మహాభారతం · అధ్యాయం 12.266
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.266.1
सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम् ।
प्रतिभा त्यस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः ॥ १२.२६६.१ ॥
మీరు ధర్మ లక్షణాలను సూక్ష్మంగా, చక్కగా బోధించారు. నాకు అనుమానం ద్వారా కలిగిన కొంత ప్రతిభ ఉంది; దాన్ని చెబుతాను.
12.266.2
भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया ।
इदं त्वन्यत्प्रवक्ष्यामि न राजन्निग्रहादिव ॥ १२.२६६.२ ॥
రాజా, నా హృదయంలో ఉన్న అనేక ప్రశ్నలకు మీరు సమాధానం చెప్పారు. ఇంకొకటి కూడా చెబుతాను, బలవంతంగా కాదు.
12.266.3
इमानि हि प्राणयन्ति सृदन्त्युत्तारयन्ति च ।
न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम् ॥ १२.२६६.३ ॥
ఇవి ప్రాణాన్ని నిలబెడతాయి, నాశనం చేస్తాయి, గట్టెక్కిస్తాయి కూడా. భరతా, ధర్మాన్ని ఒక స్థిరమైన నియమంతో తెలుసుకోవడం సాధ్యం కాదు.
12.266.4
अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः ।
आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम् ॥ १२.२६६.४ ॥
సమస్థితిలో ఉన్నవారికి ఒక ధర్మం, విషమస్థితిలో ఉన్నవారికి వేరొక ధర్మం. ఆపదలను స్థిరమైన నియమంతో ఎలా తెలుసుకోగలం?
12.266.5
सदाचारो मचो धर्मः संतस्त्वाचारलक्षणाः ।
साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणः ॥ १२.२६६.५ ॥
సదాచారమే ధర్మం; సజ్జనులు ఆచార లక్షణాలతో గుర్తించబడతారు. సదాచారం లక్షణరహితమైనప్పుడు సాధ్యాసాధ్యాలను ఎలా తెలుసుకోగలం?
12.266.6
दृश्यते धर्मरूपेण ह्यधर्मं प्राकृतश्चरन् ।
धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन् ॥ १२.२६६.६ ॥
సామాన్యుడు ధర్మరూపంలో అధర్మాన్ని ఆచరించడం కనిపిస్తుంది; అసాధారణుడైన ఒకడు అధర్మరూపంలో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తాడు.
12.266.7
पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः ।
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीतीह नः श्रुतम् ॥ १२.२६६.७ ॥
శాస్త్ర పండితులు దీని ప్రామాణ్యాన్ని మళ్ళీ నిర్దేశించారు. ఇక్కడ మేము విన్నాము: వేద వచనాలు యుగయుగానికీ క్షీణిస్తాయి.
12.266.8
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे परे ।
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्ति कृता इव ॥ १२.२६६.८ ॥
కృతయుగంలో ఒక ధర్మాలు, త్రేతలో, ద్వాపరంలో మరికొన్ని; కలియుగంలో మరికొన్ని ధర్మాలు, అవి శక్తికి తగినట్లుగానే చేయబడినట్లున్నాయి.
12.266.9
आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसंग्रहः ।
आम्नायेभ्यः पुनर्वेदाः प्रसृताः सर्वतोमुखाः ॥ १२.२६६.९ ॥
ఆమ్నాయ వచనాలు సత్యం—ఇది లోకసంగ్రహం. ఆమ్నాయాల నుండి మళ్ళీ వేదాలు అన్ని దిశలలో వ్యాపించాయి.
12.266.10
ते चेत्सर्वप्रमाणं वै प्रमाणं ह्यत्र विद्यते ।
प्रमाणं च प्रमाणेन विरुद्ध्येच्छास्त्रता कुतः ॥ १२.२६६.१० ॥
అవి అన్నీ ప్రమాణమైతే, ఇక్కడ ప్రమాణం ఉంది. ప్రమాణం ప్రమాణానికి విరుద్ధమైతే, శాస్త్రత్వం ఎలా ఉంటుంది?
12.266.11
धर्मस्य क्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यदा विक्रियते संस्था ततः साऽपि प्रणश्यति ॥ १२.२६६.११ ॥
బలవంతులు, దురాత్ములు ఆచరించే ధర్మాన్ని వికృతం చేసినప్పుడు, దాని స్థితి కూడా నశిస్తుంది.
12.266.12
विद्मश्चैनं न वा विद्मः शक्यं वा वेदितुं न वा ।
अणीयान्क्षुरधाराया गरीयानपि पर्वतात् ॥ १२.२६६.१२ ॥
దీనిని మనం తెలుసుకుంటామా లేదా, తెలుసుకోవడం సాధ్యమా కాదా—ఇది క్షురధార కంటే సూక్ష్మం, పర్వతం కంటే బరువైనది.
12.266.13
गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यते ।
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम् ॥ १२.२६६.१३ ॥
గంధర్వ నగర రూపంలా అది మొదట స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. జ్ఞానులు దాన్ని పరిశీలించినప్పుడు అది మళ్లీ అదృశ్యమవుతుంది.
12.266.14
निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्ये च भारत ।
स्मृतो हि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥ १२.२६६.१४ ॥
భారతా, గోవుల దగ్గరి నీటి గుంటల్లా, పొలాల కాలువల్లా శాశ్వత ధర్మం గుర్తుంచుకోబడుతుంది; జ్ఞానులు లేనప్పుడు అది కనిపించదు.
12.266.15
कामादन्ये भयादन्ये कारणैरपरैस्तथा ।
असन्तोऽपि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे ॥ १२.२६६.१५ ॥
కొందరు కోరికతో, కొందరు భయంతో, ఇతర కారణాలతో, సజ్జనులు కాకపోయినా, వ్యర్థమైన ఆచారాన్ని అనుసరిస్తారు; ఇలాంటి వారు ఎందరో ఉన్నారు.
12.266.16
धर्मो भवति स क्षिप्रं विलोमस्तेष्वसाधुषु ।
अथैतानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत ॥ १२.२६६.१६ ॥
ఆ ధర్మం త్వరగా ఆ దుష్టులకు విరుద్ధమవుతుంది; అప్పుడు ప్రజలు వీరిని పిచ్చివాళ్లని పిలిచి వీరిని ఎగతాళి చేస్తారు.
12.266.17
महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः ।
न हि सर्वहितः कश्चिदाचारः संप्रवर्तते ॥ १२.२६६.१७ ॥
మహాపురుషులు కూడా రాజధర్మాన్ని ఆశ్రయించి ధర్మం నుంచి వైదొలిగారు; అందరికీ హితమైన ఏ ఆచారమూ ప్రవర్తించడం లేదు.
12.266.18
तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनः ।
दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया ॥ १२.२६६.१८ ॥
దానివల్లే మరొకడు పుడతాడు; అతడు ఇంకొకరిని పీడిస్తాడు; అతడే తిరిగి అదే రూపంలో యాదృచ్ఛికంగా కనిపిస్తాడు.
12.266.19
येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधते ।
आचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत् ॥ १२.२६६.१९ ॥
దేనివల్ల మరొకడు బలవంతుడవుతాడో, అతడు ఇతరులను కూడా బాధిస్తాడు. అందరి ఆచారాలలో ఏకాగ్రత లేమిని గుర్తించాలి.
12.266.20
चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः ।
तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती ॥ १२.२६६.२० ॥
దీర్ఘకాలంగా ఆచరణలో ఉన్న ధర్మాన్ని పూర్వం కవులు ప్రకటించారు. ఆ పూర్వాచారం ద్వారానే శాశ్వతమైన స్థితి ఏర్పడుతుంది.