ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.266
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.266.1
सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम् ।
प्रतिभा त्यस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः ॥ १२.२६६.१ ॥
ଆପଣ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଭଲ ଭାବେ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅନୁମାନରୁ ମୋ ମନରେ କିଛି ବୁଦ୍ଧି ଅଛି; ତାହା ମୁଁ କହିବି।
12.266.2
भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया ।
इदं त्वन्यत्प्रवक्ष्यामि न राजन्निग्रहादिव ॥ १२.२६६.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆପଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ମୁଁ କହିବି, କୌଣସି ଚାପରେ ନୁହେଁ।
12.266.3
इमानि हि प्राणयन्ति सृदन्त्युत्तारयन्ति च ।
न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम् ॥ १२.२६६.३ ॥
ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରେ, ନାଶ କରେ ଏବଂ ପାର ମଧ୍ୟ କରାଏ। ହେ ଭାରତ, ଧର୍ମକୁ ନିଶ୍ଚିତ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
12.266.4
अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः ।
आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम् ॥ १२.२६६.४ ॥
ସମ ସ୍ଥିତିରେ ଥିବା ଲୋକର ଏକ ଧର୍ମ ଓ ବିଷମ ସ୍ଥିତିରେ ଥିବା ଲୋକର ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ। ଆପଦକୁ ନିଶ୍ଚିତ ପାଠ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଜାଣିହେବ?
12.266.5
सदाचारो मचो धर्मः संतस्त्वाचारलक्षणाः ।
साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणः ॥ १२.२६६.५ ॥
ସଦାଚାର ହିଁ ଧର୍ମ; ସାଧୁମାନେ ଆଚାରର ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ। ସଦାଚାର ଲକ୍ଷଣହୀନ ହେଲେ ସାଧ୍ୟାସାଧ୍ୟ କିପରି ଜଣାଯିବ?
12.266.6
दृश्यते धर्मरूपेण ह्यधर्मं प्राकृतश्चरन् ।
धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन् ॥ १२.२६६.६ ॥
ସାଧାରଣ ଲୋକ ଧର୍ମରୂପରେ ଅଧର୍ମ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ କେହି ଅସାଧାରଣ ଅଧର୍ମରୂପରେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।
12.266.7
पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः ।
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीतीह नः श्रुतम् ॥ १२.२६६.७ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହାର ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ପୁଣି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ବେଦବାକ୍ୟ ଯୁଗେ ଯୁଗେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
12.266.8
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे परे ।
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्ति कृता इव ॥ १२.२६६.८ ॥
କୃତଯୁଗରେ ଗୋଟିଏ ଧର୍ମ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପରରେ ଅନ୍ୟ; କଳିଯୁଗରେ ଆଉ ଧର୍ମ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଆଚରିତ ହୁଏ।
12.266.9
आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसंग्रहः ।
आम्नायेभ्यः पुनर्वेदाः प्रसृताः सर्वतोमुखाः ॥ १२.२६६.९ ॥
ଆମ୍ନାୟ ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ—ଏହା ଲୋକସଂଗ୍ରହ। ଆମ୍ନାୟରୁ ପୁଣି ବେଦ ସର୍ବଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା।
12.266.10
ते चेत्सर्वप्रमाणं वै प्रमाणं ह्यत्र विद्यते ।
प्रमाणं च प्रमाणेन विरुद्ध्येच्छास्त्रता कुतः ॥ १२.२६६.१० ॥
ସେସବୁ ପ୍ରମାଣ ହେଲେ, ଏଠାରେ ପ୍ରମାଣ ଅଛି। ପ୍ରମାଣ ପ୍ରମାଣର ବିରୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରତା କେମିତି?
12.266.11
धर्मस्य क्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यदा विक्रियते संस्था ततः साऽपि प्रणश्यति ॥ १२.२६६.११ ॥
ବଳବାନ ଓ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ଆଚରିତ ଧର୍ମକୁ ବିକୃତ କଲେ, ତା'ର ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.266.12
विद्मश्चैनं न वा विद्मः शक्यं वा वेदितुं न वा ।
अणीयान्क्षुरधाराया गरीयानपि पर्वतात् ॥ १२.२६६.१२ ॥
ଆମେ ଏହାକୁ ଜାଣୁ କି ନାହିଁ, ଏହାକୁ ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ କି ନାହିଁ—ଏହା କ୍ଷୁରଧାରଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ପର୍ବତଠାରୁ ଭାରୀ।
12.266.13
गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यते ।
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम् ॥ १२.२६६.१३ ॥
ଗନ୍ଧର୍ବନଗରର ଆକାରରେ ତାହା ପ୍ରଥମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ପୁଣି ତାହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
12.266.14
निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्ये च भारत ।
स्मृतो हि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥ १२.२६६.१४ ॥
ହେ ଭାରତ, ଗାଈମାନଙ୍କ ନିକଟର ଜଳକୁଣ୍ଡ ଓ କ୍ଷେତର ନାଳ ପରି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ସ୍ମୃତ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ବିନା ତାହା ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ ନାହିଁ।
12.266.15
कामादन्ये भयादन्ये कारणैरपरैस्तथा ।
असन्तोऽपि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे ॥ १२.२६६.१५ ॥
କେହି କାମନାରୁ, କେହି ଭୟରୁ, ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ, ସଜ୍ଜନ ନହୋଇ ମଧ୍ୟ ବୃଥା ଆଚରଣ ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତି; ଏପରି ଅନେକ ଅଛନ୍ତି।
12.266.16
धर्मो भवति स क्षिप्रं विलोमस्तेष्वसाधुषु ।
अथैतानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत ॥ १२.२६६.१६ ॥
ସେହି ଧର୍ମ ଶୀଘ୍ର ସେହି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିପରୀତ ହୁଏ; ତେବେ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉନ୍ମତ୍ତ କହି ଉପହାସ କରନ୍ତି।
12.266.17
महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः ।
न हि सर्वहितः कश्चिदाचारः संप्रवर्तते ॥ १२.२६६.१७ ॥
ମହାଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସର୍ବହିତକର କୌଣସି ଆଚାର ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.266.18
तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनः ।
दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया ॥ १२.२६६.१८ ॥
ତାହାରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେ ପୁଣି ଅନ୍ୟକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ; ଏବଂ ସେହି ପୁଣି ସେହି ରୂପରେ ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ।
12.266.19
येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधते ।
आचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत् ॥ १२.२६६.१९ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରବଳ ହୁଏ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ା ଦିଏ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଚରଣରେ ଏକାଗ୍ରତାର ଅଭାବ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.266.20
चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः ।
तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती ॥ १२.२६६.२० ॥
ବହୁକାଳରୁ ପ୍ରଚଳିତ ଧର୍ମକୁ ପୂର୍ବରେ କବିମାନେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ସେହି ପୂର୍ବାଚାରରୁ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥିତି ହୁଏ।