મહાભારત · અધ્યાય 12.257
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.257.2
…नधीयीत शुश्रूषुर्ब्रह्मचर्यवान् ।
ऋवो यजूंषि सामानि वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १२.२५७.२ ॥
…સેવાભાવથી બ્રહ્મચર્ય પાળીને જે અધ્યયન ન કરે, તે ઋક, યજુ, સામ મંત્રોમાં અને વેદ-વેદાંગોમાં પારંગત થતો નથી.
12.257.3
ज्ञानी यः सर्वभूतानां सर्ववित्सर्वभूतवित् ।
नाकामो म्रियते जातु… ॥ १२.२५७.३ ॥
જે સર્વ ભૂતોનો જ્ઞાની, સર્વ જાણનાર અને ભૂતોનો સ્વભાવ જાણનાર છે, તે કામનારહિત થયા વિના ક્યારેય મરતો નથી…
12.257.4
इष्टी…श्राप्य क्रतूश्चवाप्तदाक्षणान् ।
प्राप्नोति नैव ब्राह्मण्यमविज्ञानात्कथंचन ॥ १२.२५७.४ ॥
યજ્ઞો કરીને, ક્રતુઓ અને દક્ષિણાઓ મેળવીને પણ જ્ઞાન વિના કોઈ રીતે બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત થતું નથી.
12.257.5
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बियति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२५७.५ ॥
જ્યારે આ કોઈથી ડરતો નથી અને કોઈ આનાથી ડરતું નથી, જ્યારે આ ઇચ્છા કરતો નથી કે દ્વેષ કરતો નથી, ત્યારે બ્રહ્મ પ્રાપ્ત થાય છે.
12.257.6
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२५७.६ ॥
જ્યારે સર્વ ભૂતો પ્રત્યે પાપભાવ રાખતો નથી, કર્મથી, મનથી અને વાણીથી, ત્યારે બ્રહ્મ પ્રાપ્ત થાય છે.
12.257.7
कामबन्धनमेवेदं नान्यदस्तीह बन्धनम् ।
कामबन्धनमुक्तो हि ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.२५७.७ ॥
આ જ કામનાનું બંધન છે; અહીં આના સિવાય બીજું કોઈ બંધન નથી. કામનાના બંધનથી મુક્ત થયેલો બ્રહ્મભાવને યોગ્ય બને છે.
12.257.8
कामतो मुच्यमानस्तु धूमाभ्रादिव चन्द्रमाः ।
विरजाः कालमाकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण वर्तते ॥ १२.२५७.८ ॥
જે કામનામાંથી મુક્ત થાય છે, તે ધુમ્મસ અને વાદળોથી મુક્ત ચંદ્રની જેમ નિર્મળ થઈ કાળની પ્રતીક્ષા કરે છે; ધીર પુરુષ ધૈર્યથી સ્થિર રહે છે.
12.257.9
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामः ॥ १२.२५७.९ ॥
ભરાયેલા, અચળ સ્થિત સમુદ્રમાં જેમ પાણી પ્રવેશે છે, તેમ જેનામાં બધી કામનાઓ પ્રવેશે છે તે શાંતિ પામે છે; કામનાની કામના કરનાર નહીં.
12.257.10
क कामकान्तो न तु कामकामः ।
स वै कामात्स्वर्गमुपैति देही ॥ १२.२५७.१० ॥
જે કામનાથી પ્રિય છે તે નહીં, પણ જે કામનાની કામના કરે છે; તે દેહધારી કામનાથી સ્વર્ગ પામે છે.
12.257.11
वेदस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषत्तपः ॥ १२.२५७.११ ॥
વેદનું ઉપનિષદ દાન છે; દાનનું ઉપનિષદ દમ છે; દમનું ઉપનિષદ દાન છે; દાનનું ઉપનિષદ તપ છે.
12.257.12
तपसोपनिषत्त्यागस्त्यागस्योपनिषत्सुखम् ।
सुखस्योपनिषत्स्वर्गः स्वर्गस्योपनिषच्छमः ॥ १२.२५७.१२ ॥
તપનું ઉપનિષદ ત્યાગ છે; ત્યાગનું ઉપનિષદ સુખ છે; સુખનું ઉપનિષદ સ્વર્ગ છે; સ્વર્ગનું ઉપનિષદ શમ છે.
12.257.13
क्लेदनं शोकमनसोः संतीर्णं तृष्णया सह ।
सत्वमृच्छति संतोपाच्छान्तिलक्षणमुत्तमम् ॥ १२.२५७.१३ ॥
શોક અને મનના ક્લેશને, તૃષ્ણા સહિત, જે પાર કરે છે તે સત્ત્વ પામે છે; સંતોષથી તે ઉત્તમ શાંતિનું લક્ષણ પામે છે.
12.257.14
विशोको निर्ममः शांतः प्रशांतात्माऽत्मविच्छुचिः ।
पङ्गिर्लक्षणवानेतैः समग्रः पुनरेष्यति ॥ १२.२५७.१४ ॥
શોકરહિત, મમતારહિત, શાંત, પૂર્ણ પ્રશાંત આત્મા ધરાવનાર, આત્મજ્ઞ અને શુચિ — આ લક્ષણોથી યુક્ત પંક્તિ ફરીથી પાછી આવશે.
12.257.15
पङ्भिः सत्वगुणोपेतैः प्राज्ञैरधिगतं त्रिभिः ।
ये विदुः प्रत्यगात्मानमिहस्थानमृतान्विदुः ॥ १२.२५७.१५ ॥
સત્ત્વગુણયુક્ત પ્રાજ્ઞો ત્રણ પંક્તિઓ વડે જે મેળવે છે તે આ છે; તેઓ અંતરાત્મા, અહીંનું સ્થાન અને સત્યને જાણે છે.
12.257.16
अकृत्रिममसंहार्यं प्राकृतं निरुपस्कृतम् ।
अध्यात्मवित्कृतप्रज्ञः सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.२५७.१६ ॥
અકૃત્રિમ, અવિનાશી, સ્વાભાવિક અને અલંકારરહિત એવા તેને અધ્યાત્મજ્ઞ, સ્થિર પ્રજ્ઞાવાળો અક્ષય સુખ પામે છે.
12.257.17
निष्प्रचारं मनः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य च सर्वशः ।
यामयं लभते तुष्टिं सा न शक्याऽऽत्मनोन्यथा ॥ १२.२५७.१७ ॥
મનને નિશ્ચલ કરીને અને સર્વ રીતે સ્થિર સ્થાપીને તે જે તુષ્ટિ પામે છે, તે બીજી રીતે આત્મા વડે શક્ય નથી.
12.257.18
येन तृप्यत्यभुञ्जानो येन तृप्यत्यवित्तवान् ।
येनास्नेहो बलं धत्ते यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १२.२५७.१८ ॥
જેનાથી અભોજી તૃપ્ત થાય છે, જેનાથી ધનહીન તૃપ્ત થાય છે, જેનાથી અનાસક્ત બળ ધારણ કરે છે — જે તેને જાણે છે તે વેદવેત્તા છે.
12.257.19
असङ्गो ह्यात्मनो द्वाराण्यपिधाय विचिन्तयन् ।
यो ह्यास्ते ब्राह्मणः शिष्टः स आत्मरतिरुच्यते ॥ १२.२५७.१९ ॥
આત્માનાં દ્વારો (ઇન્દ્રિયો) બંધ કરીને, અનાસક્ત રહી ચિંતન કરતાં રહેનાર શિષ્ટ બ્રાહ્મણ — તેને જ આત્મરત કહેવામાં આવે છે.
12.257.20
समाहितं परे तत्त्वे क्षीणकाममवस्थितम् ।
सर्वतः सुखमन्वेति वपुश्चान्द्रमसं यथा ॥ १२.२५७.२० ॥
પરમ તત્ત્વમાં સમાહિત, કામનાઓ ક્ષીણ થયેલો અને સ્થિર રહેલો પુરુષ, ચંદ્રના દેહતેજની જેમ સર્વ બાજુથી સુખ મેળવે છે.
12.257.21
अविशेषाणि भूतानि गुणांश्च जहतो मुनेः ।
सुखेनापोह्यते दुःखं भास्करेण तमो यथा ॥ १२.२५७.२१ ॥
અવિશેષ ભૂતો અને ગુણોનો ત્યાગ કરનાર મુનિનું દુઃખ, સૂર્યથી અંધકાર દૂર થાય તેમ સહેલાઈથી દૂર થાય છે.
12.257.22
तमतिक्रान्तकर्माणमतिक्रान्तगुणक्षयम् ।
ब्राह्मणं विपयाश्लिष्टं जरामृत्यू न विन्दतः ॥ १२.२५७.२२ ॥
કર્મને પાર કરી ગયેલા, ગુણક્ષયને પાર કરી ગયેલા તે બ્રાહ્મણને, વિષયોમાં આસક્ત ન રહેનારને, જરા અને મૃત્યુ પ્રાપ્ત થતાં નથી.
12.257.23
स यदा सर्वतो मुक्तः समः पर्यवतिष्ठते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च शरीरस्थोऽतिवर्तते ॥ १२.२५७.२३ ॥
તે જ્યારે સર્વ બાજુથી મુક્ત થઈ સમચિત્ત રીતે સ્થિત રહે છે, ત્યારે શરીરમાં રહીને જ ઇન્દ્રિયો અને ઇન્દ્રિયવિષયોને પાર કરી જાય છે.
12.257.24
कारणं परमं प्राप्य अतिक्रान्तस्य कार्यताम् ।
पुनरावर्तनं नास्ति संप्राप्तस्य परात्परम् ॥ १२.२५७.२४ ॥
પરમ કારણને પામીને, કાર્યભાવને પાર કરી ગયેલાને ફરી આવર્તન નથી; તે પરાત્પરને પામ્યો છે.