ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.261.1
भूतानां गुणसङ्ख्यानं भूयः पुत्र निशामय ।
द्वैपायनमुखाद्धष्टं श्लाघया परयाऽनघ ॥ १२.२६१.१ ॥
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ପୁତ୍ର, ଭୂତମାନଙ୍କ ଗୁଣଗଣନା ପୁଣି ଶୁଣ। ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ମୁଖରୁ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
12.261.2
दीप्तानलनिभः प्राह भगवान्धूमवत्सलः ।
ततोऽहमपि वक्ष्यामि भूयः पुत्र निदर्शनम् ॥ १२.२६१.२ ॥
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି, ଧୂମପ୍ରିୟ ଭଗବାନ କହିଲେ। ତେଣୁ ହେ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଉଦାହରଣ ସହିତ କହିବି।
12.261.3
भूमेः स्थैर्यं गुरुत्वं च काठिन्यं प्रसवात्मता ।
गन्धो भारश्च शक्तिश्च संघातः स्थापना धृतिः ॥ १२.२६१.३ ॥
ପୃଥିବୀର ଗୁଣ: ସ୍ଥିରତା, ଭାର, କଠିନତା, ଉତ୍ପାଦକ ସ୍ୱଭାବ, ଗନ୍ଧ, ଭାର, ଶକ୍ତି, ସଂଘାତ, ସ୍ଥାପନା ଓ ଧାରଣ।
12.261.4
अपां शैत्यं रसः क्लेदो द्रवत्वं स्नेहसौम्यता ।
जिह्वाविस्यन्दनं चापि भौमानां श्रपणं तथा ॥ १२.२६१.४ ॥
ଜଳର ଗୁଣ: ଶୀତଳତା, ରସ, ଆର୍ଦ୍ରତା, ତରଳତା, ସ୍ନେହ ଓ କୋମଳତା; ଜିଭକୁ ଆର୍ଦ୍ର କରିବା, ଏବଂ ଭୌମ ପଦାର୍ଥକୁ ପକାଇବା।
12.261.5
अग्नेर्दुर्धर्षता ज्योतिस्तापः पाकः प्रकाशनम् ।
शौचं रागो लघुस्तैक्ष्ण्यं सततं चोर्ध्वभागिता ॥ १२.२६१.५ ॥
ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ: ଦୁର୍ଧର୍ଷତା, ଜ୍ୟୋତି, ତାପ, ପାକ, ପ୍ରକାଶ, ଶୁଚିତା, ରଙ୍ଗ, ଲଘୁତା, ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ଏବଂ ସର୍ବଦା ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମିତା।
12.261.6
वायोरनियमस्पर्शो वादस्थानं स्वतन्त्रता ।
बलं शैध्यं च मोक्षं च कर्म चेष्टात्मता भवः ॥ १२.२६१.६ ॥
ବାୟୁର ଗୁଣ: ଅନିୟମିତ ସ୍ପର୍ଶ, ଶବ୍ଦର ସ୍ଥାନ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା, ବଳ, ଶୀଘ୍ରତା, ମୋକ୍ଷ, କର୍ମ, ଚେଷ୍ଟାର ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି।
12.261.7
आकाशस्य गुणः शब्दो व्यापित्वं छिद्रताऽपि च ।
अनाश्रयमनालम्बमव्यक्तमविकारिता ॥ १२.२६१.७ ॥
ଆକାଶର ଗୁଣ ଶବ୍ଦ; ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଛିଦ୍ରତା ମଧ୍ୟ। ଆଶ୍ରୟହୀନ, ଅବଲମ୍ବନହୀନ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବିକାରିତା।
12.261.8
अप्रतीघातिता चैव श्रोतत्वं विवराणि च ।
गुणाः पञ्चाशतं प्रोक्ताः पञ्चभूतविभाविताः ॥ १२.२६१.८ ॥
ଅପ୍ରତିଘାତିତା, ଶ୍ରୋତ୍ରତ୍ୱ ଓ ବିବରସମୂହ ମଧ୍ୟ। ପଞ୍ଚଭୂତଦ୍ୱାରା ବିଭାବିତ ଏହି ପଞ୍ଚାଶ ଗୁଣ କଥିତ ହୋଇଛି।
12.261.9
फलोपपत्तिर्व्यक्तिश्च विसर्गः कल्पना क्षमा ।
सदसच्चाशुता चैव मनसो नव वै गुणाः ॥ १२.२६१.९ ॥
ଫଳପ୍ରାପ୍ତି, ବ୍ୟକ୍ତି, ବିସର୍ଗ, କଳ୍ପନା, କ୍ଷମା, ସତ୍-ଅସତ୍ ଓ ଚଞ୍ଚଳତା ମଧ୍ୟ - ମନର ଏହି ନଅଟି ଗୁଣ।
12.261.10
इष्टानिष्टविपत्तिश्च व्यवसायः समाधिता ।
संशयः प्रतिपत्तिश्च बुद्धेः पञ्च गुणान्विदुः ॥ १२.२६१.१० ॥
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟ ବିପତ୍ତି, ବ୍ୟବସାୟ, ସମାଧିତା, ସଂଶୟ ଓ ପ୍ରତିପତ୍ତି - ବୁଦ୍ଧିର ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଜଣାଯାଇଛି।
12.261.11
कथं पञ्चगुणा बुद्धिः कथं पञ्चेन्द्रिया गुणाः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सूक्ष्मज्ञानं पितामह ॥ १२.२६१.११ ॥
ପଞ୍ଚଗୁଣ ବୁଦ୍ଧି କିପରି? ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣ କିପରି? ପିତାମହ, ଏ ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.261.12
आहुः षष्टिं भूतगुणान्वै ।
भूतविषक्तान्प्रकृतिविसृष्टान्।
नित्यविषक्तांश्चाक्षरसृष्टा ।
न्पुत्र न नित्यं तदिह वदन्ति ॥ १२.२६१.१२ ॥
ଷାଠିଏ ଭୂତଗୁଣ କୁହନ୍ତି - ଭୂତସମୂହରେ ଆସକ୍ତ, ପ୍ରକୃତିରୁ ନିର୍ଗତ, ନିତ୍ୟ ଆସକ୍ତ ଓ ଅକ୍ଷରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ। ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।
12.261.13
तत्पुत्रचिन्ताकलिलं तदुक्त ।
मनागतं वै तव संप्रतीह।
भूतार्थवत्त्वं तदवाप्य सर्वं ।
भूतप्रभावाद्भव शान्तबुद्धिः ॥ १२.२६१.१३ ॥
ପୁତ୍ରଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ତାହା; ତାହା କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଟିକିଏ ଭବିଷ୍ୟତ ଆସିଛି। ଭୂତମାନଙ୍କର ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିତି ପାଇ, ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶାନ୍ତବୁଦ୍ଧି ହୁଅ।