മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.258.1
द्वन्द्वासि मोक्षजिज्ञासुरर्थधर्मानुतिष्ठतः ।
वक्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वमिदं महत् ॥ १२.२५८.१ ॥
നീ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ പെട്ടവനാണ്; മോക്ഷം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അർഥധർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനാണ്. ഗുണവാനായ ഗുരു ആദ്യം ഈ മഹത്തായ ഉപദേശം ശിഷ്യനെ കേൾപ്പിക്കണം.
12.258.2
आकाशं मारुतो ज्योतिरा…पृथ्वी च पञ्चमी ।
भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु ॥ १२.२५८.२ ॥
ആകാശം, വായു, ജ്യോതിസ്… അഞ്ചാമത് ഭൂമി; ഭാവവും അഭാവവും കാലവും — എല്ലാ ജീവികളിലും ഈ അഞ്ചും ഉണ്ട്.
12.258.3
अन्तरात्मकमाकाशं तन्मयं श्रोत्रमिन्द्रियम् ।
तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मुनिः शास्त्रविधानवित् ॥ १२.२५८.३ ॥
ആകാശം അന്തരാത്മസ്വരൂപം; ചെവി അതിൽനിന്നുള്ള ഇന്ദ്രിയം. അതിന്റെ ഗുണം ശബ്ദമെന്ന് അറിയണം — ശാസ്ത്രവിധി അറിയുന്ന മുനി ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.
12.258.4
चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ ।
स्पर्शनं चेन्द्रियं विद्यात्तथा स्पर्शं च तन्मयम् ॥ १२.२५८.४ ॥
ചരണം (ചലനം) വായുസ്വരൂപം; പ്രാണനും അപാനനും അതിൽനിന്നുതന്നെ. സ്പർശിക്കുന്ന ത്വക്ക് ഇന്ദ്രിയമെന്നും, സ്പർശവും അതിൽനിന്നാണെന്നും അറിയണം.
12.258.5
तापः पाकः प्रकाशश्च ज्योतिश्चक्षुश्च तन्मयम् ।
तस्य रूपं गुणं विद्यात्तमोनाशकमात्मवान् ॥ १२.२५८.५ ॥
താപം, പാകം, പ്രകാശം, ജ്യോതിസ്, കണ്ണ് എന്നിവയും അതിൽനിന്നുതന്നെ; അതിന്റെ ഗുണം ഇരുട്ടിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന രൂപമെന്ന് ആത്മസംയമിയായവൻ അറിയണം.
12.258.6
प्रक्लेदो द्रवता स्नेह इत्यपामुपदिश्यते ।
असृङ्भज्जा च यच्चान्यत्स्निग्धं विद्यात्तदात्मकम्
रसनं चेन्द्रियं जिह्वा रसश्चापां गुणो मतः ॥ १२.२५८.६ ॥
നനവ്, ദ്രവത്വം, സ്നിഗ്ധത — ഇവ ജലത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളെന്ന് ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; രക്തം, മജ്ജ, മറ്റു സ്നിഗ്ധ വസ്തുക്കളും അതേ സ്വഭാവമുള്ളവയെന്ന് അറിയണം. നാക്ക് രസനേന്ദ്രിയം; രസം ജലത്തിന്റെ ഗുണമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
12.258.7
संघातः पार्थिवो धातुरस्थिदन्तनखानि च ।
श्मश्चु रोम च केशाश्च सिरा स्नायु च चर्म च ॥ १२.२५८.७ ॥
സംഘാതം പാർഥിവ ധാതുവാണ്; അസ്ഥികൾ, പല്ലുകൾ, നഖങ്ങൾ, താടി, രോമം, മുടി, ഞരമ്പുകൾ, പേശിബന്ധങ്ങൾ, തൊലി എന്നിവയും.
12.258.8
इन्द्रियं घ्राणसंज्ञातं नासिकेत्यभिसंज्ञिता ।
गन्धश्चैवेन्द्रियार्थोऽयं विज्ञेयः पृथिवीमयः ॥ १२.२५८.८ ॥
ഘ്രാണം എന്ന ഇന്ദ്രിയമുണ്ട്; അതിനെ മൂക്ക് എന്നു പറയുന്നു. ഗന്ധമാണ് അതിന്റെ വിഷയം; അത് ഭൂമിമയമെന്ന് അറിയേണ്ടതാണ്.
12.258.9
उत्तरेषु गुणाः सर्वे सन्ति पूर्वेषु नोत्तराः ।
पञ्चानां भूतसङ्घानां संततिं मुनयो विदुः ॥ १२.२५८.९ ॥
പിന്നീടുള്ളവയിൽ എല്ലാ ഗുണങ്ങളുമുണ്ട്; മുമ്പുള്ളവയിൽ പിന്നീടുള്ളവ ഇല്ല. അഞ്ചു ഭൂതസമൂഹങ്ങളുടെ ക്രമം മുനിമാർ അറിയുന്നു.
12.258.10
मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता ।
एकादशस्त्वन्तरात्मा स सर्वः पर उच्यते ॥ १२.२५८.१० ॥
ഇവയിൽ മനസ്സ് ഒമ്പതാമത്; ബുദ്ധി പത്താമത് എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു. പതിനൊന്നാമത് അന്തരാത്മാവ്; അത് സർവവും പരവുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.258.11
व्यवसायात्मिका बुद्धिर्मनो व्याकरणात्मकम् ।
कर्मानुमानाद्विज्ञेयः स जीवः क्षेत्रसंज्ञकः ॥ १२.२५८.११ ॥
ബുദ്ധി നിശ്ചയസ്വരൂപമാണ്; മനസ്സ് വിവേചനസ്വരൂപവും. കർമ്മത്തിൽ നിന്നുള്ള അനുമാനത്താൽ അറിയേണ്ടത് — അത് ജീവൻ, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നു പേരുള്ളവൻ.
12.258.12
एभिः कालात्मकैर्भावैर्यः सर्वैः सर्वमन्वितम् ।
पश्यत्यकलुयं बुद्ध्या स मोहं नानुवर्तते ॥ १२.२५८.१२ ॥
കാലസ്വരൂപങ്ങളായ ഈ ഭാവങ്ങളോടു കൂടി സർവതും ചേർന്നിരിക്കുന്നതായി നിർമ്മലബുദ്ധിയാൽ കാണുന്നവൻ മോഹത്തെ പിന്തുടരുന്നില്ല.