महाभारत · अध्याय 12.257
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.257.2
…नधीयीत शुश्रूषुर्ब्रह्मचर्यवान् ।
ऋवो यजूंषि सामानि वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १२.२५७.२ ॥
…सेवाभावाने ब्रह्मचर्य पाळून जो अध्ययन करीत नाही, तो ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेदातील मंत्रांत आणि वेद-वेदांगांत पारंगत होत नाही.
12.257.3
ज्ञानी यः सर्वभूतानां सर्ववित्सर्वभूतवित् ।
नाकामो म्रियते जातु… ॥ १२.२५७.३ ॥
जो सर्व भूतांचा ज्ञानी, सर्व जाणणारा आणि भूतांचा स्वभाव जाणणारा आहे, तो कामनारहित झाल्याशिवाय कधीही मरत नाही…
12.257.4
इष्टी…श्राप्य क्रतूश्चवाप्तदाक्षणान् ।
प्राप्नोति नैव ब्राह्मण्यमविज्ञानात्कथंचन ॥ १२.२५७.४ ॥
यज्ञ करून, क्रतू व दक्षिणा मिळवूनही ज्ञानाशिवाय कोणत्याही प्रकारे ब्राह्मण्य प्राप्त होत नाही.
12.257.5
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बियति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२५७.५ ॥
जेव्हा हा कुणाला भीत नाही आणि कोणी याला भीत नाही, जेव्हा हा इच्छा करीत नाही आणि द्वेष करीत नाही, तेव्हा ब्रह्म प्राप्त होते.
12.257.6
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२५७.६ ॥
जेव्हा सर्व भूतांबद्दल पापभाव धरीत नाही, कर्माने, मनाने आणि वाणीने, तेव्हा ब्रह्म प्राप्त होते.
12.257.7
कामबन्धनमेवेदं नान्यदस्तीह बन्धनम् ।
कामबन्धनमुक्तो हि ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.२५७.७ ॥
हेच कामनेचे बंधन आहे; येथे यापेक्षा दुसरे बंधन नाही. कामनेच्या बंधनातून मुक्त झालेला माणूस ब्रह्मभावास पात्र होतो.
12.257.8
कामतो मुच्यमानस्तु धूमाभ्रादिव चन्द्रमाः ।
विरजाः कालमाकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण वर्तते ॥ १२.२५७.८ ॥
जो कामनेपासून मुक्त होतो, तो धुरकट ढग दूर झालेल्या चंद्रासारखा निर्मल होऊन काळाची वाट पाहतो; धीर पुरुष धैर्याने स्थिर राहतो.
12.257.9
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामः ॥ १२.२५७.९ ॥
भरलेल्या, अचल स्थिर समुद्रात जसे पाणी शिरते, तसे ज्याच्यात सर्व कामना शिरतात तो शांती मिळवतो; कामनांची कामना करणारा नव्हे.
12.257.10
क कामकान्तो न तु कामकामः ।
स वै कामात्स्वर्गमुपैति देही ॥ १२.२५७.१० ॥
जो कामनेने प्रिय आहे तो नव्हे, तर जो कामनेची कामना करतो तोच; तो देहधारी कामनेमुळे स्वर्ग मिळवतो.
12.257.11
वेदस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषत्तपः ॥ १२.२५७.११ ॥
वेदाचे उपनिषद दान; दानाचे उपनिषद दम; दमाचे उपनिषद दान; दानाचे उपनिषद तप.
12.257.12
तपसोपनिषत्त्यागस्त्यागस्योपनिषत्सुखम् ।
सुखस्योपनिषत्स्वर्गः स्वर्गस्योपनिषच्छमः ॥ १२.२५७.१२ ॥
तपाचे उपनिषद त्याग; त्यागाचे उपनिषद सुख; सुखाचे उपनिषद स्वर्ग; स्वर्गाचे उपनिषद शम.
12.257.13
क्लेदनं शोकमनसोः संतीर्णं तृष्णया सह ।
सत्वमृच्छति संतोपाच्छान्तिलक्षणमुत्तमम् ॥ १२.२५७.१३ ॥
शोक आणि मनाचा क्लेश, तृष्णेसह, ओलांडणारा सत्त्व प्राप्त करतो; संतोषाने तो उत्तम शांतीचे लक्षण मिळवतो.
12.257.14
विशोको निर्ममः शांतः प्रशांतात्माऽत्मविच्छुचिः ।
पङ्गिर्लक्षणवानेतैः समग्रः पुनरेष्यति ॥ १२.२५७.१४ ॥
शोकरहित, ममतारहित, शांत, पूर्णतः प्रशांत आत्मा असलेला, आत्मज्ञ आणि शुचि — या लक्षणांनी युक्त पंक्ति पुन्हा परत येईल.
12.257.15
पङ्भिः सत्वगुणोपेतैः प्राज्ञैरधिगतं त्रिभिः ।
ये विदुः प्रत्यगात्मानमिहस्थानमृतान्विदुः ॥ १२.२५७.१५ ॥
सत्त्वगुणयुक्त प्राज्ञांनी तीन पंक्तींद्वारे मिळवलेले हेच आहे; ते अंतरात्मा, येथील स्थान आणि सत्य जाणतात.
12.257.16
अकृत्रिममसंहार्यं प्राकृतं निरुपस्कृतम् ।
अध्यात्मवित्कृतप्रज्ञः सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.२५७.१६ ॥
अकृत्रिम, अविनाशी, स्वाभाविक आणि अलंकारविरहित अशा त्याला अध्यात्मज्ञ, स्थिर प्रज्ञा असलेला, अक्षय सुख प्राप्त करतो.
12.257.17
निष्प्रचारं मनः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य च सर्वशः ।
यामयं लभते तुष्टिं सा न शक्याऽऽत्मनोन्यथा ॥ १२.२५७.१७ ॥
मनाला निश्चल करून आणि सर्व प्रकारे स्थिर ठेवून हा जी तुष्टी मिळवतो, ती इतर मार्गाने आत्म्याला मिळवता येत नाही.
12.257.18
येन तृप्यत्यभुञ्जानो येन तृप्यत्यवित्तवान् ।
येनास्नेहो बलं धत्ते यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १२.२५७.१८ ॥
जेणेकरून अभोजी तृप्त होतो, जेणेकरून धनहीन तृप्त होतो, जेणेकरून अनासक्त बल धारण करतो — जो हे जाणतो तोच वेदवेत्ता.
12.257.19
असङ्गो ह्यात्मनो द्वाराण्यपिधाय विचिन्तयन् ।
यो ह्यास्ते ब्राह्मणः शिष्टः स आत्मरतिरुच्यते ॥ १२.२५७.१९ ॥
आत्म्याची द्वारे (इंद्रिये) बंद करून, अनासक्त राहून चिंतन करत राहणारा, शिष्ट ब्राह्मण — त्यालाच आत्मरत म्हटले जाते.
12.257.20
समाहितं परे तत्त्वे क्षीणकाममवस्थितम् ।
सर्वतः सुखमन्वेति वपुश्चान्द्रमसं यथा ॥ १२.२५७.२० ॥
परम तत्त्वात समाहित, कामांचा क्षय झालेला व स्थिर असलेल्या माणसाला, चंद्राच्या तेजाप्रमाणे सर्व बाजूंनी सुख अनुसरते.
12.257.21
अविशेषाणि भूतानि गुणांश्च जहतो मुनेः ।
सुखेनापोह्यते दुःखं भास्करेण तमो यथा ॥ १२.२५७.२१ ॥
अविशेष भूते व गुण त्यागणाऱ्या मुनीचे दुःख, सूर्याने अंधार दूर व्हावा तसे सहज दूर होते.
12.257.22
तमतिक्रान्तकर्माणमतिक्रान्तगुणक्षयम् ।
ब्राह्मणं विपयाश्लिष्टं जरामृत्यू न विन्दतः ॥ १२.२५७.२२ ॥
कर्माच्या पलीकडे गेलेल्या, गुणक्षयाच्या पलीकडे गेलेल्या त्या ब्राह्मणाला, विषयांत आसक्त नसलेल्याला, जरा व मृत्यू प्राप्त होत नाहीत.
12.257.23
स यदा सर्वतो मुक्तः समः पर्यवतिष्ठते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च शरीरस्थोऽतिवर्तते ॥ १२.२५७.२३ ॥
तो सर्व बाजूंनी मुक्त होऊन समचित्त स्थिर राहतो, तेव्हा शरीरात असूनही इंद्रिये व इंद्रियविषय ओलांडतो.
12.257.24
कारणं परमं प्राप्य अतिक्रान्तस्य कार्यताम् ।
पुनरावर्तनं नास्ति संप्राप्तस्य परात्परम् ॥ १२.२५७.२४ ॥
परम कारण प्राप्त करून, कार्यभाव ओलांडलेल्याला पुन्हा परत येणे नाही; तो परात्पराला प्राप्त झालेला असतो.