મહાભારત · અધ્યાય 12.263
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.263.1
प्रजासर्गनिमित्तं मे कार्यवत्तामिमां प्रभो ।
विद्धि सृष्टास्त्वया हीमा मा कुप्यासां पितामह ॥ १२.२६३.१ ॥
હે પ્રભુ, પ્રજાસર્જનના હેતુથી મારી આ કાર્યક્ષમતા જાણો. હે પિતામહ, આ તમારા વડે જ સર્જાયેલી છે; ક્રોધ ન કરો.
12.263.2
तव तेजोग्निना देव प्रजा दह्यन्ति सर्वशः ।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं मा कुप्यासां जगत्प्रभो ॥ १२.२६३.२ ॥
હે દેવ, તમારા તેજના અગ્નિથી સર્વ પ્રજા સંપૂર્ણપણે બળી રહી છે. તેમને જોઈને મને કરુણા થાય છે; હે જગત્પ્રભુ, ક્રોધ ન કરો.
12.263.3
न कुप्ये न च मे कामो नभवेयुः प्रजा इति ।
लाघवार्थं धरण्यास्तु ततः संहार इष्यते ॥ १२.२६३.३ ॥
હું ક્રોધિત નથી, અને પ્રજા ન હોય એવી મારી ઇચ્છા પણ નથી. પૃથ્વીનો ભાર હળવો કરવા માટે જ સંહાર ઇચ્છવામાં આવે છે.
12.263.4
इयं हि मां सदा देवी भारार्ता समचोदयत् ।
संहारार्थं महादेव भारेणाप्सु निमज्जती ॥ १२.२६३.४ ॥
આ દેવી પૃથ્વી ભારથી પીડિત થઈને સદા મને સંહાર માટે પ્રેરતી રહી. હે મહાદેવ, ભારથી તે પાણીમાં ડૂબી રહી છે.
12.263.5
यदाऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन् ।
संहारमासां वृद्धानां ततो मां क्रोध आविशत् ॥ १२.२६३.५ ॥
બુદ્ધિથી ખૂબ વિચારવા છતાં જ્યારે મને આ વૃદ્ધોના સંહારનો માર્ગ ન મળ્યો, ત્યારે મારામાં ક્રોધ પ્રવેશ્યો.
12.263.6
संहारात्त्वं निवर्तस्य मा क्रुधो विवुधेश्वर ।
मा प्रजाः स्थावरं चैव जङ्गमं च व्यनीनशः ॥ १२.२६३.६ ॥
હે દેવેશ્વર, સંહારથી પાછા ફરો; ક્રોધ ન કરો. સ્થાવર અને જંગમ પ્રજાનો તમે સંપૂર્ણપણે નાશ ન કરો.
12.263.7
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वं चैव तृणीलपम् ।
स्थावरं जङ्गमं चैव भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १२.२६३.७ ॥
બધાં સરોવરો, સર્વ ઘાસ-વનસ્પતિ, સ્થાવર અને જંગમ, ચાર પ્રકારનો ભૂતસમૂહ.
12.263.8
अकाले भस्मसाद्भूतं जगत्सर्वमुपप्लुतम् ।
प्रसीद भगवन्साधो वर एष वृतो मया ॥ १२.२६३.८ ॥
અકાળે સમગ્ર જગત ભસ્મ થઈ પીડિત છે. પ્રસન્ન થાઓ, હે ભગવન્, હે સાધો! આ વર મેં માગ્યો છે.
12.263.9
नष्टा न पुनरेष्यन्ति प्रजा ह्येताः कथंचन ।
तस्मान्निवर्ततामेतत्तेन स्वेनेव तेजसा ॥ १२.२६३.९ ॥
નાશ પામેલી આ પ્રજાઓ કોઈ રીતે પાછી નહીં આવે. તેથી આ સંહાર પોતાના જ તેજથી પાછો ફરો.
12.263.10
उपायमन्यं संपश्य भूतानां हितकाम्यया ।
यथामी जन्तवः सर्वे न दह्येरन्पितामह ॥ १२.२६३.१० ॥
જીવોના હિતની કામનાથી બીજો ઉપાય વિચારો, જેથી આ સર્વ જીવો બળે નહીં, હે પિતામહ.
12.263.11
अभावं हि न गच्छेयुरुत्सन्नप्रजनाः प्रजाः ।
पुत्रत्वेनानुसंकल्प्ये तदाऽहं तप्य दानवैः।
अधिदैवे नियुक्तोस्मि त्वया लोकहितेप्सुना ॥ १२.२६३.११ ॥
સંતતિ નષ્ટ થયેલી પ્રજા અભાવને ન પામે. ત્યારે તેમને પુત્રરૂપે વિચારતાં હું દાનવોથી પીડાઉં છું. લોકહિતને ઇચ્છનારા તમે મને અધિદૈવમાં નિયુક્ત કર્યો છે.
12.263.12
त्वद्भवं हि जगन्नाथ एतत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसाद्य त्वां महादेव याचाम्यावृत्तिजाः प्रजाः ॥ १२.२६३.१२ ॥
હે જગન્નાથ, આ સ્થાવર-જંગમ સર્વ તમારાથી જ જન્મ્યું છે. હે મહાદેવ, તમને પ્રસન્ન કરીને હું પાછા જન્મતી પ્રજાની યાચના કરું છું.
12.263.13
श्रुत्वा तु वचनं देवः स्थाणोर्नियतवाङ्भनाः ।
तेजस्तत्सन्निजग्राह पुनरेवान्तरात्मनि ॥ १२.२६३.१३ ॥
સ્થાણુનું વચન સાંભળીને વાણી અને મનને સંયમમાં રાખનાર દેવે તે તેજને ફરી પોતાના અંતરાત્મામાં ગ્રહણ કર્યું.
12.263.14
ततोऽग्निमुपसंगृह्य भगवाँल्लोकपूजितः ।
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कल्पयामास वै प्रभुः ॥ १२.२६३.१४ ॥
પછી લોકપૂજિત ભગવાને તે અગ્નિને સમેટી લીધો અને પ્રવૃત્તિ તથા નિવૃત્તિની વ્યવસ્થા કરી.
12.263.15
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तदा ।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यः खेभ्यो नारी महात्मनः ॥ १२.२६३.१५ ॥
તે મહાત્માએ ક્રોધથી જન્મેલા તે અગ્નિને સમેટતાં, સર્વ આકાશોમાંથી એક નારી પ્રગટ થઈ.
12.263.16
कृष्णरक्ताम्बरधरा कृष्णनेत्रतलान्तरा ।
दिव्यकुण्डलसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता ॥ १२.२६३.१६ ॥
કાળાં અને લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરેલી, આંખોની ઊંડાઈમાં કાળી કીકીઓવાળી, દિવ્ય કુંડળોથી યુક્ત અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત.
12.263.17
सा विनिःसृत्य वै खेभ्यो दक्षिणामाश्रिता दिशम् ।
ददृशाते च तां कन्यां देवौ विश्वेश्वरावुभौ ॥ १२.२६३.१७ ॥
તે આકાશોમાંથી બહાર નીકળીને દક્ષિણ દિશાનો આશ્રય લીધો; વિશ્વેશ્વર એવા બંને દેવોએ તે કન્યાને જોઈ.
12.263.18
तामाहूय तदा देवो लोकानामादिरीश्वरः ।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति ॥ १२.२६३.१८ ॥
ત્યારે લોકોના આદિ ઈશ્વર દેવે તેને બોલાવીને કહ્યું, 'હે મૃત્યુ, આ પ્રજાઓનો સંહાર કર'—હે મહીપાલ.
12.263.19
त्वं हि संहारबुद्ध्या मे चिन्तिता रुषितेन च ।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ १२.२६३.१९ ॥
તારો મેં ક્રોધથી સંહારની બુદ્ધિથી વિચાર કર્યો હતો. તેથી મૂર્ખ અને પંડિત સર્વ પ્રજાનો તું સંહાર કર.
12.263.20
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर कामिनि ।
मम त्वं हि नियोगेन श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.२६३.२० ॥
હે કામિની, મારી આજ્ઞાથી ભેદ વિના તું પ્રજાનો સંહાર કર. તેથી તને પરમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત થશે.
12.263.21
एवमुक्ता तु या देवी मृत्युः कमलमालिनी ।
प्रदध्यौ दुःखिता बाला साश्रुपातमतीव च ॥ १२.२६३.२१ ॥
આમ કહેવાતાં કમળમાળા ધારણ કરનારી દેવી મૃત્યુ, દુઃખી બાળા, આંસુ સારતી અત્યંત ચિંતામાં ડૂબી ગઈ.
12.263.22
पाणिभ्यां चैव जग्राह तान्यश्रूणि जनेश्वरः ।
मानवानां हितार्थाय ययाचे पुनरेव ह ॥ १२.२६३.२२ ॥
જનેશ્વરે તે આંસુ બંને હાથે ઝીલ્યાં; માનવોના હિત માટે ફરી યાચના કરી.