ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.260.1
हृदि कामद्रुमश्चित्रो मोहसंचयसंभवः ।
क्रोधमानमहास्कन्धो विवित्सापरिवेषणः ॥ १२.२६०.१ ॥
ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮವೆಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ವೃಕ್ಷವಿದೆ; ಅದು ಮೋಹದ ಸಂಚಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಮಾನ ಅದರ ಮಹಾಕಾಂಡ; ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.
12.260.2
तस्य चाज्ञानमाधारः प्रमादः परिषेचनम् ।
सोऽभ्यसूयापलाशो हि पुरा दुष्कृतसारवान् ॥ १२.२६०.२ ॥
ಅದರ ಆಧಾರ ಅಜ್ಞಾನ; ಅದಕ್ಕೆ ನೀರೆರೆಯುವುದು ಪ್ರಮಾದ. ಅಸೂಯೆಯೇ ಅದರ ಎಲೆಗಳು; ಹಿಂದಿನ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳ ಸಾರದಿಂದ ಅದು ತುಂಬಿದೆ.
12.260.3
संमोहचिन्ताविटपः शोकशाखो भयाङ्कुरः ।
मोहनीभिः पिपासाभिर्लताभिरनुवेष्टितः ॥ १२.२६०.३ ॥
ಮೋಹ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆ ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳು; ಶೋಕ ಅದರ ರೆಂಬೆಗಳು; ಭಯ ಅದರ ಚಿಗುರು. ಮೋಹಕ ತೃಷ್ಣೆಗಳೆಂಬ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಅದು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.
12.260.4
उपासते महावृक्षं सुलुब्धास्तत्फलेप्सवः ।
आयतैः संयुताः पाशैः फलदं परिवेष्ट्य तम् ॥ १२.२६०.४ ॥
ಅತಿ ಲೋಭಿಗಳು ಆ ಮಹಾವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದರ ಹಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸಿ. ಹಣ್ಣು ಕೊಡುವ ಆ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.260.5
यस्तान्पाशान्वशे कृत्वा तं वृक्षमपकर्षति ।
गतः स दुःखयोरन्तं जरामरणयोर्द्वयोः ॥ १२.२६०.५ ॥
ಆ ಪಾಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೆಸೆಯುವವನು ದುಃಖಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮರಣ ಎಂಬ ಎರಡರ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
12.260.6
संरोहत्यकृतप्रज्ञः ससत्वो हन्ति पादपम् ।
स तमेवाहतो हन्ति विषं ग्रस्तमिवातुरम् ॥ १२.२६०.६ ॥
ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಕ್ವವಾಗದವನು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುತ್ತಾನೆ, ಜೀವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹೊಡೆತ ತಿಂದು ಅವನೇ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ ನುಂಗಿದ ರೋಗಿ ವಿಷದಿಂದಲೇ ಸಾಯುವಂತೆ.
12.260.7
तस्यानुगतमूलस्य मूलमुद्भियते बलात् ।
योगप्रसादात्कृतिना साम्येन परमासिना ॥ १२.२६०.७ ॥
ಅದರ ಬೇರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದವನು ಬಲದಿಂದ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಯೋಗದ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ನಿಪುಣನು ಸಮತೆ ಎಂಬ ಪರಮ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.260.8
एवं यो वेद कामस्य केवलं परिसर्पणम् ।
एतच्च कामशास्त्रस्य सुदुःखान्यतिवर्तते ॥ १२.२६०.८ ॥
ಕಾಮದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು — ಇದೇ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರ — ಅತಿ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
12.260.9
शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते ।
तत्र बुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥ १२.२६०.९ ॥
ದೇಹವನ್ನು ಪಟ್ಟಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅದರ ಸ್ವಾಮಿನಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧಿಯ ಅರ್ಥಚಿಂತಕನೇ ಮನಸ್ಸು.
12.260.10
इन्द्रियाणि जनाः पौरास्तदर्थं तु परा कृतिः ।
तत्र द्वौ दारुणौ दोषौ तमो नाम रजस्तथा।
तदर्थमुपजीवन्ति पौराः सह पुरेश्वरैः ॥ १२.२६०.१० ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ಜನರು; ಅವುಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಮಹತ್ ಪ್ರಯತ್ನ. ಅಲ್ಲಿ ತಮಸ್ ಮತ್ತು ರಜಸ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಯಂಕರ ದೋಷಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಪೌರರು ಪಟ್ಟಣದ ಒಡೆಯರೊಡನೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.
12.260.11
अद्वारेण तमेवार्थं द्वौ दोषावुपजीवतः ।
तत्र बुद्धिर्हि दुर्धर्षा मनः साधर्म्यमुच्यते ॥ १२.२६०.११ ॥
ಬಾಗಿಲಿಲ್ಲದೆ, ಅದೇ ವಸ್ತುವಿಗಾಗಿ ಎರಡು ದೋಷಗಳು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಜೇಯ; ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಸಮಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.260.12
पौराश्चापि मनस्तृप्तास्तेषामपि चला स्थितिः ।
यदर्थं बुद्धिरध्यास्ते सोऽनर्थः परिषीदति ॥ १२.२६०.१२ ॥
ಪೌರರೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ನೆಲೆಯೂ ಚಂಚಲ. ಯಾವ ವಸ್ತುವಿಗಾಗಿ ಬುದ್ಧಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಅನರ್ಥವೇ ಕೆಳಗೆ ಕೆಡವುತ್ತದೆ.
12.260.13
पौरमन्त्रवियुक्तायाः सोऽर्थः संसीदति क्रमात् ।
यदर्थं पृथगध्यास्ते मनस्तत्परिषीदति ॥ १२.२६०.१३ ॥
ಪೌರರ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಿಂದ ವಿಯೋಗಗೊಂಡವನ ಆ ಉದ್ದೇಶ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ; ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಡುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮನಸ್ಸೂ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.
12.260.14
पृथग्भूतं मनो बुद्ध्या मनो भवति केवलम् ।
तत्रैनं विकृतं शून्यं रजः पर्यवतिष्ठते ॥ १२.२६०.१४ ॥
ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮನಸ್ಸು ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಇವನು ವಿಕೃತನಾಗಿ ಶೂನ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ರಜಸ್ಸು ಅವನನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.
12.260.15
तन्मनः कुरुते सख्यं रजसा सह संगतम् ।
तं चादाय जनं पौरं रजसे संप्रयच्छति ॥ १२.२६०.१५ ॥
ಆ ಮನಸ್ಸು ರಜಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆ ಪೌರ ಜನರನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಜಸ್ಸಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.