มหาภารตะ · อัธยายะ 12.266
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.266.1
सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम् ।
प्रतिभा त्यस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः ॥ १२.२६६.१ ॥
ท่านได้แสดงลักษณะของธรรมอย่างละเอียดและดีแล้ว ข้าพเจ้ามีปัญญาบางอย่างที่เกิดจากการอนุมาน จะขอกล่าวออกไป
12.266.2
भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया ।
इदं त्वन्यत्प्रवक्ष्यामि न राजन्निग्रहादिव ॥ १२.२६६.२ ॥
ข้าแต่พระราชา ปัญหาจำนวนมากในใจข้าพเจ้า ท่านได้ตอบแล้ว ข้าพเจ้าจะกล่าวอีกเรื่องหนึ่ง มิใช่เพราะถูกบังคับ
12.266.3
इमानि हि प्राणयन्ति सृदन्त्युत्तारयन्ति च ।
न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम् ॥ १२.२६६.३ ॥
สิ่งเหล่านี้ย่อมค้ำจุนชีวิต ทำลาย และนำให้ข้ามพ้นได้ด้วย ข้าแต่ภารตะ ธรรมไม่อาจรู้ได้ด้วยกฎตายตัว
12.266.4
अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः ।
आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम् ॥ १२.२६६.४ ॥
ธรรมของผู้อยู่ในภาวะสม่ำเสมอเป็นอย่างหนึ่ง ธรรมของผู้อยู่ในภาวะคับขันก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง เหตุวิบัติทั้งหลายจะรู้ได้อย่างไรด้วยกฎตายตัว
12.266.5
सदाचारो मचो धर्मः संतस्त्वाचारलक्षणाः ।
साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणः ॥ १२.२६६.५ ॥
ความประพฤติดีคือธรรม และผู้ดีมีลักษณะอยู่ที่การประพฤติ เมื่อความประพฤติดีเองไม่มีลักษณะให้เห็น จะรู้ได้อย่างไรว่าสิ่งใดทำได้หรือทำไม่ได้
12.266.6
दृश्यते धर्मरूपेण ह्यधर्मं प्राकृतश्चरन् ।
धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन् ॥ १२.२६६.६ ॥
คนสามัญเห็นได้ว่าประพฤติอธรรมในรูปของธรรม ส่วนคนพิเศษบางคนประพฤติธรรมในรูปของอธรรม
12.266.7
पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः ।
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीतीह नः श्रुतम् ॥ १२.२६६.७ ॥
อีกประการหนึ่ง อำนาจของเรื่องนี้ได้ถูกชี้แจงโดยปราชญ์ผู้เชี่ยวชาญคัมภีร์ และที่นี่เราได้ยินมาว่า ถ้อยคำของพระเวทย่อมเสื่อมลงทุกยุคสมัย
12.266.8
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे परे ।
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्ति कृता इव ॥ १२.२६६.८ ॥
ในยุคกฤตะมีธรรมอย่างหนึ่ง ในเตรตายุคและทวาปรยุคมีอีกอย่างหนึ่ง ส่วนในกลียุคที่ตามมาก็มีธรรมอื่น ซึ่งทำได้เท่าที่กำลังของตนจะทำได้
12.266.9
आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसंग्रहः ।
आम्नायेभ्यः पुनर्वेदाः प्रसृताः सर्वतोमुखाः ॥ १२.२६६.९ ॥
ถ้อยคำของคัมภีร์ประเพณีเป็นความจริง นี่คือการรวบรวมโลกไว้ และจากคัมภีร์ประเพณีนั้นเอง พระเวททั้งหลายจึงแผ่ขยายออกไปทุกทิศ
12.266.10
ते चेत्सर्वप्रमाणं वै प्रमाणं ह्यत्र विद्यते ।
प्रमाणं च प्रमाणेन विरुद्ध्येच्छास्त्रता कुतः ॥ १२.२६६.१० ॥
ถ้าสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดเป็นหลักฐาน ก็ย่อมมีหลักฐานอยู่ที่นี่ แต่เมื่อหลักฐานขัดแย้งกับหลักฐาน ความเป็นคัมภีร์จะตั้งอยู่ได้อย่างไร
12.266.11
धर्मस्य क्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यदा विक्रियते संस्था ततः साऽपि प्रणश्यति ॥ १२.२६६.११ ॥
เมื่อธรรมที่ถูกปฏิบัติอยู่ถูกบิดเบือนโดยผู้มีอำนาจและผู้มีใจชั่ว แล้วระเบียบที่ตั้งอยู่ของธรรมนั้นก็ย่อมพินาศไปด้วย
12.266.12
विद्मश्चैनं न वा विद्मः शक्यं वा वेदितुं न वा ।
अणीयान्क्षुरधाराया गरीयानपि पर्वतात् ॥ १२.२६६.१२ ॥
เรารู้มันหรือไม่รู้มันก็ตาม จะรู้ได้หรือรู้ไม่ได้ก็ตาม มันละเอียดยิ่งกว่าคมมีดโกน และหนักยิ่งกว่าภูเขา
12.266.13
गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यते ।
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम् ॥ १२.२६६.१३ ॥
เหมือนเมืองของคนธรรพ์ ตอนแรกปรากฏให้เห็นชัดเจน แต่เมื่อปราชญ์พินิจดูใกล้ ก็หายลับไปจากสายตาอีก
12.266.14
निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्ये च भारत ।
स्मृतो हि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥ १२.२६६.१४ ॥
ข้าแต่ภารตะ เหมือนแอ่งน้ำใกล้คอกวัว และคลองส่งน้ำในนา ธรรมนิรันดร์ย่อมเป็นสิ่งที่ระลึกได้ เมื่อปราชญ์ไม่อยู่ก็ไม่ปรากฏให้เห็น
12.266.15
कामादन्ये भयादन्ये कारणैरपरैस्तथा ।
असन्तोऽपि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे ॥ १२.२६६.१५ ॥
บางคนทำไปเพราะความปรารถนา บางคนเพราะความกลัว และบางคนเพราะเหตุอื่น แม้มิใช่คนดี ก็ยังประพฤติความประพฤติที่ว่างเปล่า และคนอื่นอีกมากก็ทำเช่นนั้น
12.266.16
धर्मो भवति स क्षिप्रं विलोमस्तेष्वसाधुषु ।
अथैतानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत ॥ १२.२६६.१६ ॥
ธรรมนั้นย่อมกลับกลายเป็นปฏิปักษ์ต่อคนชั่วเหล่านั้นอย่างรวดเร็ว แล้วผู้คนจึงเรียกพวกเขาว่าคนบ้า และหัวเราะเยาะพวกเขาจริง ๆ
12.266.17
महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः ।
न हि सर्वहितः कश्चिदाचारः संप्रवर्तते ॥ १२.२६६.१७ ॥
แม้มหาชนก็หันหลังให้ ไปยึดถือหน้าที่ของกษัตริย์ ไม่มีความประพฤติใดที่เป็นประโยชน์แก่ทุกคนได้เกิดขึ้นและดำเนินไป
12.266.18
तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनः ।
दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया ॥ १२.२६६.१८ ॥
จากสิ่งนั้นเองอีกสิ่งหนึ่งก็เกิดขึ้น และมันก็เบียดเบียนอีกสิ่งหนึ่งต่อไป แล้วรูปเดียวกันนั้นก็ปรากฏอีกครั้ง มีรูปแบบเดียวกัน โดยบังเอิญ
12.266.19
येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधते ।
आचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत् ॥ १२.२६६.१९ ॥
ด้วยเหตุใดที่ทำให้อีกคนหนึ่งมีอำนาจขึ้น คนนั้นก็เบียดเบียนผู้อื่นด้วย พึงสังเกตความไม่มั่นคงแน่วแน่ในความประพฤติของทุกคนเถิด
12.266.20
चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः ।
तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती ॥ १२.२६६.२० ॥
ธรรมที่ตั้งมานานแล้ว ปราชญ์ได้ประกาศไว้แต่โบราณ ด้วยความประพฤติแต่โบราณนั้น รากฐานอันยั่งยืนจึงเกิดขึ้น