マハーバーラタ · 章 12.261

12.261.1

भूतानां गुणसङ्ख्यानं भूयः पुत्र निशामय ।
द्वैपायनमुखाद्धष्टं श्लाघया परयाऽनघ ॥ १२.२६१.१ ॥

ビーシュマは言った。息子よ、要素の性質の列挙をもう一度聞け。ドヴァイパーヤナの口から大いなる喜びをもって私が聞いたものだ、罪なき者よ。

दीप्तानलनिभः प्राह भगवान्धूमवत्सलः ।
ततोऽहमपि वक्ष्यामि भूयः पुत्र निदर्शनम् ॥ १२.२६१.२ ॥

ビーシュマは言った。燃え盛る火のようで煙を愛する尊者が語った。ゆえに息子よ、私も例を挙げて再び説こう。

भूमेः स्थैर्यं गुरुत्वं च काठिन्यं प्रसवात्मता ।
गन्धो भारश्च शक्तिश्च संघातः स्थापना धृतिः ॥ १२.२६१.३ ॥

地の性質は、堅固さ、重さ、硬さ、生み出す本性、香り、重さ、力、結合、支え、保持である。

अपां शैत्यं रसः क्लेदो द्रवत्वं स्नेहसौम्यता ।
जिह्वाविस्यन्दनं चापि भौमानां श्रपणं तथा ॥ १२.२६१.४ ॥

水の性質は、冷たさ、味、湿り気、流動性、滑らかさと柔和さである。舌を潤すこと、同様に地上の物を煮て熟させることも。

अग्नेर्दुर्धर्षता ज्योतिस्तापः पाकः प्रकाशनम् ।
शौचं रागो लघुस्तैक्ष्ण्यं सततं चोर्ध्वभागिता ॥ १२.२६१.५ ॥

火の性質は、侵しがたさ、光、熱、熟すこと、照らすこと、清浄、赤色、軽さ、鋭さ、そして常に上へ向かう性である。

वायोरनियमस्पर्शो वादस्थानं स्वतन्त्रता ।
बलं शैध्यं च मोक्षं च कर्म चेष्टात्मता भवः ॥ १२.२६१.६ ॥

風の性質は、不定の触れ方、音の拠り所、自由、力、速さ、解脱、作用、運動の本性、そして起源である。

आकाशस्य गुणः शब्दो व्यापित्वं छिद्रताऽपि च ।
अनाश्रयमनालम्बमव्यक्तमविकारिता ॥ १२.२६१.७ ॥

虚空（ākāśa）の属性は音であり、遍在性と空隙性もある。依り所がなく、支えがなく、未顕現で、不変である。

अप्रतीघातिता चैव श्रोतत्वं विवराणि च ।
गुणाः पञ्चाशतं प्रोक्ताः पञ्चभूतविभाविताः ॥ १२.२६१.८ ॥

無障礙、聴覚、そして空洞もまた。五大によって顕現するこれら五十の属性が説かれた。

फलोपपत्तिर्व्यक्तिश्च विसर्गः कल्पना क्षमा ।
सदसच्चाशुता चैव मनसो नव वै गुणाः ॥ १२.२६१.९ ॥

結果の獲得、顕現、発出、想像、忍耐、有と無、そして迅速さ。これらが心の九つの属性である。

इष्टानिष्टविपत्तिश्च व्यवसायः समाधिता ।
संशयः प्रतिपत्तिश्च बुद्धेः पञ्च गुणान्विदुः ॥ १२.२६१.१० ॥

好ましいものと好ましくないものの災い、決断、三昧、疑い、理解。これら五つが知性の属性であると知られている。

कथं पञ्चगुणा बुद्धिः कथं पञ्चेन्द्रिया गुणाः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सूक्ष्मज्ञानं पितामह ॥ १२.२६१.११ ॥

五つの属性を持つ知性はどのようなものか、五つの感官の属性はどのようなものか。祖父よ、これらすべてを微妙な知によって私に説き明かしてください。

आहुः षष्टिं भूतगुणान्वै ।
भूतविषक्तान्प्रकृतिविसृष्टान्।
नित्यविषक्तांश्चाक्षरसृष्टा ।
न्पुत्र न नित्यं तदिह वदन्ति ॥ १२.२६१.१२ ॥

五大の属性は六十あると言われる。元素に結びつき、根本原質から発出し、永遠に結びつき、不滅者によって造られたものである。息子よ、ここでは、それらは永遠であるとは言わない。

तत्पुत्रचिन्ताकलिलं तदुक्त ।
मनागतं वै तव संप्रतीह।
भूतार्थवत्त्वं तदवाप्य सर्वं ।
भूतप्रभावाद्भव शान्तबुद्धिः ॥ १२.२६१.१३ ॥

息子への心配に乱れたその状態について、そう語られた。今ここに、来たるべきものが少しあなたに訪れた。存在するものの意味ある状態を得て、存在するものの力によって心の静まった者となれ。