ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.258.1
द्वन्द्वासि मोक्षजिज्ञासुरर्थधर्मानुतिष्ठतः ।
वक्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वमिदं महत् ॥ १२.२५८.१ ॥
ତୁମେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଆବଦ୍ଧ; ମୋକ୍ଷ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ଅର୍ଥ-ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛ। ଗୁଣବାନ ଗୁରୁ ପ୍ରଥମେ ଏହି ମହାନ ଉପଦେଶ ଶିଷ୍ୟକୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ୍।
12.258.2
आकाशं मारुतो ज्योतिरा…पृथ्वी च पञ्चमी ।
भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.२५८.२ ॥
ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଜ୍ୟୋତି… ପଞ୍ଚମ ପୃଥିବୀ; ଭାବ-ଅଭାବ ଓ କାଳ — ସର୍ବଭୂତରେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଛନ୍ତି।
12.258.3
अन्तरात्मकमाकाशं तन्मयं श्रोत्रमिन्द्रियम् ।
तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मुनिः शास्त्रविधानवित् ॥ १२.२५८.३ ॥
ଆକାଶ ଅନ୍ତରାତ୍ମାସ୍ୱରୂପ; କାନ ତାହାରୁ ଗଠିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ। ତାର ଗୁଣ ଶବ୍ଦ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ — ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଜାଣିଥିବା ମୁନି ଏହା କହନ୍ତି।
12.258.4
चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ ।
स्पर्शनं चेन्द्रियं विद्यात्तथा स्पर्शं च तन्मयम् ॥ १२.२५८.४ ॥
ଚରଣ (ଗତି) ବାୟୁସ୍ୱରୂପ; ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ମଧ୍ୟ ତାହାରୁ। ସ୍ପର୍ଶକାରୀ ତ୍ୱଚା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ତାହାରି — ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।
12.258.5
तापः पाकः प्रकाशश्च ज्योतिश्चक्षुश्च तन्मयम् ।
तस्य रूपं गुणं विद्यात्तमोनाशकमात्मवान् ॥ १२.२५८.५ ॥
ତାପ, ପାକ, ପ୍ରକାଶ, ଜ୍ୟୋତି ଓ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ତାହାରି; ତାର ଗୁଣ ଅନ୍ଧକାର-ନାଶକ ରୂପ — ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ।
12.258.6
प्रक्लेदो द्रवता स्नेह इत्यपामुपदिश्यते ।
असृङ्भज्जा च यच्चान्यत्स्निग्धं विद्यात्तदात्मकम्
रसनं चेन्द्रियं जिह्वा रसश्चापां गुणो मतः ॥ १२.२५८.६ ॥
ଆର୍ଦ୍ରତା, ତରଳତା ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧତା — ଏଗୁଡ଼ିକ ଜଳର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରକ୍ତ, ମଜ୍ଜା ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା ସ୍ନିଗ୍ଧ, ତାହା ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ୱଭାବର। ଜିଭ ରସନା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ; ରସ ଜଳର ଗୁଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
12.258.7
संघातः पार्थिवो धातुरस्थिदन्तनखानि च ।
श्मश्चु रोम च केशाश्च सिरा स्नायु च चर्म च ॥ १२.२५८.७ ॥
ସଂଘାତ ପାର୍ଥିବ ଧାତୁ; ଅସ୍ଥି, ଦାନ୍ତ, ନଖ, ଦାଢ଼ି, ରୋମ ଓ କେଶ, ଶିରା, ସ୍ନାୟୁ ଓ ଚର୍ମ ମଧ୍ୟ।
12.258.8
इन्द्रियं घ्राणसंज्ञातं नासिकेत्यभिसंज्ञिता ।
गन्धश्चैवेन्द्रियार्थोऽयं विज्ञेयः पृथिवीमयः ॥ १२.२५८.८ ॥
ଘ୍ରାଣ ନାମକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି, ଯାହାକୁ ନାସିକା କୁହାଯାଏ; ଗନ୍ଧ ତାହାର ବିଷୟ, ଯାହା ପୃଥିବୀମୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.258.9
उत्तरेषु गुणाः सर्वे सन्ति पूर्वेषु नोत्तराः ।
पञ्चानां भूतसङ्घानां संततिं मुनयो विदुः ॥ १२.२५८.९ ॥
ପରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କଠାରେ ସବୁ ଗୁଣ ଥାଏ; ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଙ୍କଠାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ନଥାଏ। ପାଞ୍ଚ ଭୂତସମୂହର କ୍ରମ ମୁନିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.258.10
मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता ।
एकादशस्त्वन्तरात्मा स सर्वः पर उच्यते ॥ १२.२५८.१० ॥
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ ନବମ; ବୁଦ୍ଧି ଦଶମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏକାଦଶ ଅନ୍ତରାତ୍ମା; ସେ ସର୍ବ ଓ ପରମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.258.11
व्यवसायात्मिका बुद्धिर्मनो व्याकरणात्मकम् ।
कर्मानुमानाद्विज्ञेयः स जीवः क्षेत्रसंज्ञकः ॥ १२.२५८.११ ॥
ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟସ୍ୱରୂପ; ମନ ବ୍ୟାକରଣ-ସ୍ୱରୂପ। କର୍ମର ଅନୁମାନରୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ — ସେ ଜୀବ, ଯାହାକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ।
12.258.12
एभिः कालात्मकैर्भावैर्यः सर्वैः सर्वमन्वितम् ।
पश्यत्यकलुयं बुद्ध्या स मोहं नानुवर्तते ॥ १२.२५८.१२ ॥
କାଳସ୍ୱରୂପ ଏହି ଭାବମାନଙ୍କ ସହିତ ସବୁ ସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯେ ଦେଖେ, ସେ ମୋହର ଅନୁବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ ନାହିଁ।