ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.266
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.266.1
सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम् ।
प्रतिभा त्यस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः ॥ १२.२६६.१ ॥
ನೀವು ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದಿರಿ. ನನಗೆ ಅನುಮಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೆಲವು ಅರಿವಿದೆ; ಅದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.266.2
भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया ।
इदं त्वन्यत्प्रवक्ष्यामि न राजन्निग्रहादिव ॥ १२.२६६.२ ॥
ರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನೀವು ಉತ್ತರಿಸಿದಿರಿ. ಇನ್ನೊಂದನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಯಾವ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ.
12.266.3
इमानि हि प्राणयन्ति सृदन्त्युत्तारयन्ति च ।
न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम् ॥ १२.२६६.३ ॥
ಇವು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತವೆ, ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ದಡ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ ಕೂಡ. ಭಾರತನೇ, ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತ ನಿಯಮದಿಂದ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
12.266.4
अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः ।
आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम् ॥ १२.२६६.४ ॥
ಸಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಒಂದು ಧರ್ಮ, ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಧರ್ಮ. ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತ ನಿಯಮದಿಂದ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ?
12.266.5
सदाचारो मचो धर्मः संतस्त्वाचारलक्षणाः ।
साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणः ॥ १२.२६६.५ ॥
ಸದಾಚಾರವೇ ಧರ್ಮ; ಸಜ್ಜನರು ಆಚಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸದಾಚಾರ ಲಕ್ಷಣರಹಿತವಾದಾಗ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ?
12.266.6
दृश्यते धर्मरूपेण ह्यधर्मं प्राकृतश्चरन् ।
धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन् ॥ १२.२६६.६ ॥
ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನು ಧರ್ಮದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅಸಾಮಾನ್ಯನಾದ ಯಾರೋ ಅಧರ್ಮದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.266.7
पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः ।
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीतीह नः श्रुतम् ॥ १२.२६६.७ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದರ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೇದವಾಕ್ಯಗಳು ಯುಗಯುಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.266.8
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे परे ।
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्ति कृता इव ॥ १२.२६६.८ ॥
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧರ್ಮಗಳು, ತ್ರೇತಾ ಮತ್ತು ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಧರ್ಮಗಳು, ಅವು ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಂತಿವೆ.
12.266.9
आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसंग्रहः ।
आम्नायेभ्यः पुनर्वेदाः प्रसृताः सर्वतोमुखाः ॥ १२.२६६.९ ॥
ಆಮ್ನಾಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ಸತ್ಯ—ಇದು ಲೋಕಸಂಗ್ರಹ. ಆಮ್ನಾಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ವೇದಗಳು ಸರ್ವ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದವು.
12.266.10
ते चेत्सर्वप्रमाणं वै प्रमाणं ह्यत्र विद्यते ।
प्रमाणं च प्रमाणेन विरुद्ध्येच्छास्त्रता कुतः ॥ १२.२६६.१० ॥
ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಮಾಣವಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ. ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದರೆ, ಶಾಸ್ತ್ರತೆ ಹೇಗೆ?
12.266.11
धर्मस्य क्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यदा विक्रियते संस्था ततः साऽपि प्रणश्यति ॥ १२.२६६.११ ॥
ಬಲಿಷ್ಠರೂ ದುರಾತ್ಮರೂ ಆಚರಿಸುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಕೃತಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.266.12
विद्मश्चैनं न वा विद्मः शक्यं वा वेदितुं न वा ।
अणीयान्क्षुरधाराया गरीयानपि पर्वतात् ॥ १२.२६६.१२ ॥
ನಾವು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೇ—ಇದು ಕ್ಷುರಧಾರೆಗಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಪರ್ವತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಾರ.
12.266.13
गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यते ।
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम् ॥ १२.२६६.१३ ॥
ಗಂಧರ್ವನಗರದ ಆಕಾರದಂತೆ ಅದು ಮೊದಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಅದು ಮತ್ತೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
12.266.14
निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्ये च भारत ।
स्मृतो हि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥ १२.२६६.१४ ॥
ಭಾರತ, ಗೋವುಗಳ ಬಳಿಯ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಗಳಂತೆ, ಹೊಲದ ನೀರುಗಾಲುವೆಗಳಂತೆ ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮವು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಲ್ಲದಾಗ ಅದು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.266.15
कामादन्ये भयादन्ये कारणैरपरैस्तथा ।
असन्तोऽपि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे ॥ १२.२६६.१५ ॥
ಕೆಲವರು ಆಸೆಯಿಂದ, ಕೆಲವರು ಭಯದಿಂದ, ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಸಜ್ಜನರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವ್ಯರ್ಥ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಂತಹವರು ಅನೇಕರು.
12.266.16
धर्मो भवति स क्षिप्रं विलोमस्तेष्वसाधुषु ।
अथैतानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत ॥ १२.२६६.१६ ॥
ಆ ಧರ್ಮವು ಬೇಗನೆ ಆ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಜನರು ಇವರನ್ನು ಹುಚ್ಚರೆಂದು ಕರೆದು ಇವರನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.266.17
महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः ।
न हि सर्वहितः कश्चिदाचारः संप्रवर्तते ॥ १२.२६६.१७ ॥
ಮಹಾಜನರೂ ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಸರ್ವರ ಹಿತಕರವಾದ ಯಾವ ಆಚಾರವೂ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.266.18
तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनः ।
दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया ॥ १२.२६६.१८ ॥
ಅದರಿಂದಲೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.266.19
येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधते ।
आचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत् ॥ १२.२६६.१९ ॥
ಯಾವುದರಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಪ್ರಬಲನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಇತರರನ್ನೂ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರ ಆಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.
12.266.20
चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः ।
तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती ॥ १२.२६६.२० ॥
ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕವಿಗಳು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪೂರ್ವಾಚಾರದಿಂದಲೇ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.