มหาภารตะ · อัธยายะ 12.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.260.1
हृदि कामद्रुमश्चित्रो मोहसंचयसंभवः ।
क्रोधमानमहास्कन्धो विवित्सापरिवेषणः ॥ १२.२६०.१ ॥
ในหัวใจมีต้นไม้แห่งความปรารถนาอันงดงาม เกิดจากกองความหลง กิ่งใหญ่คือความโกรธและความถือตัว การปรารถนาจะรู้เป็นดั่งรั้วที่ล้อมรอบมันไว้
12.260.2
तस्य चाज्ञानमाधारः प्रमादः परिषेचनम् ।
सोऽभ्यसूयापलाशो हि पुरा दुष्कृतसारवान् ॥ १२.२६०.२ ॥
รากของมันคืออวิชชา และความประมาทคือการรดน้ำ ความริษยาคือใบของมัน มันอุดมด้วยแก่นของบาปกรรมในอดีต
12.260.3
संमोहचिन्ताविटपः शोकशाखो भयाङ्कुरः ।
मोहनीभिः पिपासाभिर्लताभिरनुवेष्टितः ॥ १२.२६०.३ ॥
ความหลงและความกังวลเป็นกิ่งก้านของมัน ความโศกเป็นง่ามกิ่ง และความกลัวเป็นหน่ออ่อน มันถูกเถาวัลย์แห่งความกระหายอันชวนให้หลงพันรัดไว้
12.260.4
उपासते महावृक्षं सुलुब्धास्तत्फलेप्सवः ।
आयतैः संयुताः पाशैः फलदं परिवेष्ट्य तम् ॥ १२.२६०.४ ॥
คนที่โลภมากปรนนิบัติต้นไม้ใหญ่นั้น ปรารถนาผลของมัน พวกเขาล้อมต้นไม้ที่ให้ผลไว้ด้วยบ่วงยาว และถูกผูกมัดกับมัน
12.260.5
यस्तान्पाशान्वशे कृत्वा तं वृक्षमपकर्षति ।
गतः स दुःखयोरन्तं जरामरणयोर्द्वयोः ॥ १२.२६०.५ ॥
ผู้ที่ควบคุมบ่วงเหล่านั้นได้แล้วถอนต้นไม้นั้นขึ้น ผู้นั้นได้ถึงที่สุดของทุกข์ และที่สุดของทั้งชราและมรณะ
12.260.6
संरोहत्यकृतप्रज्ञः ससत्वो हन्ति पादपम् ।
स तमेवाहतो हन्ति विषं ग्रस्तमिवातुरम् ॥ १२.२६०.६ ॥
ผู้ที่ปัญญายังไม่สุกงอมย่อมแตกหน่ออีก และด้วยพลังชีวิต ก็ฟาดฟันต้นไม้นั้น แต่เมื่อถูกฟาดแล้ว มันก็ฆ่าผู้ฟาดนั้นกลับคืน เหมือนคนป่วยที่กลืนยาพิษแล้วถูกพิษนั้นฆ่า
12.260.7
तस्यानुगतमूलस्य मूलमुद्भियते बलात् ।
योगप्रसादात्कृतिना साम्येन परमासिना ॥ १२.२६०.७ ॥
ผู้ที่ตามไปถึงรากของมันย่อมถอนรากนั้นออกด้วยกำลัง ด้วยพระคุณแห่งโยคะ ผู้มีความชำนาญย่อมทำเช่นนั้นด้วยดาบอันยอดเยี่ยมคือความสงบเสมอภาค
12.260.8
एवं यो वेद कामस्य केवलं परिसर्पणम् ।
एतच्च कामशास्त्रस्य सुदुःखान्यतिवर्तते ॥ १२.२६०.८ ॥
ผู้ที่รู้เช่นนี้ว่าความปรารถนาเพียงแต่เลื้อยคลานไปมา และนี่คือแก่นแห่งคำสอนเรื่องความปรารถนา ย่อมข้ามพ้นความทุกข์อันใหญ่หลวง
12.260.9
शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते ।
तत्र बुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥ १२.२६०.९ ॥
กายเรียกว่าเมือง และปัญญาถูกถือว่าเป็นนายหญิงของเมืองนั้น ที่นั่น จิตที่ดำรงอยู่ในกายของปัญญาถูกเรียกว่าผู้คิดถึงวัตถุทั้งหลาย
12.260.10
इन्द्रियाणि जनाः पौरास्तदर्थं तु परा कृतिः ।
तत्र द्वौ दारुणौ दोषौ तमो नाम रजस्तथा।
तदर्थमुपजीवन्ति पौराः सह पुरेश्वरैः ॥ १२.२६०.१० ॥
อินทรีย์ทั้งหลายคือชาวเมือง และความพยายามอันยิ่งใหญ่ก็เพื่ออินทรีย์เหล่านั้น ที่นั่นมีโทษร้ายแรงสองประการ ชื่อตมัสและรชัส ชาวเมืองพึ่งพาผู้ปกครองเมืองเพื่อสิ่งเหล่านั้น
12.260.11
अद्वारेण तमेवार्थं द्वौ दोषावुपजीवतः ।
तत्र बुद्धिर्हि दुर्धर्षा मनः साधर्म्यमुच्यते ॥ १२.२६०.११ ॥
โทษทั้งสองพึ่งพาวัตถุนั้นนั่นเอง โดยผ่านทางที่ไม่มีประตู ที่นั่นปัญญาเป็นสิ่งที่เอาชนะได้ยาก และจิตถูกกล่าวว่ามีธรรมชาติเดียวกันกับปัญญา
12.260.12
पौराश्चापि मनस्तृप्तास्तेषामपि चला स्थितिः ।
यदर्थं बुद्धिरध्यास्ते सोऽनर्थः परिषीदति ॥ १२.२६०.१२ ॥
แม้ชาวเมืองก็อิ่มเอมด้วยจิต และความมั่นคงของพวกเขาก็ไม่แน่นอน ความวิบัติที่ปัญญาจดจ่ออยู่เพื่อให้บรรลุนั้นเอง กลับกดปัญญาให้ทรุดลง
12.260.13
पौरमन्त्रवियुक्तायाः सोऽर्थः संसीदति क्रमात् ।
यदर्थं पृथगध्यास्ते मनस्तत्परिषीदति ॥ १२.२६०.१३ ॥
สำหรับผู้ที่ขาดคำปรึกษาจากชาวเมือง จุดหมายนั้นค่อยๆ พังทลายลง และจิตที่แยกออกไปตั้งมั่นเพื่อจุดหมายนั้นเอง ก็สั่นคลอนลงเช่นกัน
12.260.14
पृथग्भूतं मनो बुद्ध्या मनो भवति केवलम् ।
तत्रैनं विकृतं शून्यं रजः पर्यवतिष्ठते ॥ १२.२६०.१४ ॥
จิตที่แยกออกจากปัญญาย่อมกลายเป็นเพียงจิต ที่นั่นจิตถูกบิดเบือนและว่างเปล่า และรชัสก็เข้ายึดครองมัน
12.260.15
तन्मनः कुरुते सख्यं रजसा सह संगतम् ।
तं चादाय जनं पौरं रजसे संप्रयच्छति ॥ १२.२६०.१५ ॥
จิตนั้นสร้างมิตรภาพ เข้าร่วมกับรชัส และรับเอาบุรุษผู้เป็นชาวเมืองนั้นไป แล้วมอบเขาให้แก่รชัส