महाभारत · अध्याय 12.263
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.263.1
प्रजासर्गनिमित्तं मे कार्यवत्तामिमां प्रभो ।
विद्धि सृष्टास्त्वया हीमा मा कुप्यासां पितामह ॥ १२.२६३.१ ॥
हे प्रभो, प्रजासृष्टीच्या निमित्ताने माझी ही कार्यक्षमता जाणा. हे पितामह, या तुमच्याच निर्मिती आहेत; त्यामुळे कोप करू नका.
12.263.2
तव तेजोग्निना देव प्रजा दह्यन्ति सर्वशः ।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं मा कुप्यासां जगत्प्रभो ॥ १२.२६३.२ ॥
हे देवा, तुमच्या तेजाच्या अग्नीने सर्व प्रजा पूर्णपणे जळत आहेत. त्यांना पाहून माझ्या मनात करुणा उत्पन्न झाली आहे; हे जगत्प्रभो, कोप करू नका.
12.263.3
न कुप्ये न च मे कामो नभवेयुः प्रजा इति ।
लाघवार्थं धरण्यास्तु ततः संहार इष्यते ॥ १२.२६३.३ ॥
मी कोप केलेला नाही, आणि प्रजा नसावी अशी माझी इच्छाही नाही. पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठीच संहार इष्ट मानला जातो.
12.263.4
इयं हि मां सदा देवी भारार्ता समचोदयत् ।
संहारार्थं महादेव भारेणाप्सु निमज्जती ॥ १२.२६३.४ ॥
ही देवी पृथ्वी भाराने पीडित होऊन सदैव मला संहारासाठी प्रवृत्त करीत राहिली. हे महादेवा, भाराने ती पाण्यात बुडत आहे.
12.263.5
यदाऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन् ।
संहारमासां वृद्धानां ततो मां क्रोध आविशत् ॥ १२.२६३.५ ॥
बुद्धीने खूप विचार करूनही मला या वृद्धांच्या संहाराचा मार्ग सापडला नाही, तेव्हा माझ्यात कोप शिरला.
12.263.6
संहारात्त्वं निवर्तस्य मा क्रुधो विवुधेश्वर ।
मा प्रजाः स्थावरं चैव जङ्गमं च व्यनीनशः ॥ १२.२६३.६ ॥
हे देवेश्वरा, संहारापासून परत फिरा; कोप करू नका. स्थावर आणि जंगम प्रजांचा तुम्ही पूर्णपणे नाश करू नका.
12.263.7
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वं चैव तृणीलपम् ।
स्थावरं जङ्गमं चैव भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १२.२६३.७ ॥
सर्व तलाव, सर्व गवत-वनस्पती, स्थावर आणि जंगम, चार प्रकारचा भूतसमूह.
12.263.8
अकाले भस्मसाद्भूतं जगत्सर्वमुपप्लुतम् ।
प्रसीद भगवन्साधो वर एष वृतो मया ॥ १२.२६३.८ ॥
अकाली सारे जग भस्म होऊन पीडित झाले आहे. प्रसन्न व्हा, हे भगवन्, हे साधो! हा वर मी मागितला आहे.
12.263.9
नष्टा न पुनरेष्यन्ति प्रजा ह्येताः कथंचन ।
तस्मान्निवर्ततामेतत्तेन स्वेनेव तेजसा ॥ १२.२६३.९ ॥
नष्ट झालेली ही प्रजा कोणत्याही प्रकारे पुन्हा परत येणार नाही. म्हणून हा संहार स्वतःच्याच तेजाने परत फिरो.
12.263.10
उपायमन्यं संपश्य भूतानां हितकाम्यया ।
यथामी जन्तवः सर्वे न दह्येरन्पितामह ॥ १२.२६३.१० ॥
भूतांच्या हिताच्या इच्छेने दुसरा उपाय पाहा, जेणेकरून हे सर्व जीव जळू नयेत, हे पितामह.
12.263.11
अभावं हि न गच्छेयुरुत्सन्नप्रजनाः प्रजाः ।
पुत्रत्वेनानुसंकल्प्ये तदाऽहं तप्य दानवैः।
अधिदैवे नियुक्तोस्मि त्वया लोकहितेप्सुना ॥ १२.२६३.११ ॥
ज्यांची संतती खंडित झाली आहे अशी प्रजा अभावाला प्राप्त होऊ नये. तेव्हा त्यांना पुत्ररूपाने चिंतिताना मी दानवांमुळे पीडित होतो. लोकहित इच्छिणाऱ्या तुम्ही मला अधिदैवात नेमले आहे.
12.263.12
त्वद्भवं हि जगन्नाथ एतत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसाद्य त्वां महादेव याचाम्यावृत्तिजाः प्रजाः ॥ १२.२६३.१२ ॥
हे जगन्नाथा, हे स्थावर-जंगम सर्व तुझ्यापासूनच जन्मले आहे. हे महादेवा, तुला प्रसन्न करून मी परत जन्मणाऱ्या प्रजेची याचना करतो.
12.263.13
श्रुत्वा तु वचनं देवः स्थाणोर्नियतवाङ्भनाः ।
तेजस्तत्सन्निजग्राह पुनरेवान्तरात्मनि ॥ १२.२६३.१३ ॥
स्थाणूचे वचन ऐकून वाणी आणि मन संयमित ठेवलेल्या देवाने ते तेज पुन्हा आपल्या अंतरात्म्यात सामावून घेतले.
12.263.14
ततोऽग्निमुपसंगृह्य भगवाँल्लोकपूजितः ।
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कल्पयामास वै प्रभुः ॥ १२.२६३.१४ ॥
नंतर लोकपूजित भगवान त्या अग्नीला आवरून घेऊन प्रवृत्ती आणि निवृत्ती यांची रचना केली.
12.263.15
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तदा ।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यः खेभ्यो नारी महात्मनः ॥ १२.२६३.१५ ॥
त्या महात्म्याने क्रोधातून उत्पन्न झालेला तो अग्नी आवरून घेत असताना सर्व आकाशांमधून एक स्त्री प्रकट झाली.
12.263.16
कृष्णरक्ताम्बरधरा कृष्णनेत्रतलान्तरा ।
दिव्यकुण्डलसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता ॥ १२.२६३.१६ ॥
काळी व लाल वस्त्रे धारण केलेली, डोळ्यांच्या खोलात काळी बाहुली असलेली, दिव्य कुंडलांनी युक्त आणि दिव्य अलंकारांनी सजलेली.
12.263.17
सा विनिःसृत्य वै खेभ्यो दक्षिणामाश्रिता दिशम् ।
ददृशाते च तां कन्यां देवौ विश्वेश्वरावुभौ ॥ १२.२६३.१७ ॥
ती आकाशांमधून बाहेर पडून दक्षिण दिशेला गेली; विश्वेश्वर असलेल्या दोन्ही देवांनी त्या कन्येला पाहिले.
12.263.18
तामाहूय तदा देवो लोकानामादिरीश्वरः ।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति ॥ १२.२६३.१८ ॥
तेव्हा लोकांचा आदि ईश्वर असलेल्या देवाने तिला बोलावून म्हटले, 'हे मृत्यू, या प्रजांचा नाश कर'; हे महीपाला.
12.263.19
त्वं हि संहारबुद्ध्या मे चिन्तिता रुषितेन च ।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ १२.२६३.१९ ॥
तुझा मी रागाने संहाराच्या बुद्धीने विचार केला होता. म्हणून जड आणि पंडित अशा सर्व प्रजांचा तू संहार कर.
12.263.20
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर कामिनि ।
मम त्वं हि नियोगेन श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.२६३.२० ॥
हे कामिनी, माझ्या आज्ञेने भेद न करता तू प्रजांचा संहार कर. त्यामुळे तुला परम कल्याण प्राप्त होईल.
12.263.21
एवमुक्ता तु या देवी मृत्युः कमलमालिनी ।
प्रदध्यौ दुःखिता बाला साश्रुपातमतीव च ॥ १२.२६३.२१ ॥
असे सांगितल्यावर कमळमाला धारण करणारी देवी मृत्यू, दुःखी बालिका, अश्रू ढाळत अतिशय चिंतामग्न झाली.
12.263.22
पाणिभ्यां चैव जग्राह तान्यश्रूणि जनेश्वरः ।
मानवानां हितार्थाय ययाचे पुनरेव ह ॥ १२.२६३.२२ ॥
जनेश्वराने ते अश्रू दोन्ही हातांनी झेलले आणि मानवांच्या हितासाठी पुन्हा याचना केली.