ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.258.1
द्वन्द्वासि मोक्षजिज्ञासुरर्थधर्मानुतिष्ठतः ।
वक्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वमिदं महत् ॥ १२.२५८.१ ॥
ನೀನು ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವವನು; ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಿ ಅರ್ಥ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು. ಗುಣವಂತ ಗುರು ಮೊದಲು ಈ ಮಹೋಪದೇಶವನ್ನು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಕೇಳಿಸಬೇಕು.
12.258.2
आकाशं मारुतो ज्योतिरा…पृथ्वी च पञ्चमी ।
भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.२५८.२ ॥
ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಜ್ಯೋತಿ… ಐದನೆಯದು ಭೂಮಿ; ಭಾವ-ಅಭಾವ ಮತ್ತು ಕಾಲ — ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಇವೆ.
12.258.3
अन्तरात्मकमाकाशं तन्मयं श्रोत्रमिन्द्रियम् ।
तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मुनिः शास्त्रविधानवित् ॥ १२.२५८.३ ॥
ಆಕಾಶ ಅಂತರಾತ್ಮ ಸ್ವರೂಪ; ಕಿವಿ ಅದರಿಂದ ಆದ ಇಂದ್ರಿಯ. ಅದರ ಗುಣ ಶಬ್ದವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು — ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನ ತಿಳಿದ ಮುನಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
12.258.4
चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ ।
स्पर्शनं चेन्द्रियं विद्यात्तथा स्पर्शं च तन्मयम् ॥ १२.२५८.४ ॥
ಚರಣ (ಚಲನೆ) ವಾಯು ಸ್ವರೂಪ; ಪ್ರಾಣ ಅಪಾನಗಳೂ ಅದರಿಂದಲೇ. ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ತ್ವಚೆ ಇಂದ್ರಿಯವೆಂದೂ, ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಅದರದೇ ಎಂದೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.258.5
तापः पाकः प्रकाशश्च ज्योतिश्चक्षुश्च तन्मयम् ।
तस्य रूपं गुणं विद्यात्तमोनाशकमात्मवान् ॥ १२.२५८.५ ॥
ತಾಪ, ಪಾಕ, ಪ್ರಕಾಶ, ಜ್ಯೋತಿ, ಕಣ್ಣು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದಲೇ; ಅದರ ಗುಣ ಕತ್ತಲೆ ನಾಶಕ ರೂಪ ಎಂದು ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.258.6
प्रक्लेदो द्रवता स्नेह इत्यपामुपदिश्यते ।
असृङ्भज्जा च यच्चान्यत्स्निग्धं विद्यात्तदात्मकम्
रसनं चेन्द्रियं जिह्वा रसश्चापां गुणो मतः ॥ १२.२५८.६ ॥
ತೇವ, ದ್ರವತ್ವ, ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ — ಇವು ನೀರಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ; ರಕ್ತ, ಮಜ್ಜೆ, ಇತರ ಸ್ನಿಗ್ಧ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅದೇ ಸ್ವಭಾವದವು. ನಾಲಿಗೆ ರಸನೇಂದ್ರಿಯ; ರಸ ನೀರಿನ ಗುಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
12.258.7
संघातः पार्थिवो धातुरस्थिदन्तनखानि च ।
श्मश्चु रोम च केशाश्च सिरा स्नायु च चर्म च ॥ १२.२५८.७ ॥
ಸಂಘಾತವು ಪಾರ್ಥಿವ ಧಾತು; ಎಲುಬು, ಹಲ್ಲು, ಉಗುರು, ಗಡ್ಡ, ರೋಮ, ಕೂದಲು, ನರ, ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಕೂಡ.
12.258.8
इन्द्रियं घ्राणसंज्ञातं नासिकेत्यभिसंज्ञिता ।
गन्धश्चैवेन्द्रियार्थोऽयं विज्ञेयः पृथिवीमयः ॥ १२.२५८.८ ॥
ಘ್ರಾಣ ಎಂಬ ಇಂದ್ರಿಯವಿದೆ; ಅದನ್ನು ಮೂಗು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಾಸನೆಯೇ ಅದರ ವಿಷಯ; ಅದು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆದದ್ದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.258.9
उत्तरेषु गुणाः सर्वे सन्ति पूर्वेषु नोत्तराः ।
पञ्चानां भूतसङ्घानां संततिं मुनयो विदुः ॥ १२.२५८.९ ॥
ನಂತರದವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ; ಮೊದಲಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ನಂತರದವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಐದು ಭೂತ ಸಮೂಹಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮುನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
12.258.10
मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता ।
एकादशस्त्वन्तरात्मा स सर्वः पर उच्यते ॥ १२.२५८.१० ॥
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಒಂಬತ್ತನೆಯದು; ಬುದ್ಧಿ ಹತ್ತನೆಯದು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಅಂತರಾತ್ಮ; ಅದು ಸರ್ವವೂ, ಪರಮವೂ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.258.11
व्यवसायात्मिका बुद्धिर्मनो व्याकरणात्मकम् ।
कर्मानुमानाद्विज्ञेयः स जीवः क्षेत्रसंज्ञकः ॥ १२.२५८.११ ॥
ಬುದ್ಧಿ ನಿಶ್ಚಯಸ್ವರೂಪ; ಮನಸ್ಸು ವಿವೇಚನಾಸ್ವರೂಪ. ಕರ್ಮದ ಅನುಮಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು — ಅದು ಜೀವ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು.
12.258.12
एभिः कालात्मकैर्भावैर्यः सर्वैः सर्वमन्वितम् ।
पश्यत्यकलुयं बुद्ध्या स मोहं नानुवर्तते ॥ १२.२५८.१२ ॥
ಕಾಲಸ್ವರೂಪವಾದ ಈ ಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡಿರುವುದನ್ನು ನಿರ್ಮಲ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನೋಡುವವನು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.