มหาภารตะ · อัธยายะ 12.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.258.1
द्वन्द्वासि मोक्षजिज्ञासुरर्थधर्मानुतिष्ठतः ।
वक्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वमिदं महत् ॥ १२.२५८.१ ॥
ท่านถูกคู่ตรงข้ามรัดรึงอยู่ ปรารถนาจะรู้จักโมกษะ ขณะยังประพฤติตามอรรถะและธรรม ศิษย์ที่มีคุณสมบัติควรได้ฟังคำสอนอันยิ่งใหญ่นี้ก่อนสิ่งอื่นใด
12.258.2
आकाशं मारुतो ज्योतिरा…पृथ्वी च पञ्चमी ।
भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.२५८.२ ॥
อากาศ ลม แสง…และธาตุที่ห้า คือดิน ภาวะและอภาวะ และกาลเวลา สิ่งทั้งห้านี้มีอยู่ในภูตทั้งปวง
12.258.3
अन्तरात्मकमाकाशं तन्मयं श्रोत्रमिन्द्रियम् ।
तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मुनिः शास्त्रविधानवित् ॥ १२.२५८.३ ॥
อากาศมีสภาวะเป็นอาตมันภายใน อินทรีย์คือโสตะก็ประกอบด้วยอากาศนั้น พึงรู้ว่าคุณของอากาศนั้นคือเสียง ดังที่มุนีผู้รู้วิธีการของคัมภีร์กล่าวไว้
12.258.4
चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ ।
स्पर्शनं चेन्द्रियं विद्यात्तथा स्पर्शं च तन्मयम् ॥ १२.२५८.४ ॥
การเคลื่อนไหวมีสภาวะเป็นลม ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกก็ประกอบด้วยลมนั้นเช่นกัน พึงรู้ว่าอินทรีย์แห่งการสัมผัสคือผิวกาย และการสัมผัสก็ประกอบด้วยลมนั้น
12.258.5
तापः पाकः प्रकाशश्च ज्योतिश्चक्षुश्च तन्मयम् ।
तस्य रूपं गुणं विद्यात्तमोनाशकमात्मवान् ॥ १२.२५८.५ ॥
ความร้อน การย่อยอาหาร และความสว่าง แสงและดวงตาก็ประกอบด้วยธาตุไฟนั้น พึงรู้ว่าคุณของไฟนั้นคือรูป ซึ่งขจัดความมืดได้ ผู้ฝึกตนได้แล้วพึงรู้เช่นนั้น
12.258.6
प्रक्लेदो द्रवता स्नेह इत्यपामुपदिश्यते ।
असृङ्भज्जा च यच्चान्यत्स्निग्धं विद्यात्तदात्मकम्
रसनं चेन्द्रियं जिह्वा रसश्चापां गुणो मतः ॥ १२.२५८.६ ॥
ความชื้น ความไหลได้ และความลื่นมัน ท่านสอนว่าเป็นลักษณะของน้ำ โลหิต ไขกระดูก และสิ่งอื่นใดที่มีความมันพึงรู้ว่ามีสภาวะเช่นนั้น ลิ้นคืออินทรีย์แห่งรส และรสถือว่าเป็นคุณของน้ำ
12.258.7
संघातः पार्थिवो धातुरस्थिदन्तनखानि च ।
श्मश्चु रोम च केशाश्च सिरा स्नायु च चर्म च ॥ १२.२५८.७ ॥
ร่างกายที่ประกอบขึ้นเป็นธาตุดิน ได้แก่ กระดูก ฟัน และเล็บ หนวดเครา ขนตามร่างกายและศีรษะ เส้นเลือด เอ็น และผิวหนัง
12.258.8
इन्द्रियं घ्राणसंज्ञातं नासिकेत्यभिसंज्ञिता ।
गन्धश्चैवेन्द्रियार्थोऽयं विज्ञेयः पृथिवीमयः ॥ १२.२५८.८ ॥
อินทรีย์ที่เรียกว่าฆราณะ เรียกกันว่าจมูก วิษยะของมันคือกลิ่น พึงรู้ว่ากลิ่นนี้ประกอบด้วยธาตุดิน
12.258.9
उत्तरेषु गुणाः सर्वे सन्ति पूर्वेषु नोत्तराः ।
पञ्चानां भूतसङ्घानां संततिं मुनयो विदुः ॥ १२.२५८.९ ॥
ในธาตุชั้นหลัง คุณทั้งปวงของธาตุชั้นก่อนมีอยู่ทั้งหมด แต่ในธาตุชั้นก่อนคุณของธาตุชั้นหลังไม่มี บรรดาฤๅษีรู้ลำดับของกลุ่มธาตุทั้งห้า
12.258.10
मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता ।
एकादशस्त्वन्तरात्मा स सर्वः पर उच्यते ॥ १२.२५८.१० ॥
ในบรรดานี้ จิตเป็นลำดับที่เก้า และพุทธิเป็นลำดับที่สิบ ลำดับที่สิบเอ็ดคืออาตมันภายใน ซึ่งเป็นทุกสิ่ง และเรียกว่าสิ่งสูงสุด
12.258.11
व्यवसायात्मिका बुद्धिर्मनो व्याकरणात्मकम् ।
कर्मानुमानाद्विज्ञेयः स जीवः क्षेत्रसंज्ञकः ॥ १२.२५८.११ ॥
พุทธิมีสภาวะแห่งการตัดสินใจ จิตมีสภาวะแห่งการวิเคราะห์ พึงรู้จากการอนุมานจากการกระทำว่า สิ่งนี้คือชีวาตมัน ซึ่งเรียกว่าผู้รู้แห่งเกษตร
12.258.12
एभिः कालात्मकैर्भावैर्यः सर्वैः सर्वमन्वितम् ।
पश्यत्यकलुयं बुद्ध्या स मोहं नानुवर्तते ॥ १२.२५८.१२ ॥
ผู้ที่เห็นทุกสิ่งซึ่งประกอบด้วยภาวะทั้งปวงที่มีกาลเป็นสภาวะเหล่านี้ ด้วยพุทธิอันบริสุทธิ์ ย่อมไม่ตกอยู่ใต้โมหะ