マハーバーラタ · 章 12.260

12.260.1

हृदि कामद्रुमश्चित्रो मोहसंचयसंभवः ।
क्रोधमानमहास्कन्धो विवित्सापरिवेषणः ॥ १२.२६०.१ ॥

心の中には、迷妄の集積から生じた奇妙な欲望の木が生える。怒りと慢心がその大きな幹であり、知りたいという欲望がそれを取り巻く。

तस्य चाज्ञानमाधारः प्रमादः परिषेचनम् ।
सोऽभ्यसूयापलाशो हि पुरा दुष्कृतसारवान् ॥ १२.२६०.२ ॥

その根は無知であり、怠りがそれに注がれる水である。嫉妬がその葉であり、過去の悪行の精髄に富んでいる。

संमोहचिन्ताविटपः शोकशाखो भयाङ्कुरः ।
मोहनीभिः पिपासाभिर्लताभिरनुवेष्टितः ॥ १२.२६०.३ ॥

迷いと憂いがその枝、悲しみがその大枝、恐れがその芽である。人を惑わす渇愛の蔓がそれに絡みついている。

उपासते महावृक्षं सुलुब्धास्तत्फलेप्सवः ।
आयतैः संयुताः पाशैः फलदं परिवेष्ट्य तम् ॥ १२.२६०.४ ॥

非常に貪欲な人々は、その大樹の果実を望んで仕える。実を与えるその木を長い縄で巻きつけると、自らもそれに縛られてしまう。

यस्तान्पाशान्वशे कृत्वा तं वृक्षमपकर्षति ।
गतः स दुःखयोरन्तं जरामरणयोर्द्वयोः ॥ १२.२६०.५ ॥

それらの縄を制御し、その木を引き抜く者は、苦しみの終わりに達し、老いと死、その両方の終わりにも達する。

संरोहत्यकृतप्रज्ञः ससत्वो हन्ति पादपम् ।
स तमेवाहतो हन्ति विषं ग्रस्तमिवातुरम् ॥ १२.२६०.६ ॥

智慧の未熟な者は再び芽生え、生命力をもってその木を打つ。しかし打たれた彼は、今度はそれを殺す。毒を飲んだ病人が毒によって殺されるように。

तस्यानुगतमूलस्य मूलमुद्भियते बलात् ।
योगप्रसादात्कृतिना साम्येन परमासिना ॥ १२.२६०.७ ॥

その根を追う者は力づくでその根を引き抜く。ヨーガの恩寵により、熟達した者は平等という至上の剣でそれを行う。

एवं यो वेद कामस्य केवलं परिसर्पणम् ।
एतच्च कामशास्त्रस्य सुदुःखान्यतिवर्तते ॥ १२.२६०.८ ॥

このように欲望の這い広がりだけを知る者は——これが欲望の教えの要諦である——大きな苦しみを超える。

शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते ।
तत्र बुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥ १२.२६०.९ ॥

身体は都市と呼ばれ、知性はその女主人とされる。そこで、身体にある知性の意（manas）は、対象を思う者と呼ばれる。

इन्द्रियाणि जनाः पौरास्तदर्थं तु परा कृतिः ।
तत्र द्वौ दारुणौ दोषौ तमो नाम रजस्तथा।
तदर्थमुपजीवन्ति पौराः सह पुरेश्वरैः ॥ १२.२६०.१० ॥

諸感官は都市の民であり、その為に大いなる努力がある。そこには、タマスとラジャスという二つの恐ろしい欠点がある。その為に都市の民は都市の主たちと共に生きる。

अद्वारेण तमेवार्थं द्वौ दोषावुपजीवतः ।
तत्र बुद्धिर्हि दुर्धर्षा मनः साधर्म्यमुच्यते ॥ १२.२६०.११ ॥

扉なき道によって、二つの欠点は同じ対象に依存する。そこで知性はまことに克服し難く、意はその同類の性質と言われる。

पौराश्चापि मनस्तृप्तास्तेषामपि चला स्थितिः ।
यदर्थं बुद्धिरध्यास्ते सोऽनर्थः परिषीदति ॥ १२.२६०.१२ ॥

都市の民もまた意によって満たされ、その安定も揺らぎやすい。知性が執着するその対象こそが災厄であり、知性を堕落させる。

पौरमन्त्रवियुक्तायाः सोऽर्थः संसीदति क्रमात् ।
यदर्थं पृथगध्यास्ते मनस्तत्परिषीदति ॥ १२.२६०.१३ ॥

市民の相談から切り離された者の目的は次第に崩れ去る。そのために独り心を向けるその心もまた揺らぐ。

पृथग्भूतं मनो बुद्ध्या मनो भवति केवलम् ।
तत्रैनं विकृतं शून्यं रजः पर्यवतिष्ठते ॥ १२.२६०.१४ ॥

知性から離れた心はただの心となる。そこで彼は歪み空虚となり、激情（ラジャス）が彼を捉える。

तन्मनः कुरुते सख्यं रजसा सह संगतम् ।
तं चादाय जनं पौरं रजसे संप्रयच्छति ॥ १२.२६०.१५ ॥

その心は激情（ラジャス）と結びついて友となり、その市民を連れて激情に引き渡す。