ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.265
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.265.1
इमे वै मानसाः सर्वे धर्मं प्रति विशङ्किताः ।
कोऽयं धर्मः कुतो धर्मस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२६५.१ ॥
ଏସବୁ ମନର ସନ୍ଦେହ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ। ଏହି ଧର୍ମ କ’ଣ, ଧର୍ମ କେଉଁଠାରୁ ଆସେ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.265.2
धर्मस्त्वयमिहार्थः किममुत्रार्थोपि वा भवेत् ।
उभयार्थो हि वा धर्मस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२६५.२ ॥
ଏହି ଧର୍ମ କ’ଣ ଏଠାକାର ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ, ନା ପରଲୋକର ପ୍ରୟୋଜନ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ? ଅଥବା ଧର୍ମ ଉଭୟ ଲୋକର ପ୍ରୟୋଜନ କି? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.265.3
सदाचारः स्मृतिर्वेदास्त्रिविधं धर्मलक्षणम् ।
चतुर्थमर्थमप्याहुः कवयो धर्मलक्षणम् ॥ १२.२६५.३ ॥
ସଦାଚାର, ସ୍ମୃତି ଏବଂ ବେଦ — ଏଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମର ତିନି ଲକ୍ଷଣ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚତୁର୍ଥ ଲକ୍ଷଣ ଭାବରେ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ କୁହନ୍ତି।
12.265.4
अविध्युक्तानि कर्माणि व्यवस्यन्त्युप्तमूषरे ।
लोकयात्रार्थमेवेह धर्मस्य नियमः कृतः ॥ १२.२६५.४ ॥
ବିଧିଦ୍ବାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ନ ହୋଇଥିବା କର୍ମକୁ ଲୋକେ ବନ୍ଧ୍ୟା ଭୂମିରେ ବୁଣାଯାଇଥିବା ବୀଜ ପରି କରନ୍ତି। ଲୋକଯାତ୍ରା ପାଇଁ ହିଁ ଏଠାରେ ଧର୍ମର ନିୟମ କରାଯାଇଛି।
12.265.5
उभयत्र सुखोदर्क इह चैव परत्र च ।
अलब्ध्वा निपुणं धर्मं पापः पापे प्रसज्जति ॥ १२.२६५.५ ॥
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ ନ ପାଇଥିବା ଲୋକ ପାପୀ, ସେ ପାପରେ ହିଁ ଆସକ୍ତ ହୁଏ। ଧର୍ମ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ସୁଖଫଳ ଦିଏ।
12.265.6
न च पापकृतः पापान्मुच्यन्ते केचिदापदि ।
अपापवादी भवति यथा भवति धर्मवित्।
धर्मस्य निष्ठा स्वाचारस्तमेवाश्रित्य चावसेत् ॥ १२.२६५.६ ॥
ପାପ କରୁଥିବା କେତେକ ଲୋକ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକ ଅପବାଦ କହନ୍ତି ନାହିଁ। ଧର୍ମର ଭିତ୍ତି ନିଜ ଆଚରଣ; ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିବା ଉଚିତ।
12.265.7
यथाधर्मसमाविष्टो धनं गृह्णाति तस्करः ।
रमते निर्हरस्तेनः परवित्तमराजके ॥ १२.२६५.७ ॥
ଅଧର୍ମରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ଚୋର ଧନ ହରଣ କରେ; ରାଜାହୀନ ଦେଶରେ ଲୁଟେରା ଅନ୍ୟର ଧନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
12.265.8
यदास्य तद्धरन्त्यन्ये तदा राजानमिच्छति ।
तदा तेषां स्पृहयते ये वै तुष्टाः स्वकैर्धनैः ॥ १२.२६५.८ ॥
ତାର ଧନ ଅନ୍ୟମାନେ ହରଣ କଲେ ସେ ତଦା ରାଜାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ତଦା ସ୍ୱୀୟ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସେ ଲୋଭ କରେ।
12.265.9
अभीतः शुचिरभ्येति राजद्वारमशङ्कितः ।
न हि दुश्चरितं किंचिदन्तरात्मनि पश्यति ॥ १२.२६५.९ ॥
ନିର୍ଭୟ ଓ ଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତି ଶଙ୍କାହୀନ ହୋଇ ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସେ; କାରଣ ସେ ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟାଚରଣ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.265.10
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
सत्येन विधृतं सर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२६५.१० ॥
ସତ୍ୟର ବଚନ ଉତ୍ତମ; ସତ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଧାରଣ କରାଯାଏ; ସବୁ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.265.11
अपि पापकृतो रौद्राः सत्यं कृत्वा मिथःकृतम् ।
अद्रोहमविसंवादं प्रवर्तन्ते तदाश्रयाः ॥ १२.२६५.११ ॥
ପାପ କରୁଥିବା କ୍ରୂର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର କୃତ ସତ୍ୟ ପାଳନ କରି, ଦ୍ରୋହ ଓ ବିବାଦ ବିନା ଚଳନ୍ତି; ତାହାକୁ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
12.265.12
ते चेन्मिथ्या धृतिं कुर्युर्विनश्येयुरसंशयम् ।
न हर्तव्यं परधनमिति धर्मविदो विदुः ॥ १२.२६५.१२ ॥
ସେମାନେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ସନ୍ଦେହ ବିନା ବିନଷ୍ଟ ହେବେ। ପରଧନ ହରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.265.13
मन्यन्ते बलवन्तस्तं दुर्बलैः संप्रवर्तितम् ।
यदा नियतिदौर्बल्यमथैषामेव रोचते ॥ १२.२६५.१३ ॥
ବଳବାନମାନେ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତିତ ସେହି (ଆଚରଣ)କୁ, ଯେତେବେଳେ ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଭଲ ଲାଗେ, ନିୟତିର ଦୁର୍ବଳତା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
12.265.14
न ह्यत्यन्तं बलयुता भवन्ति सुखिनोपि वा ।
तस्मादनार्जवे बुद्धिर्न कार्या ते कदाचन ॥ १२.२६५.१४ ॥
ବଳଯୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହଁନ୍ତି, ସୁଖୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି କେବେ ହେଲେ ବକ୍ରତା ଆଡ଼କୁ ନ ଯାଉ।
12.265.15
असाधुभ्योऽस्य न भयं न चौरेभ्यो न राजतः ।
अकिंचित्कस्यचित्कुर्वन्निर्भयः शुचिरावसेत् ॥ १२.२६५.१५ ॥
କାହାର କିଛି ଅନିଷ୍ଟ ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଚୋର କିମ୍ବା ରାଜାଠାରୁ ଭୟ ନ ଥାଏ। ସେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବାସ କରୁ।
12.265.16
सर्वतः शङ्कते स्तेनो मृगो ग्राममिवेयिवान् ।
बहुधाऽऽचरितं पापमन्यत्रैवानुपश्यति ॥ १२.२६५.१६ ॥
ଗ୍ରାମରେ ପଶିଥିବା ହରିଣ ପରି ଚୋର ସବୁ ଦିଗରୁ ସନ୍ଦେହ କରେ। ଅନେକ ପ୍ରକାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ସେ କେବଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରେ ଦେଖେ।
12.265.17
मुदितः शुचिरभ्येति सर्वतो निर्भयः सदा ।
न हि दुश्चरितं किंचिदात्मनोऽन्येषु पश्यति ॥ १२.२६५.१७ ॥
ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମଣିଷ ସର୍ବଦା ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସବୁ ଦିଗରେ ଯାଏ; ନିଜର କୌଣସି ଦୁରାଚରଣ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରେ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.265.18
दातव्यमित्ययं धर्म उक्तो भूतहिते रतैः ।
तं मन्यन्ते धनयुताः कृपणैः संप्रवर्तितम् ॥ १२.२६५.१८ ॥
"ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ" ଏହି ଧର୍ମ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଲୋକମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଧନବାନମାନେ ତାହାକୁ କୃପଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତିତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
12.265.19
यदा नियतिकार्पण्यमथैपामव रोचते ।
धनवन्तोपि नात्यन्तं भवन्ति सुखिनोपि वा ॥ १२.२६५.१९ ॥
ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟତିଜାତ କୃପଣତା ଭଲ ଲାଗେ, ସେତେବେଳେ ଧନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.265.20
यदन्यैर्विहितं नेच्छेदात्मनः कर्म पूरुषः ।
न तत्परेषु कुर्वीत जानन्नप्रियमात्मनः ॥ १२.२६५.२० ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ କର୍ମକୁ ମଣିଷ ନିଜ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, ତାହା ନିଜ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ ଜାଣି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.265.21
योऽन्यस्य स्यादुपपतिः स कं किं वक्तुमर्हति ।
यदन्यस्य ततः कुर्यान्न मृष्येदिति मे मतिः ॥ १२.२६५.२१ ॥
ଯେ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖେ, ସେ କାହାକୁ କ'ଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ? ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି ଯାହା କରେ ତାହା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସହ୍ୟ ନ କରୁ, ଏହା ମୋର ମତ।
12.265.22
जीवितुं यः स्वयं चेच्छेत्कथं सोऽन्यं प्रघातयेत् ।
यद्यदात्मन इच्छेत तत्परस्यापि चिन्तयेत् ॥ १२.२६५.२२ ॥
ଯେ ନିଜେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଅନ୍ୟକୁ କିପରି ମାରିବ? ନିଜ ପାଇଁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
12.265.23
अतिरिक्तः संविभजेद्भोगैरन्यानकिंचनान् ।
एतस्मात्कारणाद्धात्रा कुसीदं संप्रवर्तितम् ॥ १२.२६५.२३ ॥
ଯାହାର ଅଧିକ ଅଛି, ସେ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଃସ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ। ଏହି କାରଣରୁ ବିଧାତା ସୁଧରେ ଋଣ ଦେବାର ପ୍ରଥା ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଲେ।
12.265.24
यस्मिंस्तु देवाः समये सन्तिष्ठेरंस्तथा भवेत् ।
अथ चेल्लोभसमये स्थितिर्धर्मोऽपि शोभना ॥ १२.२६५.२४ ॥
ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାସମୟରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି, ସେପରି ତାହା ହୁଏ। ଆଉ ଲୋଭର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତି ରହିଲେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଶୋଭନୀୟ।
12.265.25
सर्वं प्रियाभ्युपगतं पुण्यमाहुर्मनीषिणः ।
पश्यैतं लक्षणोद्देशं धर्माधर्मे युधिष्ठिर ॥ १२.२६५.२५ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପ୍ରିୟରୂପେ ସ୍ୱୀକୃତ ସବୁକିଛିକୁ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲନ୍ତି। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଏହି ଲକ୍ଷଣ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଖ।
12.265.26
लोकसंग्रहसंयुक्तं विधात्रा विहितं पुरा ।
सूक्ष्मधर्मार्थनियतं सतां चरितमुत्तमम् ॥ १२.२६५.२६ ॥
ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଧାତା ଲୋକସଂଗ୍ରହ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମାର୍ଥରେ ନିୟତ କରି ବିହିତ କରିଥିଲେ।
12.265.27
धर्मलक्षणमाख्यातमेतत्ते कुरुसत्तम ।
तस्मादनार्जवे बुद्धिर्न ते कार्या कथंचन ॥ १२.२६५.२७ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମର ଏହି ଲକ୍ଷଣ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଅତଏବ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ବକ୍ରତା ଆଡ଼କୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।