ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.263
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.263.1
प्रजासर्गनिमित्तं मे कार्यवत्तामिमां प्रभो ।
विद्धि सृष्टास्त्वया हीमा मा कुप्यासां पितामह ॥ १२.२६३.१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਇਸ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ।
12.263.2
तव तेजोग्निना देव प्रजा दह्यन्ति सर्वशः ।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं मा कुप्यासां जगत्प्रभो ॥ १२.२६३.२ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੇਜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਰੁਣਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ।
12.263.3
न कुप्ये न च मे कामो नभवेयुः प्रजा इति ।
लाघवार्थं धरण्यास्तु ततः संहार इष्यते ॥ १२.२६३.३ ॥
ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਸੰਹਾਰ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.263.4
इयं हि मां सदा देवी भारार्ता समचोदयत् ।
संहारार्थं महादेव भारेणाप्सु निमज्जती ॥ १२.२६३.४ ॥
ਇਹ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਰਹੀ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਹੈ।
12.263.5
यदाऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन् ।
संहारमासां वृद्धानां ततो मां क्रोध आविशत् ॥ १२.२६३.५ ॥
ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਨਾ ਲੱਭਾ, ਤਦ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵੜ ਗਿਆ।
12.263.6
संहारात्त्वं निवर्तस्य मा क्रुधो विवुधेश्वर ।
मा प्रजाः स्थावरं चैव जङ्गमं च व्यनीनशः ॥ १२.२६३.६ ॥
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਹਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੋ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
12.263.7
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वं चैव तृणीलपम् ।
स्थावरं जङ्गमं चैव भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १२.२६३.७ ॥
ਸਾਰੇ ਤਲਾਬ, ਸਾਰਾ ਘਾਹ-ਬੂਟਾ, ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ।
12.263.8
अकाले भस्मसाद्भूतं जगत्सर्वमुपप्लुतम् ।
प्रसीद भगवन्साधो वर एष वृतो मया ॥ १२.२६३.८ ॥
ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਕੇ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਸਾਧੂ! ਇਹ ਵਰ ਮੈਂ ਮੰਗਿਆ ਹੈ।
12.263.9
नष्टा न पुनरेष्यन्ति प्रजा ह्येताः कथंचन ।
तस्मान्निवर्ततामेतत्तेन स्वेनेव तेजसा ॥ १२.२६३.९ ॥
ਨਾਸ਼ ਹੋਈ ਇਹ ਪਰਜਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ (ਸੰਹਾਰ) ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਰਤ ਜਾਵੇ।
12.263.10
उपायमन्यं संपश्य भूतानां हितकाम्यया ।
यथामी जन्तवः सर्वे न दह्येरन्पितामह ॥ १२.२६३.१० ॥
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾ ਸੜਨ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
12.263.11
अभावं हि न गच्छेयुरुत्सन्नप्रजनाः प्रजाः ।
पुत्रत्वेनानुसंकल्प्ये तदाऽहं तप्य दानवैः।
अधिदैवे नियुक्तोस्मि त्वया लोकहितेप्सुना ॥ १२.२६३.११ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਜਾ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਹਾਂ। ਲੋਕ-ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਧਿਦੈਵ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
12.263.12
त्वद्भवं हि जगन्नाथ एतत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसाद्य त्वां महादेव याचाम्यावृत्तिजाः प्रजाः ॥ १२.२६३.१२ ॥
ਹੇ ਜਗਨਾਥ, ਇਹ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਜਨਮਣ ਵਾਲੀ ਪਰਜਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
12.263.13
श्रुत्वा तु वचनं देवः स्थाणोर्नियतवाङ्भनाः ।
तेजस्तत्सन्निजग्राह पुनरेवान्तरात्मनि ॥ १२.२६३.१३ ॥
ਸਥਾਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੇ ਉਹ ਤੇਜ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲਿਆ।
12.263.14
ततोऽग्निमुपसंगृह्य भगवाँल्लोकपूजितः ।
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कल्पयामास वै प्रभुः ॥ १२.२६३.१४ ॥
ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।
12.263.15
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तदा ।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यः खेभ्यो नारी महात्मनः ॥ १२.२६३.१५ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
12.263.16
कृष्णरक्ताम्बरधरा कृष्णनेत्रतलान्तरा ।
दिव्यकुण्डलसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता ॥ १२.२६३.१६ ॥
ਕਾਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ।
12.263.17
सा विनिःसृत्य वै खेभ्यो दक्षिणामाश्रिता दिशम् ।
ददृशाते च तां कन्यां देवौ विश्वेश्वरावुभौ ॥ १२.२६३.१७ ॥
ਉਹ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ; ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
12.263.18
तामाहूय तदा देवो लोकानामादिरीश्वरः ।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति ॥ १२.२६३.१८ ॥
ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ'—ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ।
12.263.19
त्वं हि संहारबुद्ध्या मे चिन्तिता रुषितेन च ।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ १२.२६३.१९ ॥
ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਤੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕਰ।
12.263.20
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर कामिनि ।
मम त्वं हि नियोगेन श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.२६३.२० ॥
ਹੇ ਕਾਮਿਨੀ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਦੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਮਿਲੇਗਾ।
12.263.21
एवमुक्ता तु या देवी मृत्युः कमलमालिनी ।
प्रदध्यौ दुःखिता बाला साश्रुपातमतीव च ॥ १२.२६३.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਮਲਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਦੇਵੀ ਮ੍ਰਿਤਯੂ, ਦੁਖੀ ਬਾਲਾ, ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
12.263.22
पाणिभ्यां चैव जग्राह तान्यश्रूणि जनेश्वरः ।
मानवानां हितार्थाय ययाचे पुनरेव ह ॥ १२.२६३.२२ ॥
ਜਨੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਹ ਹੰਝੂ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਏ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।