महाभारत · अध्याय 12.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.26.1
अभिमन्यौ हते बाले द्रौपद्यास्तनयेषु च ।
धृष्टद्युम्ने विराटे च द्रुपदे च महीपतौ ॥ १२.२६.१ ॥
अभिमन्यू मारला गेला तेव्हा, द्रौपदीच्या पुत्रांमध्ये, धृष्टद्युम्न, विराट आणि राजा द्रुपद यांच्यामध्येही.
12.26.2
वृषसेने च धर्मज्ञे धृष्टकेतौ तु पार्थिवे ।
तथाऽन्येषु नरेन्द्रेषु नानादेश्येषु संयुगे ॥ १२.२६.२ ॥
वृषसेन, धर्मज्ञ धृष्टकेतू, राजा आणि विविध देशांतील इतर राजांमध्ये युद्धात.
12.26.3
न च मुञ्चति मां शोको ज्ञातिघातिनमातुरम् ।
राज्यकामुकमत्युग्रं स्ववंशोच्छेदकारिणम् ॥ १२.२६.३ ॥
नातेवाईकांचा घात करणारा, व्यथित, राज्याची इच्छा करणारा, अत्यंत उग्र आणि स्वतःच्या वंशाचा नाश करणारा मला शोक सोडत नाही.
12.26.4
यस्याङ्के क्रीडमानेन मया विपरिवर्तितम् ।
स मया राज्यलुब्धेन गाङ्गेयो युधि पातितः ॥ १२.२६.४ ॥
ज्याच्या मांडीवर खेळताना मी लोळलो, त्या गाङ्गेयाला राज्याच्या लोभाने मी युद्धात पाडले.
12.26.5
यदा ह्येनं विघूर्णन्तं मदर्थं पार्थसायकैः ।
तक्ष्यमाणं यथा वज्रैः प्रेक्षमाणं शिखण्डिनम् ॥ १२.२६.५ ॥
माझ्यासाठी पार्थाच्या बाणांनी गिरक्या घेणाऱ्या, वज्रांनी कापल्या जात असलेल्या, शिखंडीकडे पाहणाऱ्या याला जेव्हा (मी पाहिले).
12.26.6
जीर्णसिंहमिव प्राज्ञं नरसिंहं पितामहम् ।
कीर्यमाणं शरैर्दीप्तैर्दृष्ट्वा मे व्यथितं मनः ॥ १२.२६.६ ॥
म्हाताऱ्या सिंहासारख्या, प्राज्ञ, नरसिंह पितामहांना प्रज्वलित बाणांनी विंधलेले पाहून माझे मन व्यथित झाले.
12.26.7
प्राड्भुखं सीदमानं च रथात्पररथारुजम् ।
घूर्णमानं यथा शैलं तदा मे कश्मलोऽभवत् ॥ १२.२६.७ ॥
पूर्वाभिमुख होऊन रथावरून कोसळणाऱ्या, शत्रुरथ मोडणाऱ्या त्याला पर्वतासारखे डगमगताना पाहून तेव्हा माझ्यावर मूर्च्छा आली.
12.26.8
यः सवाणधनुष्पाणिर्योधयामास भार्गवम् ।
बहून्यहानि कौरव्यः कुरुक्षेत्रे महामृधे ॥ १२.२६.८ ॥
हातात बाण आणि धनुष्य घेऊन कुरुक्षेत्रातील महायुद्धात भार्गवाशी (परशुरामाशी) अनेक दिवस लढलेला जो कौरव.
12.26.9
समेतं पार्थिवं क्षत्रं वाराणस्यां नदीसुतः ।
कन्यार्थमाह्वयद्वीरो रथेनैकेन संयुगे ॥ १२.२६.९ ॥
वाराणसीत जमलेल्या क्षत्रिय राजांना, गंगापुत्र त्या वीराने कन्येसाठी एकट्या रथात युद्धाचे आव्हान दिले.
12.26.10
येन चोग्रायुधो राजा चक्रवर्ती दुरासदः ।
दग्धश्चास्त्रप्रतापेन स मया युधि पातितः ॥ १२.२६.१० ॥
ज्याने उग्र शस्त्रे धारण करणाऱ्या, चक्रवर्ती, दुर्जय राजाला अस्त्रप्रतापाने जाळले, त्याला मी युद्धात पाडले.
12.26.11
स्वयं मृत्युं रक्षमाणः पाञ्चाल्यं यः शिखण्डिनम् ।
न बाणैः पातयामास सोऽर्जुनेन निपातितः ॥ १२.२६.११ ॥
स्वतःला मृत्यूपासून वाचवत, ज्याने पांचाल वीर शिखंडीला बाणांनी पाडले नाही, तो अर्जुनाकडून पाडला गेला.
12.26.12
यदैनं पतितं भूमावपश्यं रुधिरोक्षितम् ।
तदैवाविशदन्युग्रो ज्वरो मां मुनिसत्तम ॥ १२.२६.१२ ॥
त्याला रक्ताने माखलेले जमिनीवर पडलेले पाहिले तेव्हाच, हे मुनिश्रेष्ठा, माझ्यात तीव्र ताप शिरला.
12.26.13
येन संवर्धिता बाला येन स्म परिरक्षिताः ।
स मया राज्यलुब्धेन पापेन गुरुधातिना।
अल्पकालस्य राज्यस्य कृते मूढेन पातितः ॥ १२.२६.१३ ॥
ज्याने मुलांचे संगोपन केले, ज्याने त्यांचे रक्षण केले, त्याला मी राज्यलोभाने, पापी व गुरुघाती होऊन, मूर्खपणाने, अल्पकाळाच्या राज्यासाठी पाडले.
12.26.14
आचार्यश्च महेष्वासः सर्वपार्थिवपूजितः ।
अभिगम्य रणे मिथ्या पापेनोक्तः सुतं प्रति ॥ १२.२६.१४ ॥
महाधनुर्धर, सर्व राजांनी पूजिलेले आचार्य, युद्धात जवळ जाऊन, पाप्याने त्यांच्या पुत्राविषयी खोटे सांगितले गेले.
12.26.15
तन्मे दहति गात्राणि यन्मां गुरुरभाषत ।
सत्यमाख्याहि राजंस्त्वं यदि जीवति मे सुतः ॥ १२.२६.१५ ॥
गुरु मला जे बोलले ते माझे अवयव जाळत आहे. हे राजा, माझा पुत्र जिवंत असेल तर सत्य सांगा.
12.26.16
सत्यमामर्शयन्विप्रो मयि तत्परिपृष्टवान् ।
कुञ्जरं चान्तरं कृत्वा मिथ्योपचरितो मया ॥ १२.२६.१६ ॥
सत्याचा विचार करून त्या ब्राह्मणाने माझ्याकडे ते विचारले; हत्तीला भेद ठेवून, मी खोट्याने त्यांची सेवा केली.
12.26.17
सुभृशं राज्यलुब्धेन पापेन गुरुघातिना ।
सत्यकञ्चुकमुन्मुच्य मया स गुरुराहवे ॥ १२.२६.१७ ॥
अत्यंत राज्यलोभी, पापी, गुरुघाती मी सत्याचे कवच काढून टाकून युद्धात त्या गुरूंना (पाडले).
12.26.18
अश्वत्थामा हत इति निरुक्तः कुञ्जरे हते ।
काँल्लोकांस्तु गमिष्यामि कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १२.२६.१८ ॥
'अश्वत्थामा मारला गेला' असे हत्ती मारला गेल्यावर सांगितले गेले. एवढे दुष्कर कर्म करून मी कोणत्या लोकांत जाईन?
12.26.19
अघातयं च यत्कर्णं समरेष्वपलायिनम् ।
ज्येष्ठभ्रातरमत्युग्रः को मत्तः पापकृत्तमः ॥ १२.२६.१९ ॥
युद्धात कधीही मागे न हटलेल्या कर्णाला, माझ्या ज्येष्ठ बंधूला, मी मारविले. माझ्यापेक्षा मोठा पापी कोण?
12.26.20
अभिमन्युं च यद्वालं जातं सिंहमिवाद्रिषु ।
प्रावेशयमहं लुब्धो वाहिनीं द्रोणपालिताम् ॥ १२.२६.२० ॥
पर्वतांत जन्मलेल्या सिंहासारख्या बालक अभिमन्यूला, लोभाने, द्रोणांनी रक्षिलेल्या सैन्यात मी पाठविले.
12.26.21
तदाप्रभृति वीभत्सुं न शक्नोमि निरीक्षितुम् ।
कृष्णं च पुण्डरीकाक्षं किल्विषी भ्रूणहा यथा ॥ १२.२६.२१ ॥
तेव्हापासून वीभत्सूला (अर्जुनाला) मला पाहवत नाही; कमलनयन कृष्णालाही नाही, गर्भहत्या केलेल्या पापी माणसासारखा.
12.26.22
द्रौपदीं चाप्यदुःखार्हां पञ्चपुत्रैर्विनाकृताम् ।
शोचामि पृथिवीं हीनां पञ्चभिः पर्वतैरिव ॥ १२.२६.२२ ॥
दुःखास पात्र नसतानाही पाच पुत्र गमावलेल्या द्रौपदीसाठी आणि पाच पर्वतांविना झालेल्या पृथ्वीसारख्या तिच्यासाठी मी शोक करतो.
12.26.23
सोऽहमागस्करः पापः पृथिवीनाशकारकः ।
आसीन एवमेवेदं शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ १२.२६.२३ ॥
मी, पापी अपराधी, पृथ्वीच्या नाशाचे कारण. असाच बसून हे शरीर मी सुकवीन.
12.26.24
प्रायोपविष्टं जानीध्वमथ मां गुरुघातिनम् ।
जातिष्वन्यास्वपि यथा न भवेयं कुलान्तकृत् ॥ १२.२६.२४ ॥
आता जाणा: प्रायोपवेशन करून बसलेल्या मला, गुरुघातकाला. इतर जन्मांतही कुलाचा नाश करणारा मी होऊ नये म्हणून.
12.26.25
न भोक्ष्ये न च पानीयमुपयोक्ष्ये कथंचन ।
शोषयिष्ये प्रियान्प्राणानिहस्थोऽहं तपोधनाः ॥ १२.२६.२५ ॥
मी खाणार नाही, पाणीही पिणार नाही, कोणत्याही प्रकारे उपभोग घेणार नाही. येथेच उभा राहून माझे प्रिय प्राण सुकवीन, हे तपोधनांनो.
12.26.26
यथेष्टं गम्यतां काममनुजाने प्रसाद्य वः ।
सर्वे मामनुजानीत त्यक्ष्यामीदं कलेवरम् ॥ १२.२६.२६ ॥
तुमच्या इच्छेप्रमाणे जा; तुम्हाला प्रसन्न करून निरोप देतो. तुम्ही सर्वांनी मला परवानगी द्या, मी हा देह त्यागीन.
12.26.27
तमेवंवादिनं पार्थं बन्धुशोकेन विह्वलम् ।
मैवमित्यब्रवीद्व्यासो निगृह्य मुनिसत्तमः ॥ १२.२६.२७ ॥
बंधुशोकाने विव्हल होऊन असे बोलणाऱ्या त्या पार्थाला मुनिश्रेष्ठ व्यासांनी अडवून म्हटले, "असे करू नकोस."
12.26.28
अतिवेलं महाराज न शोकं कर्तुमर्हसि ।
पुनरुक्तं तु वक्ष्यामि दिष्टमेतदिति प्रभो ॥ १२.२६.२८ ॥
हे महाराजा, अतिशय शोक करणे तुला योग्य नाही. हे दैवाचे विधान आहे, असे मी पुन्हा सांगतो, हे प्रभो.
12.26.29
संयोगा विप्रयोगाश्च जातानां प्राणिनां ध्रुवम् ।
बुद्धुदा इव तोयेषु भवन्ति न भवन्ति च ॥ १२.२६.२९ ॥
जन्मलेल्या प्राण्यांचे संयोग व वियोग निश्चित आहेत. ते पाण्यातील बुडबुड्यांप्रमाणे उत्पन्न होतात आणि होतही नाहीत.
12.26.30
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥ १२.२६.३० ॥
सर्व संचय क्षयात संपतात; सर्व उंचीं पतनात संपतात. संयोग वियोगात संपतात; जीवन निश्चितपणे मरणात संपते.
12.26.31
सुखं दुःखान्तमालस्यं दाक्ष्यं दुःखं सुखोदयम् ।
भूतिः श्रीर्ह्रीर्धृतिः कीर्तिर्दक्षे वसति नालसे ॥ १२.२६.३१ ॥
सुख दुःखात संपते; आळस (असतो); कौशल्याने दुःख आणि सुखाचा उदय होतो. वैभव, श्री, लज्जा, धैर्य आणि कीर्ती कुशल माणसात वास करतात, आळशात नाही.
12.26.32
नालं सुखाय सुहृदो नाले दुःखाय शत्रवः ।
न च प्रज्ञालमर्थेभ्यो न सुखेभ्योऽप्यलं धनम् ॥ १२.२६.३२ ॥
मित्र सुखासाठी पुरेसे नाहीत; शत्रू दुःखासाठी पुरेसे नाहीत. बुद्धी धनासाठी पुरेशी नाही; धनही सुखांसाठी पुरेसे नाही.
12.26.33
यथा सृष्टोऽसि कौन्तेय धात्रा कर्मसु तत्क्ररु ।
अत एव हि सिद्धिस्ते नेशस्त्वं ह्यात्मनो नृप ॥ १२.२६.३३ ॥
हे कौंतेया, विधात्याने तुला जसे निर्माण केले आहे तसेच कर्मांमध्ये ते कर. म्हणून तुला सिद्धी प्राप्त होईल. हे नृपा, तू स्वतःचा स्वामी नाहीस.