ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.260.1
हृदि कामद्रुमश्चित्रो मोहसंचयसंभवः ।
क्रोधमानमहास्कन्धो विवित्सापरिवेषणः ॥ १२.२६०.१ ॥
ହୃଦୟରେ କାମର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ମୋହର ସଞ୍ଚୟରୁ ଜନ୍ମେ। କ୍ରୋଧ ଓ ଅହଂକାର ତାହାର ମହାସ୍କନ୍ଧ; ଜାଣିବାର ଇଚ୍ଛା ତାହାକୁ ଘେରି ରହିଛି।
12.260.2
तस्य चाज्ञानमाधारः प्रमादः परिषेचनम् ।
सोऽभ्यसूयापलाशो हि पुरा दुष्कृतसारवान् ॥ १२.२६०.२ ॥
ତାହାର ଆଧାର ଅଜ୍ଞାନ; ତାହାକୁ ଜଳସେଚନ କରେ ପ୍ରମାଦ। ଈର୍ଷା ତାହାର ପତ୍ର; ପୂର୍ବର ଦୁଷ୍କର୍ମର ସାରରେ ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
12.260.3
संमोहचिन्ताविटपः शोकशाखो भयाङ्कुरः ।
मोहनीभिः पिपासाभिर्लताभिरनुवेष्टितः ॥ १२.२६०.३ ॥
ମୋହ ଓ ଚିନ୍ତା ତାହାର ଡାଳ; ଶୋକ ତାହାର ଶାଖା ଏବଂ ଭୟ ତାହାର ଅଙ୍କୁର। ମୋହକ ତୃଷ୍ଣାର ଲତାରେ ସେ ଆବୃତ।
12.260.4
उपासते महावृक्षं सुलुब्धास्तत्फलेप्सवः ।
आयतैः संयुताः पाशैः फलदं परिवेष्ट्य तम् ॥ १२.२६०.४ ॥
ଅତି ଲୋଭୀମାନେ ସେହି ମହାବୃକ୍ଷକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ ଇଚ୍ଛା କରି। ଫଳଦାୟୀ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଲମ୍ବା ପାଶରେ ଘେରି ବାନ୍ଧନ୍ତି।
12.260.5
यस्तान्पाशान्वशे कृत्वा तं वृक्षमपकर्षति ।
गतः स दुःखयोरन्तं जरामरणयोर्द्वयोः ॥ १२.२६०.५ ॥
ଯେ ସେହି ପାଶକୁ ବଶ କରି ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଉପାଡ଼ି ଦିଏ, ସେ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ପାଏ; ଜରା ଓ ମରଣ ଉଭୟର ଅନ୍ତ ପାଏ।
12.260.6
संरोहत्यकृतप्रज्ञः ससत्वो हन्ति पादपम् ।
स तमेवाहतो हन्ति विषं ग्रस्तमिवातुरम् ॥ १२.२६०.६ ॥
ଯାହାର ପ୍ରଜ୍ଞା ଅପକ୍ୱ, ସେ ପୁଣି ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ, ଜୀବନଶକ୍ତିରେ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଆଘାତ କରେ; ମାତ୍ର ଆହତ ହୋଇ ସେ ନିଜେ ପୁଣି ତାହାକୁ ମାରେ, ଯେପରି ବିଷ ଗ୍ରାସ କରିଥିବା ରୋଗୀ ବିଷରେ ମରେ।
12.260.7
तस्यानुगतमूलस्य मूलमुद्भियते बलात् ।
योगप्रसादात्कृतिना साम्येन परमासिना ॥ १२.२६०.७ ॥
ଯେ ତା'ର ମୂଳକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ବଳରେ ତା'ର ମୂଳ ଉପାଡ଼ି ଦିଏ; ଯୋଗର ଅନୁଗ୍ରହରେ, ନିପୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସମତାର ପରମ ଖଡ୍ଗରେ ଏପରି କରେ।
12.260.8
एवं यो वेद कामस्य केवलं परिसर्पणम् ।
एतच्च कामशास्त्रस्य सुदुःखान्यतिवर्तते ॥ १२.२६०.८ ॥
କାମର କେବଳ ପ୍ରସାରକୁ ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ — ଏହା କାମଶାସ୍ତ୍ରର ସାର — ସେ ଅତି ଦୁଃଖ ପାର କରେ।
12.260.9
शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते ।
तत्र बुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥ १२.२६०.९ ॥
ଶରୀରକୁ ନଗର କୁହାଯାଏ; ବୁଦ୍ଧିକୁ ତାହାର ସ୍ୱାମିନୀ ମନାଯାଏ। ସେଠାରେ ଶରୀରସ୍ଥ ବୁଦ୍ଧିର ବିଷୟଚିନ୍ତକ ହେଉଛି ମନ।
12.260.10
इन्द्रियाणि जनाः पौरास्तदर्थं तु परा कृतिः ।
तत्र द्वौ दारुणौ दोषौ तमो नाम रजस्तथा।
तदर्थमुपजीवन्ति पौराः सह पुरेश्वरैः ॥ १२.२६०.१० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନଗରର ଲୋକ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ମହାନ ପ୍ରୟାସ। ସେଠାରେ ତମ ଓ ରଜ ନାମକ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ନଗରବାସୀମାନେ ନଗରପତିମାନଙ୍କ ସହ ଜୀବନଯାପନ କରନ୍ତି।
12.260.11
अद्वारेण तमेवार्थं द्वौ दोषावुपजीवतः ।
तत्र बुद्धिर्हि दुर्धर्षा मनः साधर्म्यमुच्यते ॥ १२.२६०.११ ॥
ଦ୍ୱାର ବିନା, ସେହି ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଦୋଷ ଜୀବନଯାପନ କରେ। ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରକୃତରେ ଦୁର୍ଧର୍ଷ; ମନକୁ ତାହାର ସାଧର୍ମ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
12.260.12
पौराश्चापि मनस्तृप्तास्तेषामपि चला स्थितिः ।
यदर्थं बुद्धिरध्यास्ते सोऽनर्थः परिषीदति ॥ १२.२६०.१२ ॥
ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ; ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ। ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧି ଆସକ୍ତ ରହେ, ସେହି ଅନର୍ଥ ପତନ ଘଟାଏ।
12.260.13
पौरमन्त्रवियुक्तायाः सोऽर्थः संसीदति क्रमात् ।
यदर्थं पृथगध्यास्ते मनस्तत्परिषीदति ॥ १२.२६०.१३ ॥
ପୌରମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଣାରୁ ବିଛିନ୍ନ ଲୋକର ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ; ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ପୃଥକ ମନ ଲଗାଏ, ସେହି ମନ ମଧ୍ୟ ଶିଥିଳ ହୁଏ।
12.260.14
पृथग्भूतं मनो बुद्ध्या मनो भवति केवलम् ।
तत्रैनं विकृतं शून्यं रजः पर्यवतिष्ठते ॥ १२.२६०.१४ ॥
ବୁଦ୍ଧିରୁ ପୃଥକ୍ ହୋଇଥିବା ମନ କେବଳ ମନ ହିଁ ରହେ; ସେଠାରେ ଏ ବିକୃତ ଓ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ରଜ ତାକୁ ଘେରି ରହେ।
12.260.15
तन्मनः कुरुते सख्यं रजसा सह संगतम् ।
तं चादाय जनं पौरं रजसे संप्रयच्छति ॥ १२.२६०.१५ ॥
ସେହି ମନ ରଜ ସହ ସଙ୍ଗତ ହୋଇ ସଖ୍ୟ କରେ; ଏବଂ ସେ ପୌର ଲୋକକୁ ନେଇ ରଜକୁ ସମର୍ପଣ କରେ।