మహాభారతం · అధ్యాయం 12.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.260.1
हृदि कामद्रुमश्चित्रो मोहसंचयसंभवः ।
क्रोधमानमहास्कन्धो विवित्सापरिवेषणः ॥ १२.२६०.१ ॥
హృదయంలో కామమనే విచిత్రమైన వృక్షం ఉంది; అది మోహసంచయం నుండి పుడుతుంది. క్రోధమూ మానమూ దాని మహాస్కంధం; తెలుసుకోవాలనే కోరిక దానిని చుట్టి ఉంటుంది.
12.260.2
तस्य चाज्ञानमाधारः प्रमादः परिषेचनम् ।
सोऽभ्यसूयापलाशो हि पुरा दुष्कृतसारवान् ॥ १२.२६०.२ ॥
దాని ఆధారం అజ్ఞానం; దానికి నీరు పోసేది ప్రమాదం. అసూయయే దాని ఆకులు; అది పూర్వకాలపు దుష్కర్మల సారంతో నిండి ఉంది.
12.260.3
संमोहचिन्ताविटपः शोकशाखो भयाङ्कुरः ।
मोहनीभिः पिपासाभिर्लताभिरनुवेष्टितः ॥ १२.२६०.३ ॥
మోహం, చింత దాని కొమ్మలు; శోకం దాని రెమ్మలు; భయం దాని మొలకలు. మోహింపజేసే దాహాలనే తీగలు దానిని చుట్టుకుని ఉన్నాయి.
12.260.4
उपासते महावृक्षं सुलुब्धास्तत्फलेप्सवः ।
आयतैः संयुताः पाशैः फलदं परिवेष्ट्य तम् ॥ १२.२६०.४ ॥
అత్యాశపరులు ఆ మహావృక్షాన్ని సేవిస్తారు, దాని ఫలాన్ని కోరుకుంటూ. ఫలాలనిచ్చే ఆ వృక్షాన్ని పొడవైన పాశాలతో చుట్టి బంధిస్తారు.
12.260.5
यस्तान्पाशान्वशे कृत्वा तं वृक्षमपकर्षति ।
गतः स दुःखयोरन्तं जरामरणयोर्द्वयोः ॥ १२.२६०.५ ॥
ఆ పాశాలను వశం చేసుకుని, ఆ వృక్షాన్ని పెకలించేవాడు దుఃఖాల అంతాన్ని చేరుకుంటాడు; ముసలితనం, మరణం అనే రెండింటి అంతాన్ని కూడా చేరుకుంటాడు.
12.260.6
संरोहत्यकृतप्रज्ञः ससत्वो हन्ति पादपम् ।
स तमेवाहतो हन्ति विषं ग्रस्तमिवातुरम् ॥ १२.२६०.६ ॥
ప్రజ్ఞ పరిపక్వం కాని వాడు మళ్ళీ చిగురించి, ప్రాణశక్తితో ఆ వృక్షాన్ని నరుకుతాడు; కానీ దెబ్బతిని అతడు అదే వృక్షాన్ని మళ్ళీ చంపుతాడు, విషం మింగిన రోగి విషంతోనే నశించినట్లు.
12.260.7
तस्यानुगतमूलस्य मूलमुद्भियते बलात् ।
योगप्रसादात्कृतिना साम्येन परमासिना ॥ १२.२६०.७ ॥
దాని వేరును అనుసరించినవాడు బలంతో దాని మూలాన్ని పెకిలిస్తాడు; యోగ ప్రసాదంతో, నిపుణుడు సమత్వమనే పరమ ఖడ్గంతో అలా చేస్తాడు.
12.260.8
एवं यो वेद कामस्य केवलं परिसर्पणम् ।
एतच्च कामशास्त्रस्य सुदुःखान्यतिवर्तते ॥ १२.२६०.८ ॥
కామం యొక్క వ్యాప్తిని మాత్రమే ఈ విధంగా తెలుసుకునేవాడు - ఇది కామశాస్త్రం కూడా - అత్యంత దుఃఖాలను దాటిపోతాడు.
12.260.9
शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते ।
तत्र बुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥ १२.२६०.९ ॥
శరీరాన్ని పట్టణమని అంటారు; బుద్ధి దానికి అధిష్ఠాత్రి అని భావిస్తారు. అక్కడ శరీరంలో ఉన్న బుద్ధికి మనస్సు అనే అర్థచింతకుడు ఉంటాడు.
12.260.10
इन्द्रियाणि जनाः पौरास्तदर्थं तु परा कृतिः ।
तत्र द्वौ दारुणौ दोषौ तमो नाम रजस्तथा।
तदर्थमुपजीवन्ति पौराः सह पुरेश्वरैः ॥ १२.२६०.१० ॥
ఇంద్రియాలు పట్టణ ప్రజలు; వాటి కోసమే గొప్ప ప్రయత్నం. అక్కడ తమసు, రజసు అనే రెండు భయంకర దోషాలు ఉన్నాయి. వాటి కోసమే పౌరులు పట్టణ ప్రభువులతో కలిసి జీవిస్తారు.
12.260.11
अद्वारेण तमेवार्थं द्वौ दोषावुपजीवतः ।
तत्र बुद्धिर्हि दुर्धर्षा मनः साधर्म्यमुच्यते ॥ १२.२६०.११ ॥
ద్వారం లేకుండానే, అదే వస్తువు కోసం ఆ రెండు దోషాలు జీవిస్తాయి. అక్కడ బుద్ధి నిజంగా జయింపరానిది; మనస్సును దానికి సమానధర్మమని అంటారు.
12.260.12
पौराश्चापि मनस्तृप्तास्तेषामपि चला स्थितिः ।
यदर्थं बुद्धिरध्यास्ते सोऽनर्थः परिषीदति ॥ १२.२६०.१२ ॥
పౌరులు కూడా మనస్సుచేత తృప్తి చెందినవారే; వారి స్థితి కూడా చలించేది. ఏ వస్తువు కోసం బుద్ధి అంటిపెట్టుకుంటుందో, అదే అనర్థంలో ముంచుతుంది.
12.260.13
पौरमन्त्रवियुक्तायाः सोऽर्थः संसीदति क्रमात् ।
यदर्थं पृथगध्यास्ते मनस्तत्परिषीदति ॥ १२.२६०.१३ ॥
పౌరుల మంత్రణ నుండి వియోగం చెందిన వానికి ఆ ప్రయోజనం క్రమంగా కుంటుపడుతుంది; ఏ ప్రయోజనం కోసం వేరుగా మనసు నిలుపుతాడో, ఆ మనసూ క్షీణిస్తుంది.
12.260.14
पृथग्भूतं मनो बुद्ध्या मनो भवति केवलम् ।
तत्रैनं विकृतं शून्यं रजः पर्यवतिष्ठते ॥ १२.२६०.१४ ॥
బుద్ధి నుండి వేరైన మనసు కేవలం మనసుగానే మిగులుతుంది; అక్కడ ఇతడు వికృతమై శూన్యమవుతాడు, రజస్సు అతనిని చుట్టుముడుతుంది.
12.260.15
तन्मनः कुरुते सख्यं रजसा सह संगतम् ।
तं चादाय जनं पौरं रजसे संप्रयच्छति ॥ १२.२६०.१५ ॥
ఆ మనసు రజస్సుతో కలిసి స్నేహం చేస్తుంది; ఆ పౌర జనాన్ని తీసుకుని రజస్సుకు అప్పగిస్తుంది.