മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.260.1
हृदि कामद्रुमश्चित्रो मोहसंचयसंभवः ।
क्रोधमानमहास्कन्धो विवित्सापरिवेषणः ॥ १२.२६०.१ ॥
ഹൃദയത്തിൽ കാമമെന്ന വിചിത്രവൃക്ഷമുണ്ട്; അത് മോഹസഞ്ചയത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നു. ക്രോധവും മാനവുമാണ് അതിന്റെ മഹാസ്കന്ധം; അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹം അതിനെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
12.260.2
तस्य चाज्ञानमाधारः प्रमादः परिषेचनम् ।
सोऽभ्यसूयापलाशो हि पुरा दुष्कृतसारवान् ॥ १२.२६०.२ ॥
അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം അജ്ഞാനമാണ്; അതിന് നനയ്ക്കുന്നത് പ്രമാദമാണ്. അസൂയയാണ് അതിന്റെ ഇലകൾ; പണ്ടത്തെ ദുഷ്കർമ്മങ്ങളുടെ സാരം അതിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
12.260.3
संमोहचिन्ताविटपः शोकशाखो भयाङ्कुरः ।
मोहनीभिः पिपासाभिर्लताभिरनुवेष्टितः ॥ १२.२६०.३ ॥
മോഹവും ചിന്തയുമാണ് അതിന്റെ ശാഖകൾ; ശോകം അതിന്റെ കൊമ്പുകൾ; ഭയം അതിന്റെ മുളകൾ. മോഹിപ്പിക്കുന്ന ദാഹങ്ങളാകുന്ന വള്ളികളാൽ അത് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.260.4
उपासते महावृक्षं सुलुब्धास्तत्फलेप्सवः ।
आयतैः संयुताः पाशैः फलदं परिवेष्ट्य तम् ॥ १२.२६०.४ ॥
അത്യാഗ്രഹികൾ ആ മഹാവൃക്ഷത്തെ ഉപാസിക്കുന്നു, അതിന്റെ ഫലം ആഗ്രഹിച്ച്. ഫലം നൽകുന്ന ആ വൃക്ഷത്തെ നീണ്ട പാശങ്ങളാൽ ചുറ്റി ബന്ധിക്കുന്നു.
12.260.5
यस्तान्पाशान्वशे कृत्वा तं वृक्षमपकर्षति ।
गतः स दुःखयोरन्तं जरामरणयोर्द्वयोः ॥ १२.२६०.५ ॥
ആ പാശങ്ങളെ വശത്താക്കി ആ വൃക്ഷത്തെ പിഴുതെറിയുന്നവൻ ദുഃഖങ്ങളുടെ അന്തം പ്രാപിക്കുന്നു; വാർദ്ധക്യത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും ഇരുവരുടെയും അന്തം അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.260.6
संरोहत्यकृतप्रज्ञः ससत्वो हन्ति पादपम् ।
स तमेवाहतो हन्ति विषं ग्रस्तमिवातुरम् ॥ १२.२६०.६ ॥
പ്രജ്ഞ പക്വമാകാത്തവൻ വീണ്ടും തളിർക്കുന്നു, ജീവശക്തിയോടെ ആ വൃക്ഷത്തെ വെട്ടുന്നു; എന്നാൽ പ്രഹരമേറ്റ് അവൻ തന്നെ അതിനെ വീണ്ടും കൊല്ലുന്നു, വിഷം വിഴുങ്ങിയ രോഗിയെപ്പോലെ.
12.260.7
तस्यानुगतमूलस्य मूलमुद्भियते बलात् ।
योगप्रसादात्कृतिना साम्येन परमासिना ॥ १२.२६०.७ ॥
അതിന്റെ വേരിനെ പിന്തുടർന്നവൻ ബലത്താൽ അതിന്റെ മൂലത്തെ പറിച്ചെറിയുന്നു; യോഗാനുഗ്രഹത്താൽ, സമത്വമെന്ന പരമവാളാൽ നിപുണൻ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.
12.260.8
एवं यो वेद कामस्य केवलं परिसर्पणम् ।
एतच्च कामशास्त्रस्य सुदुःखान्यतिवर्तते ॥ १२.२६०.८ ॥
കാമത്തിന്റെ പടർച്ച മാത്രം ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ — ഇതാണ് കാമശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരം — കഠിനദുഃഖങ്ങളെ കടന്നുപോകുന്നു.
12.260.9
शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते ।
तत्र बुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥ १२.२६०.९ ॥
ശരീരത്തെ ഒരു നഗരം എന്ന് പറയുന്നു; ബുദ്ധിയാണ് അതിന്റെ സ്വാമിനി എന്ന് കരുതുന്നു. അവിടെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിതനായ ബുദ്ധിയുടെ വിഷയചിന്തകനാണ് മനസ്സ്.
12.260.10
इन्द्रियाणि जनाः पौरास्तदर्थं तु परा कृतिः ।
तत्र द्वौ दारुणौ दोषौ तमो नाम रजस्तथा।
तदर्थमुपजीवन्ति पौराः सह पुरेश्वरैः ॥ १२.२६०.१० ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നഗരവാസികൾ; അവയ്ക്കായുള്ള വലിയ പ്രയത്നമുണ്ട്. അവിടെ തമസ്, രജസ് എന്ന രണ്ടു ഭീകരദോഷങ്ങളുണ്ട്. അവയ്ക്കുവേണ്ടിയാണ് നഗരവാസികൾ നഗരനാഥന്മാരോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നത്.
12.260.11
अद्वारेण तमेवार्थं द्वौ दोषावुपजीवतः ।
तत्र बुद्धिर्हि दुर्धर्षा मनः साधर्म्यमुच्यते ॥ १२.२६०.११ ॥
വാതിലില്ലാതെ, ആ വസ്തുവിനായി തന്നെ രണ്ടു ദോഷങ്ങളും ജീവിക്കുന്നു. അവിടെ ബുദ്ധി യഥാർത്ഥത്തിൽ ദുർജയമാണ്; മനസ്സ് അതിന്റെ സമാനധർമ്മമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.260.12
पौराश्चापि मनस्तृप्तास्तेषामपि चला स्थितिः ।
यदर्थं बुद्धिरध्यास्ते सोऽनर्थः परिषीदति ॥ १२.२६०.१२ ॥
നഗരവാസികളും മനസ്സിനാൽ തൃപ്തരാണ്; അവരുടെ സ്ഥിതിയും ചഞ്ചലമാണ്. ഏത് വസ്തുവിനായി ബുദ്ധി പറ്റിനിൽക്കുന്നുവോ, ആ അനർത്ഥം തന്നെ താഴെ വീഴ്ത്തുന്നു.
12.260.13
पौरमन्त्रवियुक्तायाः सोऽर्थः संसीदति क्रमात् ।
यदर्थं पृथगध्यास्ते मनस्तत्परिषीदति ॥ १२.२६०.१३ ॥
പൗരന്മാരുടെ ആലോചനയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടവന്റെ ആ ലക്ഷ്യം ക്രമേണ തകരുന്നു; ഏത് ലക്ഷ്യത്തിനായി വേറിട്ട് മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കുന്നുവോ, ആ മനസ്സും ഇടറുന്നു.
12.260.14
पृथग्भूतं मनो बुद्ध्या मनो भवति केवलम् ।
तत्रैनं विकृतं शून्यं रजः पर्यवतिष्ठते ॥ १२.२६०.१४ ॥
ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട മനസ്സ് വെറും മനസ്സായി മാത്രം നിൽക്കുന്നു; അവിടെ ഇവൻ വികൃതനും ശൂന്യനുമാകുന്നു, രജസ്സ് അവനെ ചുറ്റുന്നു.
12.260.15
तन्मनः कुरुते सख्यं रजसा सह संगतम् ।
तं चादाय जनं पौरं रजसे संप्रयच्छति ॥ १२.२६०.१५ ॥
ആ മനസ്സ് രജസ്സുമായി ചേർന്ന് സഖ്യം ചെയ്യുന്നു; ആ പൗരജനത്തെ എടുത്ത് രജസ്സിന് ഏൽപ്പിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.