूतभव्यभवात्मकम् ॥ १२.२५६.२२ ॥
ਇਹ (ਬ੍ਰਹਮ) ਨਾ ਇਸਤਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੁਰਖ, ਨਾ ਹੀ ਨਪੁੰਸਕ। ਇਹ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਸਰੂਪ।
12.256.23
नैतज्ज्ञात्वा पुमान्स्त्री वा पुनर्भवमवाप्नुते ।
स्वभावप्रतिपत्त्यर्थमेतद्धर्मं विधीयते ॥ १२.२५६.२३ ॥
ਇਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਧਰਮ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
12.256.24
यथा मतानि सर्वाणि तथैतानि यथातथा ।
कथितानि मया पुत्र भवन्ति न भवन्ति च ॥ १२.२५६.२४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਮਤ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਹਨ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਨ ਵੀ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
12.256.25
तत्प्रीतियुक्तेन गुणान्वितेन ।
पुत्रेण सत्पुत्र दमान्वितेन।
पृष्टो हि संप्रीतिमना यथार्थं ।
ब्रूयात्सुतस्येह यदुक्तमेतत् ॥ १२.२५६.२५ ॥
ਪਿਆਰ ਭਰੇ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਹੇ ਸਤਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।