ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.257
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.257.2
…नधीयीत शुश्रूषुर्ब्रह्मचर्यवान् ।
ऋवो यजूंषि सामानि वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १२.२५७.२ ॥
…ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਪਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਰਿਕ, ਯਜੁ, ਸਾਮ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.257.3
ज्ञानी यः सर्वभूतानां सर्ववित्सर्वभूतवित् ।
नाकामो म्रियते जातु… ॥ १२.२५७.३ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਮਨਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ…
12.257.4
इष्टी…श्राप्य क्रतूश्चवाप्तदाक्षणान् ।
प्राप्नोति नैव ब्राह्मण्यमविज्ञानात्कथंचन ॥ १२.२५७.४ ॥
ਯੱਗ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਤੂ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
12.257.5
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बियति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२५७.५ ॥
ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਇਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਦਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.257.6
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२५७.६ ॥
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਪ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.257.7
कामबन्धनमेवेदं नान्यदस्तीह बन्धनम् ।
कामबन्धनमुक्तो हि ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.२५७.७ ॥
ਇਹੀ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ। ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.257.8
कामतो मुच्यमानस्तु धूमाभ्रादिव चन्द्रमाः ।
विरजाः कालमाकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण वर्तते ॥ १२.२५७.८ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.257.9
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामः ॥ १२.२५७.९ ॥
ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਚਲ ਸਥਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
12.257.10
क कामकान्तो न तु कामकामः ।
स वै कामात्स्वर्गमुपैति देही ॥ १२.२५७.१० ॥
ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਕਾਮਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.257.11
वेदस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषत्तपः ॥ १२.२५७.११ ॥
ਵੇਦ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾਨ ਹੈ; ਦਾਨ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਮ ਹੈ; ਦਮ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾਨ ਹੈ; ਦਾਨ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤਪ ਹੈ।
12.257.12
तपसोपनिषत्त्यागस्त्यागस्योपनिषत्सुखम् ।
सुखस्योपनिषत्स्वर्गः स्वर्गस्योपनिषच्छमः ॥ १२.२५७.१२ ॥
ਤਪ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤਿਆਗ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸੁਖ ਹੈ; ਸੁਖ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਵਰਗ ਹੈ; ਸਵਰਗ ਦਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸ਼ਮ ਹੈ।
12.257.13
क्लेदनं शोकमनसोः संतीर्णं तृष्णया सह ।
सत्वमृच्छति संतोपाच्छान्तिलक्षणमुत्तमम् ॥ १२.२५७.१३ ॥
ਸੋਗ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.257.14
विशोको निर्ममः शांतः प्रशांतात्माऽत्मविच्छुचिः ।
पङ्गिर्लक्षणवानेतैः समग्रः पुनरेष्यति ॥ १२.२५७.१४ ॥
ਸ਼ੋਕਰਹਿਤ, ਮਮਤਾਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੰਕਤੀ ਮੁੜ ਆਵੇਗੀ।
12.257.15
पङ्भिः सत्वगुणोपेतैः प्राज्ञैरधिगतं त्रिभिः ।
ये विदुः प्रत्यगात्मानमिहस्थानमृतान्विदुः ॥ १२.२५७.१५ ॥
ਸਤ੍ਵਗੁਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.257.16
अकृत्रिममसंहार्यं प्राकृतं निरुपस्कृतम् ।
अध्यात्मवित्कृतप्रज्ञः सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.२५७.१६ ॥
ਅਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵਾਲਾ ਅਵਿਯ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.257.17
निष्प्रचारं मनः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य च सर्वशः ।
यामयं लभते तुष्टिं सा न शक्याऽऽत्मनोन्यथा ॥ १२.२५७.१७ ॥
ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਟਿਕਾ ਕੇ ਇਹ ਜੋ ਸੰਤੋਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
12.257.18
येन तृप्यत्यभुञ्जानो येन तृप्यत्यवित्तवान् ।
येनास्नेहो बलं धत्ते यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १२.२५७.१८ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਨਹੀਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨਾਸਕਤ ਬਲ ਧਾਰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਵੇਦਵਿੱਤ ਹੈ।
12.257.19
असङ्गो ह्यात्मनो द्वाराण्यपिधाय विचिन्तयन् ।
यो ह्यास्ते ब्राह्मणः शिष्टः स आत्मरतिरुच्यते ॥ १२.२५७.१९ ॥
ਆਤਮਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ (ਇੰਦਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਅਨਾਸਕਤ ਰਹਿ ਕੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਆਤਮਰਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.257.20
समाहितं परे तत्त्वे क्षीणकाममवस्थितम् ।
सर्वतः सुखमन्वेति वपुश्चान्द्रमसं यथा ॥ १२.२५७.२० ॥
ਪਰਮ ਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਸਮਾਹਿਤ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
12.257.21
अविशेषाणि भूतानि गुणांश्च जहतो मुनेः ।
सुखेनापोह्यते दुःखं भास्करेण तमो यथा ॥ १२.२५७.२१ ॥
ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.257.22
तमतिक्रान्तकर्माणमतिक्रान्तगुणक्षयम् ।
ब्राह्मणं विपयाश्लिष्टं जरामृत्यू न विन्दतः ॥ १२.२५७.२२ ॥
ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗਏ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖ਼ਯ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗਏ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
12.257.23
स यदा सर्वतो मुक्तः समः पर्यवतिष्ठते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च शरीरस्थोऽतिवर्तते ॥ १२.२५७.२३ ॥
ਉਹ ਜਦੋਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਚਿੱਤ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.257.24
कारणं परमं प्राप्य अतिक्रान्तस्य कार्यताम् ।
पुनरावर्तनं नास्ति संप्राप्तस्य परात्परम् ॥ १२.२५७.२४ ॥
ਪਰਮ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਜ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪਰਾਤਪਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।