మహాభారతం · అధ్యాయం 12.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.261.1
भूतानां गुणसङ्ख्यानं भूयः पुत्र निशामय ।
द्वैपायनमुखाद्धष्टं श्लाघया परयाऽनघ ॥ १२.२६१.१ ॥
భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: కుమారా, భూతాల గుణాల గణనను మళ్ళీ విను. ద్వైపాయనుని ముఖం నుండి పరమానందంతో నేను విన్నది, ఓ నిష్కల్మషుడా.
12.261.2
दीप्तानलनिभः प्राह भगवान्धूमवत्सलः ।
ततोऽहमपि वक्ष्यामि भूयः पुत्र निदर्शनम् ॥ १२.२६१.२ ॥
భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: ప్రజ్వలించే అగ్నితో సమానుడైన, ధూమప్రియుడైన భగవానుడు చెప్పాడు. కాబట్టి కుమారా, నేను కూడా మళ్ళీ ఉదాహరణలతో చెబుతాను.
12.261.3
भूमेः स्थैर्यं गुरुत्वं च काठिन्यं प्रसवात्मता ।
गन्धो भारश्च शक्तिश्च संघातः स्थापना धृतिः ॥ १२.२६१.३ ॥
భూమి గుణాలు: స్థిరత్వం, బరువు, కఠినత్వం, ఉత్పత్తి స్వభావం, వాసన, భారం, శక్తి, సంఘటన, స్థాపన, ధారణ.
12.261.4
अपां शैत्यं रसः क्लेदो द्रवत्वं स्नेहसौम्यता ।
जिह्वाविस्यन्दनं चापि भौमानां श्रपणं तथा ॥ १२.२६१.४ ॥
నీటి గుణాలు: చల్లదనం, రుచి, తడి, ద్రవత్వం, స్నిగ్ధత మరియు మృదుత్వం; నాలుకను తడపడం, అలాగే భూమి పదార్థాలను ఉడికించడం.
12.261.5
अग्नेर्दुर्धर्षता ज्योतिस्तापः पाकः प्रकाशनम् ।
शौचं रागो लघुस्तैक्ष्ण्यं सततं चोर्ध्वभागिता ॥ १२.२६१.५ ॥
అగ్ని గుణాలు: దుర్ధర్షత, జ్యోతి, తాపం, పాకం, ప్రకాశం, శుచిత్వం, ఎరుపు, లఘుత్వం, తీక్ష్ణత, నిరంతరం ఊర్ధ్వానికి పోవడం.
12.261.6
वायोरनियमस्पर्शो वादस्थानं स्वतन्त्रता ।
बलं शैध्यं च मोक्षं च कर्म चेष्टात्मता भवः ॥ १२.२६१.६ ॥
వాయువు గుణాలు: అనియమిత స్పర్శ, వాక్కు యొక్క స్థానం, స్వతంత్రత, బలం, వేగం, విముక్తి, కర్మ, చేష్టా స్వభావం, ఉద్భవం.
12.261.7
आकाशस्य गुणः शब्दो व्यापित्वं छिद्रताऽपि च ।
अनाश्रयमनालम्बमव्यक्तमविकारिता ॥ १२.२६१.७ ॥
ఆకాశ గుణం శబ్దం; వ్యాప్తి, ఛిద్రత కూడా. ఆశ్రయం లేనిది, ఆలంబం లేనిది, అవ్యక్తం, అవికారిత్వం.
12.261.8
अप्रतीघातिता चैव श्रोतत्वं विवराणि च ।
गुणाः पञ्चाशतं प्रोक्ताः पञ्चभूतविभाविताः ॥ १२.२६१.८ ॥
అప్రతిఘాతత్వం, శ్రోత్రత్వం, రంధ్రాలు కూడా. ఐదు భూతాలతో వివరించబడిన ఈ యాభై గుణాలు చెప్పబడ్డాయి.
12.261.9
फलोपपत्तिर्व्यक्तिश्च विसर्गः कल्पना क्षमा ।
सदसच्चाशुता चैव मनसो नव वै गुणाः ॥ १२.२६१.९ ॥
ఫలోపపత్తి, వ్యక్తి, విసర్గం, కల్పన, క్షమ, సత్-అసత్, చంచలత్వం కూడా - ఇవి మనస్సు యొక్క తొమ్మిది గుణాలు.
12.261.10
इष्टानिष्टविपत्तिश्च व्यवसायः समाधिता ।
संशयः प्रतिपत्तिश्च बुद्धेः पञ्च गुणान्विदुः ॥ १२.२६१.१० ॥
ఇష్టానిష్టాల విపత్తు, వ్యవసాయం, సమాధిత, సంశయం, ప్రతిపత్తి - ఇవి బుద్ధి యొక్క ఐదు గుణాలని తెలిసినవారు చెబుతారు.
12.261.11
कथं पञ्चगुणा बुद्धिः कथं पञ्चेन्द्रिया गुणाः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सूक्ष्मज्ञानं पितामह ॥ १२.२६१.११ ॥
పంచగుణ బుద్ధి ఎలా? పంచేంద్రియాల గుణాలు ఎలా? పితామహా, ఈ సూక్ష్మ జ్ఞానమంతా నాకు వివరించండి.
12.261.12
आहुः षष्टिं भूतगुणान्वै ।
भूतविषक्तान्प्रकृतिविसृष्टान्।
नित्यविषक्तांश्चाक्षरसृष्टा ।
न्पुत्र न नित्यं तदिह वदन्ति ॥ १२.२६१.१२ ॥
అరవై భూతగుణాలని అంటారు - భూతాలకు అంటుకున్నవి, ప్రకృతి నుండి వెలువడినవి, నిత్యంగా అంటుకున్నవి, అక్షరంచే సృష్టించబడినవి. కుమారా, వాటిని ఇక్కడ నిత్యమని చెప్పరు.
12.261.13
तत्पुत्रचिन्ताकलिलं तदुक्त ।
मनागतं वै तव संप्रतीह।
भूतार्थवत्त्वं तदवाप्य सर्वं ।
भूतप्रभावाद्भव शान्तबुद्धिः ॥ १२.२६१.१३ ॥
పుత్ర చింతతో కలతచెందినది అది; అది చెప్పబడింది. ఇప్పుడు ఇక్కడ నీకు కొంత భవిష్యత్తు వచ్చింది. ప్రాణుల అర్థవంతమైన స్థితిని పొంది, ప్రాణుల శక్తివల్ల శాంత బుద్ధి గలవాడవు కమ్ము.