マハーバーラタ · 章 12.258

12.258.1

द्वन्द्वासि मोक्षजिज्ञासुरर्थधर्मानुतिष्ठतः ।
वक्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वमिदं महत् ॥ १२.२५८.१ ॥

あなたは対立の二元の中にあり、解脱を知ることを望み、利と法を実践している。徳ある師はまずこの偉大な教えを弟子に聞かせるべきである。

आकाशं मारुतो ज्योतिरा…पृथ्वी च पञ्चमी ।
भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.२५८.२ ॥

虚空、風、光……そして第五の地。有と無、そして時間。これら五つはすべての存在に宿る。

अन्तरात्मकमाकाशं तन्मयं श्रोत्रमिन्द्रियम् ।
तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मुनिः शास्त्रविधानवित् ॥ १२.२५८.३ ॥

虚空は内なる自己の本性であり、そこから成る耳根の性質は、音であると知るべきである——経典の規則に通じた聖者はこう述べる。

चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ ।
स्पर्शनं चेन्द्रियं विद्यात्तथा स्पर्शं च तन्मयम् ॥ १२.२५८.४ ॥

運動は風の本性であり、呼気と吸気もそうである。皮膚は触覚の根と知るべきで、触覚もまたそれから成る。

तापः पाकः प्रकाशश्च ज्योतिश्चक्षुश्च तन्मयम् ।
तस्य रूपं गुणं विद्यात्तमोनाशकमात्मवान् ॥ १२.२५८.५ ॥

熱・消化・輝き、光と眼もまたそれから成る。その性質は、自制する者が知るべきことに、闇を滅する形である。

प्रक्लेदो द्रवता स्नेह इत्यपामुपदिश्यते ।
असृङ्भज्जा च यच्चान्यत्स्निग्धं विद्यात्तदात्मकम्
रसनं चेन्द्रियं जिह्वा रसश्चापां गुणो मतः ॥ १२.२५८.६ ॥

湿り気・流動性・滑らかさは水の相として教えられる。血・骨髄その他の滑らかなものも同じ性質と知るべきである。舌は味覚の根であり、味は水の徳と見なされる。

संघातः पार्थिवो धातुरस्थिदन्तनखानि च ।
श्मश्चु रोम च केशाश्च सिरा स्नायु च चर्म च ॥ १२.२५८.७ ॥

集合体は地の要素である。骨、歯と爪、髭、体毛と頭髪、血管、腱、そして皮膚。

इन्द्रियं घ्राणसंज्ञातं नासिकेत्यभिसंज्ञिता ।
गन्धश्चैवेन्द्रियार्थोऽयं विज्ञेयः पृथिवीमयः ॥ १२.२५८.८ ॥

嗅覚と呼ばれる感官は鼻と名づけられる。その対象は香りであり、地からなるものと知るべきである。

उत्तरेषु गुणाः सर्वे सन्ति पूर्वेषु नोत्तराः ।
पञ्चानां भूतसङ्घानां संततिं मुनयो विदुः ॥ १२.२५८.९ ॥

後のものには諸性質がすべてあるが、前のものには後のものは無い。聖者たちは五つの元素群の連続を知っている。

मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता ।
एकादशस्त्वन्तरात्मा स सर्वः पर उच्यते ॥ १२.२५८.१० ॥

これらのうち、意は第九、覚は第十と伝えられる。第十一は内なる我であり、それは一切であり至上と呼ばれる。

व्यवसायात्मिका बुद्धिर्मनो व्याकरणात्मकम् ।
कर्मानुमानाद्विज्ञेयः स जीवः क्षेत्रसंज्ञकः ॥ १२.२५८.११ ॥

覚は決定の本性を持ち、意は分別の本性を持つ。行為からの推論によって、これは生命我であり、田を知る者と呼ばれると知るべきである。

एभिः कालात्मकैर्भावैर्यः सर्वैः सर्वमन्वितम् ।
पश्यत्यकलुयं बुद्ध्या स मोहं नानुवर्तते ॥ १२.२५८.१२ ॥

時の本性を持つこれらの状態すべてに一切が結ばれていると、清浄な覚によって見る者は、迷いに従わない。