మహాభారతం · అధ్యాయం 12.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.258.1
द्वन्द्वासि मोक्षजिज्ञासुरर्थधर्मानुतिष्ठतः ।
वक्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वमिदं महत् ॥ १२.२५८.१ ॥
నీవు ద్వంద్వాలలో చిక్కుకున్నవాడివి; మోక్షాన్ని తెలుసుకోవాలనే కోరికతో ధర్మార్థాలను ఆచరించేవాడివి. గుణవంతుడైన గురువు ముందుగా ఈ మహోపదేశాన్ని శిష్యునికి వినిపించాలి.
12.258.2
आकाशं मारुतो ज्योतिरा…पृथ्वी च पञ्चमी ।
भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.२५८.२ ॥
ఆకాశం, వాయువు, జ్యోతి… ఐదవది భూమి; ఉనికి అనుకనికి, కాలం — సర్వప్రాణులలోనూ ఈ ఐదు ఉన్నాయి.
12.258.3
अन्तरात्मकमाकाशं तन्मयं श्रोत्रमिन्द्रियम् ।
तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मुनिः शास्त्रविधानवित् ॥ १२.२५८.३ ॥
ఆకాశం అంతరాత్మస్వరూపం; చెవి దాని నుండి ఏర్పడిన ఇంద్రియం. దాని గుణం శబ్దమని తెలుసుకోవాలి — శాస్త్రవిధానం తెలిసిన ముని ఇలా చెప్పును.
12.258.4
चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ ।
स्पर्शनं चेन्द्रियं विद्यात्तथा स्पर्शं च तन्मयम् ॥ १२.२५८.४ ॥
చరణం (గమనం) వాయు స్వరూపం; ప్రాణ అపానాలూ దాని నుండే ఏర్పడ్డాయి. స్పర్శించే చర్మం ఇంద్రియమని, స్పర్శ కూడా దానిదేనని తెలుసుకోవాలి.
12.258.5
तापः पाकः प्रकाशश्च ज्योतिश्चक्षुश्च तन्मयम् ।
तस्य रूपं गुणं विद्यात्तमोनाशकमात्मवान् ॥ १२.२५८.५ ॥
తాపం, పాకం, ప్రకాశం, జ్యోతి, కన్ను కూడా దానివే; దాని గుణం చీకటిని పోగొట్టే రూపమని ఆత్మసంయమి తెలుసుకోవాలి.
12.258.6
प्रक्लेदो द्रवता स्नेह इत्यपामुपदिश्यते ।
असृङ्भज्जा च यच्चान्यत्स्निग्धं विद्यात्तदात्मकम्
रसनं चेन्द्रियं जिह्वा रसश्चापां गुणो मतः ॥ १२.२५८.६ ॥
తడి, ద్రవత్వం, జిడ్డు — ఇవి నీటి లక్షణాలని చెప్పబడ్డాయి; రక్తం, మజ్జ, ఇతర స్నిగ్ధ పదార్థాలు కూడా అదే స్వభావం కలవి. నాలుక రసనేంద్రియం; రసం నీటి గుణమని భావిస్తారు.
12.258.7
संघातः पार्थिवो धातुरस्थिदन्तनखानि च ।
श्मश्चु रोम च केशाश्च सिरा स्नायु च चर्म च ॥ १२.२५८.७ ॥
సంఘాతం పార్థివ ధాతువు; ఎముకలు, పళ్ళు, గోళ్ళు, గడ్డం, రోమాలు, కేశాలు, నరాలు, స్నాయువులు, చర్మం కూడా.
12.258.8
इन्द्रियं घ्राणसंज्ञातं नासिकेत्यभिसंज्ञिता ।
गन्धश्चैवेन्द्रियार्थोऽयं विज्ञेयः पृथिवीमयः ॥ १२.२५८.८ ॥
ఘ్రాణం అనే ఇంద్రియం ఉంది; దానిని ముక్కు అంటారు. గంధమే దాని విషయం; అది పృథివీమయమని తెలుసుకోవాలి.
12.258.9
उत्तरेषु गुणाः सर्वे सन्ति पूर्वेषु नोत्तराः ।
पञ्चानां भूतसङ्घानां संततिं मुनयो विदुः ॥ १२.२५८.९ ॥
తరువాతి వాటిలో అన్ని గుణాలు ఉంటాయి; ముందువాటిలో తరువాతివి ఉండవు. ఐదు భూత సమూహాల క్రమాన్ని మునులు తెలుసుకుంటారు.
12.258.10
मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता ।
एकादशस्त्वन्तरात्मा स सर्वः पर उच्यते ॥ १२.२५८.१० ॥
వీటిలో మనస్సు తొమ్మిదవది; బుద్ధి పదవది అని స్మరించబడింది. పదకొండవది అంతరాత్మ; అది సర్వమూ, పరమమని చెప్పబడుతుంది.
12.258.11
व्यवसायात्मिका बुद्धिर्मनो व्याकरणात्मकम् ।
कर्मानुमानाद्विज्ञेयः स जीवः क्षेत्रसंज्ञकः ॥ १२.२५८.११ ॥
బుద్ధి నిశ్చయస్వరూపం; మనస్సు వివేచనస్వరూపం. కర్మను అనుమానించడం ద్వారా తెలుసుకోవాలి — అది జీవుడు, క్షేత్రజ్ఞుడు అని పిలువబడేవాడు.
12.258.12
एभिः कालात्मकैर्भावैर्यः सर्वैः सर्वमन्वितम् ।
पश्यत्यकलुयं बुद्ध्या स मोहं नानुवर्तते ॥ १२.२५८.१२ ॥
కాలస్వరూపమైన ఈ భావాలన్నింటితో అన్నీ కలిసి ఉన్నాయని, నిర్మలమైన బుద్ధితో చూసేవాడు మోహాన్ని అనుసరించడు.