महाभारत · अध्याय 12.262
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.262.1
य इमे पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले ।
पृतनामध्य एते हि गतसत्त्वा महाबलाः ॥ १२.२६२.१ ॥
पृथ्वीचे हे पालक राजे पृथ्वीवर पडले आहेत; सेनेच्या मध्यभागी हे महाबलवान प्राणहीन होऊन निजले आहेत।
12.262.2
एकैकशो भीमबला नागायुतबलास्तथा ।
एते हि निहताः सङ्ख्ये तुल्यतेजीबलैर्नरैः ॥ १२.२६२.२ ॥
एकेक करून हे भयंकर बलवान, दहा हजार हत्तींचे बल असलेले; युद्धात समान तेज व बल असलेल्या माणसांनी हे मारले गेले आहेत।
12.262.3
नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे पुरा ।
विक्रमेणोपसंपन्नास्तेजोबलसमन्विताः ॥ १२.२६२.३ ॥
युद्धात पूर्वी यांना मारणारा कोणी मला दिसत नाही; हे पराक्रम, तेज व बलाने युक्त होते।
12.262.4
अथ चेमे महाप्राज्ञाः शेरते हि गतासवः ।
मृता इति च शब्दोऽयं वर्तत्येषु गतासुषु ॥ १२.२६२.४ ॥
हे महाप्रज्ञ सुद्धा प्राण गमावून निजले आहेत; 'मृत' हा शब्द प्राण गेलेल्या यांनाच लागू होतो।
12.262.5
इमे मृता नृपतयः प्रायशो भीमविक्रमाः ।
तत्र मे संशयो जातः कुतः संज्ञा मृता इति ॥ १२.२६२.५ ॥
भयंकर पराक्रमी हे राजे बहुतेक मृत झाले आहेत; 'मृत' ही कल्पना कुठून आली याबद्दल मला संशय निर्माण झाला आहे।
12.262.6
कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युरिह प्रजाः ।
हरत्यमरसंकाश तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२६२.६ ॥
कोणाचा मृत्यू? मृत्यू कुठून? कोणाकडून इथे प्रजांना मृत्यू हरण करतो? हे देवतुल्य पितामहा, ते मला सांगा.
12.262.7
पुरा कृतयुगे तात राजा ह्यासीदकम्पनः ।
स शत्रुवशमापन्नः संग्रामे क्षीणवाहनः ॥ १२.२६२.७ ॥
पूर्वी कृतयुगात, हे तात, अकम्पन नावाचा एक राजा होता. युद्धात तो शत्रूच्या हाती सापडला आणि त्याची वाहने नष्ट झाली.
12.262.8
तस्य पुत्रो हरिर्नाम नारायणसमो बले ।
स शत्रुभिर्हतः सङ्ख्ये सबलः सपदानुगः ॥ १२.२६२.८ ॥
त्याचा पुत्र हरी नावाचा होता, बलात तो नारायणासमान होता. युद्धात शत्रूंनी त्याला सैन्यासह आणि पायदळ अनुयायांसह ठार मारले.
12.262.9
स राजा शत्रुवशगः पुत्रशोकसमन्वितः ।
यदृच्छया शान्तिपरो ददर्श भुवि नारदम् ॥ १२.२६२.९ ॥
शत्रूच्या वशात सापडलेला तो राजा, पुत्रशोकाने व्याकूळ होऊन, शांतीच्या शोधात असताना योगायोगाने पृथ्वीवर नारदाला भेटला.
12.262.10
तस्मै स सर्वमाचष्ट यथावृत्तं जनेश्वरः ।
शत्रुभिर्ग्रहणं सङ्ख्ये पुत्रस्य मरणं तथा ॥ १२.२६२.१० ॥
त्या जनेश्वर राजाने जे घडले ते सर्व जसेच्या तसे त्याला सांगितले — युद्धात शत्रूंनी पकडणे आणि पुत्राचा मृत्यू.
12.262.11
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदोऽथ तपोधनः ।
आख्यानमिदमाचष्ट पुत्रशोकापहं तदा ॥ १२.२६२.११ ॥
त्याचे ते बोल ऐकून तपोधन नारदाने तेव्हा पुत्रशोक दूर करणारी ही कथा सांगितली.
12.262.12
राजञ्शृणु महाख्यानं ममेदं बहुविस्तरम् ।
यथावृत्तं श्रुतं चैव मयाऽपि वसुधाधिप ॥ १२.२६२.१२ ॥
हे राजा, माझी ही महान आणि विस्तृत कथा ऐक. हे वसुधाधिपा, जसे घडले आणि मीही जसे ऐकले तसेच सांगतो.
12.262.13
प्रजाः सृष्ट्वा महातेजाः प्रजासर्गे पितामहः ।
अतीव वृद्धा बहुला नामृष्यत पुनः प्रजाः ॥ १२.२६२.१३ ॥
महातेजस्वी पितामहांनी प्रजा निर्माण केल्या; परंतु प्रजासर्गात प्रजा अतिशय वाढून असंख्य झाल्या; त्यांना ते पुन्हा सहन करू शकले नाहीत.
12.262.14
न ह्यन्तरमभूत्किंचित्क्वचिज्जन्तुभिरच्युत ।
निरुच्छ्वासमिवोन्नद्धं त्रैलोक्यमभवन्नृप ॥ १२.२६२.१४ ॥
हे अच्युता, कुठेही प्राण्यांनी तिळमात्र जागा उरली नाही; हे राजा, त्रैलोक्य जणू श्वासहीन आणि फुगल्यासारखे झाले.
12.262.15
तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति भूपते ।
चिन्तयन्नाध्यगच्छच्च संहारे हेतुकारणम् ॥ १२.२६२.१५ ॥
हे भूपते, त्यांच्या मनात संहाराविषयी चिंता उत्पन्न झाली; विचार करूनही संहाराचे हेतू व कारण त्यांना सापडले नाही.
12.262.16
तस्य रोपान्महाराज खेभ्योऽग्निरुदतिष्ठत ।
तेन सर्वा दिशो राजन्ददाह स पितामहः ॥ १२.२६२.१६ ॥
हे महाराजा, त्यांच्या क्रोधातून आकाशाच्या छिद्रांतून अग्नी उसळला; हे राजा, त्यामुळे त्या पितामहांनी सर्व दिशा जाळल्या.
12.262.17
ततो दिवं भुवं खं च जगच्च सचराचरम् ।
ददाह पावको राजन्भगवत्कोपसंभवः ॥ १२.२६२.१७ ॥
मग हे राजा, भगवंताच्या क्रोधातून उत्पन्न झालेल्या त्या अग्नीने स्वर्ग, पृथ्वी, आकाश आणि चराचरासह संपूर्ण जग जाळून टाकले.
12.262.18
तत्रादह्यन्त भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च ।
महता क्रोधवेगेन कुपिते प्रपितामहे ॥ १२.२६२.१८ ॥
तेथे चर आणि अचर सर्व प्राणी जळाले, जेव्हा प्रपितामह महान क्रोधाच्या वेगाने संतप्त झाले.
12.262.19
ततो हरो जटी स्थाणुर्देवोऽध्वरपतिः शिवः ।
जगाम शरणं देवो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १२.२६२.१९ ॥
तेव्हा जटाधारी, स्थाणू, यज्ञांचा स्वामी, मंगलमय देव हर (शिव) परमेष्ठी ब्रह्मदेवाला शरण गेला.
12.262.20
तस्मिन्नभिगते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया ।
अब्रवीद्वरदो देवो ज्वलन्निव तदा शिवम् ॥ १२.२६२.२० ॥
स्थाणू (शिव) त्याच्याजवळ आल्यावर, प्रजांच्या हिताच्या इच्छेने वरदाता देव ब्रह्मदेव जणू प्रज्वलित होऊन शिवाला म्हणाला.
12.262.21
करवाण्यद्य कं कामं व्नरार्होऽसि मतो मम ।
कर्ता ह्यसि प्रियं शंभो तव यद्धृदि वर्तते ॥ १२.२६२.२१ ॥
आज मी तुझी कोणती इच्छा पूर्ण करू? तू माझ्याकडून सन्मानास पात्र आहेस. हे शंभो, तुझ्या हृदयात जे आहे तेच तू प्रिय कर्म करशील.