મહાભારત · અધ્યાય 12.267
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.267.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
तुलाधारस्य वाक्यानि धर्मे जाजलिना सह ॥ १२.२६७.१ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — ધર્મ વિશે જાજલિ સાથે તુલાધારના વચનો.
12.267.2
वने वनचरः कश्चिज्जाजलिर्नाम वै द्विजः ।
सागरोद्देशमागम्य तपस्तेपे महातपाः ॥ १२.२६७.२ ॥
વનમાં રહેતો જાજલિ નામનો એક બ્રાહ્મણ સાગરકિનારે આવીને મહાન તપ કરતો હતો.
12.267.3
नियतो नियताहारश्चीराजिनजटाधरः ।
मलपङ्कधरो धीमान्बहून्वर्षगणान्मुनिः ॥ १२.२६७.३ ॥
સંયમી, નિયત આહાર કરનાર, ચીર, મૃગચર્મ અને જટા ધારણ કરનાર, મળ અને કાદવ ધારણ કરનાર બુદ્ધિમાન મુનિ ઘણાં વર્ષો સુધી.
12.267.4
स कदाचिन्महातेजा जलवासो महीपते ।
चचार लोकान्विप्रर्षिः प्रेक्षमाणो मनोजवः ॥ १२.२६७.४ ॥
તે મહાતેજસ્વી જળવાસી, હે મહીપતિ, એક વાર લોકોમાં વિચરતો હતો — મનના વેગવાળો બ્રાહ્મણ ઋષિ, સર્વ જોતો.
12.267.5
स चिन्तयामास मुनिर्जलमध्ये कदाचन ।
विप्रेक्ष्य सागरान्तां वै महीं सवनकाननाम् ॥ १२.२६७.५ ॥
તે મુનિ એક વાર પાણીની મધ્યમાં ઊભા રહી, સાગર સુધી ફેલાયેલી વન-ઉપવનવાળી ધરતી જોઈને વિચારવા લાગ્યા.
12.267.6
न मया सदृशोऽस्तीह लोके स्थावरजङ्गमे ।
अप्सु वैहायसं गच्छेन्मया योऽन्यः सहेति वै ॥ १२.२६७.६ ॥
આ લોકમાં સ્થાવર-જંગમમાં મારા સમાન કોઈ નથી; પાણીમાં પણ આકાશગામી થઈને મારી સાથે જઈ શકે એવો બીજો કોઈ નથી.
12.267.7
स दृश्यमानो रक्षोभिर्जलमध्ये च भारत ।
आस्फोटयत्तदाऽऽकाशे धर्मः प्राप्तो मयेति वै ॥ १२.२६७.७ ॥
હે ભારત, રાક્ષસો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેણે જળની મધ્યમાં અને આકાશમાં તાળી પાડી અને કહ્યું, "મને ધર્મ પ્રાપ્ત થયો છે."
12.267.8
अब्रुवंश्च पिशाचास्तं नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ।
तुलाधारो वणिग्धर्मा वाराणस्यां महायशाः।
सोऽप्येवं नार्हते वक्तुं यथा त्वं द्विजसत्तम ॥ १२.२६७.८ ॥
પિશાચોએ તેને કહ્યું: "તારે એમ ન કહેવું જોઈએ. વારાણસીનો ધર્મપરાયણ, મહાયશસ્વી તુલાધાર નામનો વણિક પણ તારી જેમ કહેવાને યોગ્ય નથી, હે દ્વિજોત્તમ."
12.267.9
इत्युक्तो जाजलिर्भूतैः प्रत्युवाच महातपाः ।
पश्येयं तमहं प्राज्ञं तुलाधारं यशस्विनम् ॥ १२.२६७.९ ॥
ભૂતોએ આમ કહ્યું ત્યારે મહાતપસ્વી જાજલિએ ઉત્તર આપ્યો: "હું તે પ્રાજ્ઞ, યશસ્વી તુલાધારને અવશ્ય જોઈશ."
12.267.10
इति ब्रुवाणं तमृषिं रक्षांस्युत्थाय सागरात् ।
अब्रुवन्गच्छ पन्थानमास्थायेमं द्विजोत्तम् ॥ १२.२६७.१० ॥
આ પ્રમાણે બોલતા તે ઋષિને રાક્ષસોએ સમુદ્રમાંથી ઊઠીને કહ્યું: "હે દ્વિજોત્તમ, આ માર્ગે જાઓ."
12.267.11
इत्युक्तो जाजलिर्भूतैर्जगाम विमनास्तदा ।
वाराणस्यां तुलाधारं समासाद्याब्रवीदिदम् ॥ १२.२६७.११ ॥
ભૂતોએ આમ કહેતાં જાજલિ ઉદાસ મનથી ચાલ્યો. વારાણસી પહોંચીને તેણે તુલાધારને આ કહ્યું.
12.267.12
किं कृतं दुष्करं तात कर्म जाजलिना पुरा ।
येन सिद्धिं परां प्राप्तस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२६७.१२ ॥
"હે તાત, પૂર્વે જાજલિએ કયું દુષ્કર કર્મ કર્યું, જેના વડે તેને પરમ સિદ્ધિ મળી? તે મને સમજાવવું."
12.267.13
अतीव तपसा युक्तो घोरेण स बभूव ह ।
नद्युपस्पर्शनपरः सायंप्रातर्महातपाः ॥ १२.२६७.१३ ॥
તે અત્યંત ઘોર તપથી યુક્ત થયો. નદીમાં સ્નાન કરવામાં તત્પર, સાંજે અને સવારે તે મહાતપસ્વી હતો.
12.267.14
अग्नीन्परिचरन्सम्यक्स्वाध्यायपरमो द्विजः ।
वानप्रस्थ विधानज्ञो जाजलिर्ज्वलितः श्रिया ॥ १२.२६७.१४ ॥
અગ્નિઓની યોગ્ય સેવા કરતો, સ્વાધ્યાયમાં પરમ તત્પર, વાનપ્રસ્થના વિધાન જાણનાર તે દ્વિજ જાજલિ શોભાથી દીપી ઊઠ્યો.
12.267.15
वने तपस्यतिष्ठत्स न चाधर्ममवैक्षत ।
वर्षास्वाकाशशायी च हेमन्ते जलसंश्रयः ॥ १२.२६७.१५ ॥
જંગલમાં તપ કરતો તે રહ્યો અને અધર્મ તેણે જોયો નહીં. વર્ષામાં તે ખુલ્લા આકાશ નીચે સૂતો; હેમંતમાં પાણીમાં આશ્રય લેતો.
12.267.16
वातातपसहो ग्रीष्मे न चाधर्ममविन्दत ।
दुःखशय्याश्च विविधा भूमौ च परिवर्तनम् ॥ १२.२६७.१६ ॥
ઉનાળામાં પવન અને તડકો સહન કરતાં તેણે અધર્મ મેળવ્યો નહીં. વિવિધ દુઃખશય્યાઓ પર અને ભૂમિ પર પડખાં ફેરવતો તે રહ્યો.
12.267.17
ततः कदाचित्स मुनिर्वर्षास्वाकाशमास्थितः ।
अन्तरिक्षाज्जलं मूर्ध्नां प्रत्यगृह्णान्मुहुर्मुहुः ॥ १२.२६७.१७ ॥
પછી એક વાર તે મુનિ વર્ષામાં ખુલ્લા આકાશ નીચે ઊભા રહીને, આકાશમાંથી આવતું પાણી માથા પર વારંવાર ઝીલતા રહ્યા.
12.267.18
आप्लुतस्य जटाः क्लिन्ना बभूवुर्ग्रथिताः प्रभो ।
अरण्यगमनान्नित्यं मलिनोऽमलसंयुतः ॥ १२.२६७.१८ ॥
હે પ્રભો, સ્નાન કરેલા તેની જટાઓ ભીંજાઈને ગૂંથાઈ ગઈ. વનમાં જવાથી તે સદા મલિન રહેતો, છતાં નિર્મળતાથી યુક્ત હતો.
12.267.19
स कदाचिन्निराहारो वायुभक्षो महातपाः ।
तस्थौ काष्ठवदव्यग्रो न चचाल च कर्हिचित् ॥ १२.२६७.१९ ॥
તે ક્યારેક નિરાહાર, માત્ર વાયુ ભક્ષી, મહાતપસ્વી થઈ, લાકડાના ટુકડા જેવો અચળ ઊભો રહ્યો; કદી હાલ્યો નહીં.
12.267.20
तस्य स्म स्थाणुभूतस्य निर्विचेष्टस्य भारत ।
कुलिङ्गशकुनौ राजन्नीडं शिरसि चक्रतुः ॥ १२.२६७.२० ॥
હે ભારત, સ્થાણુ જેવા નિશ્ચેષ્ટ તેના માથા પર, હે રાજન, કુલિંગ નામના બે પક્ષીઓએ માળો બનાવ્યો.
12.267.21
स तौ दयावान्ब्रह्मर्षिरुपप्रैक्षत दंपती ।
कुर्वाणौ नीडकं तत्र जटासु तृणतन्तुभिः ॥ १२.२६७.२१ ॥
દયાળુ એ બ્રહ્મર્ષિએ ત્યાં જટામાં તરણાં અને તાંતણાંથી માળો બનાવતા તે દંપતીને જોયું.
12.267.22
यदा न स चलत्येव स्थाणुभूतो महातपाः ।
ततस्तौ सुखविश्वस्तौ सुखं तत्रोषतुस्तदा ॥ १२.२६७.२२ ॥
સ્થાણુ જેવો એ મહાતપસ્વી ક્યારેય ન હાલતો હોવાથી, તે બંને નિશ્ચિંત થઈ સુખેથી ત્યાં રહ્યાં.
12.267.23
अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते ।
प्राजापत्येन विधिना विश्वासात्काममोहितौ ॥ १२.२६७.२३ ॥
ચોમાસાં વીત્યા પછી શરદ ઋતુ આવતાં, વિશ્વાસથી કામમોહિત થઈ તે બંનેએ પ્રાજાપત્ય વિધિથી (મિલન કર્યું).
12.267.24
तत्रोत्पादयतां राजञ्शिरस्यण्डानि खेचरौ ।
तान्यबुध्यत तेजस्वी स विप्रः संशितव्रतः ॥ १२.२६७.२४ ॥
હે રાજન, ત્યાં માથા પર ઈંડાં મૂકતાં તે બે આકાશચારી પક્ષીઓને તે તેજસ્વી, દૃઢવ્રત બ્રાહ્મણે જાણ્યાં.
12.267.25
बुद्ध्वा च स महातेजा न चचाल च जाजलिः ।
धर्मे कृतमना नित्यं नाधर्मं स त्वरोचयत् ॥ १२.२६७.२५ ॥
તે જાણીને પણ મહાતેજસ્વી જાજલિ ચલિત ન થયા. સદા ધર્મમાં મન સ્થિર રાખનારે અધર્મને ક્યારેય પસંદ ન કર્યો.
12.267.26
अहन्यहनि चागत्य ततस्तौ तस्य मूर्धनि ।
आश्वासितौ निवसतः संप्रहृष्टौ तदा विभौ ॥ १२.२६७.२६ ॥
હે વિભુ, તે બંને દરરોજ આવીને તેમના માથા પર આશ્વસ્ત થઈને રહેતા અને ત્યારે અત્યંત પ્રસન્ન થતા.
12.267.27
अण्डेभ्यस्त्वथ पुष्टेभ्यः प्राजायन्त शकुन्तकाः ।
व्यवर्धन्त च तत्रैव न चाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.२७ ॥
પછી પોષાયેલાં ઈંડાંમાંથી પક્ષીઓ જન્મ્યાં; ત્યાં જ તેઓ વધ્યાં. પણ જાજલિ ચલિત ન થયા.
12.267.28
स रक्षमाणस्त्वण्डानि कुलिङ्गानां धृतव्रतः ।
तथैव तस्थौ धर्मात्मा निर्विचेष्टः समाहितः ॥ १२.२६७.२८ ॥
કુલિંગ પક્ષીઓનાં ઈંડાંનું રક્ષણ કરતા, વ્રતમાં દૃઢ એવા તે ધર્માત્મા એ જ રીતે નિશ્ચલ અને એકાગ્ર થઈને ઊભા રહ્યા.
12.267.29
ततस्तु काले राजेन्द्र बभूवुस्तेऽथ पक्षिणः ।
बुबुधे तांस्तु स मुनिर्जातपक्षान्कुलिङ्गकान् ॥ १२.२६७.२९ ॥
પછી યોગ્ય સમયે, હે રાજેન્દ્ર, તે પક્ષીઓ બની ગયાં. ત્યારે મુનિએ પાંખો ફૂટેલાં કુલિંગ પક્ષીઓને જાણ્યાં.
12.267.30
ततः कदाचित्तांस्तत्र पश्यन्पक्षीन्यतव्रतः ।
बभूव परमप्रीतस्तदा मतिमतां वरः ॥ १२.२६७.३० ॥
પછી એક સમયે ત્યાં તે પક્ષીઓને જોઈને, વ્રતમાં દૃઢ, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ તે અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
12.267.31
तथा तानभिसंवृद्धान्दृष्ट्वा चैवाप्तवान्मुदम् ।
शकुनौ निर्भयौ तत्र ऊषतुश्चात्मजैः सह ॥ १२.२६७.३१ ॥
આ રીતે તેમને પૂર્ણ રીતે મોટા થયેલા જોઈને તેને પણ આનંદ થયો. તે બે પક્ષીઓ ત્યાં નિર્ભય થઈને પોતાનાં બચ્ચાં સાથે રહ્યાં.
12.267.32
जातपक्षांश्च सोऽपश्यदुड्डीनान्पुनरागतान् ।
सायंसायं द्विजान्विप्रो न चाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.३२ ॥
પાંખો ફૂટેલાં એ પક્ષીઓ ઊડી જઈને ફરી પાછાં આવતાં, એ તે દરરોજ સાંજે જોતો; પણ વિપ્ર જાજલિ ડગ્યો નહીં.
12.267.33
कदाचित्पुनरभ्येत्य पुनर्गच्छन्ति संततम् ।
त्यक्ता मातापितृभ्यां ते नचाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.३३ ॥
ક્યારેક એ પક્ષીઓ ફરી નજીક આવીને સતત ફરી ચાલ્યાં જતાં; જાણે માતા-પિતાએ તજ્યાં હોય; છતાં જાજલિ ડગ્યો નહીં.
12.267.34
तथा ते दिवसं चापि गत्वा सायं पुनर्नृप ।
उपावर्तन्त तत्रैव निवासार्थं शकुन्तकाः ॥ १२.२६७.३४ ॥
એ રીતે તે પક્ષીઓ દિવસે જતાં અને હે રાજન, સાંજે ફરી ત્યાં જ વસવા પાછાં આવતાં.
12.267.35
कदाचिद्दिवसान्पञ्च समुत्पत्य विहगमाः ।
षष्ठेऽहनि समाजग्मुर्न चाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.३५ ॥
ક્યારેક એ પક્ષીઓ પાંચ દિવસ ઊડી જઈ છઠ્ઠા દિવસે પાછાં આવીને ભેગાં થતાં; છતાં જાજલિ ડગ્યો નહીં.
12.267.36
क्रमेण च पुनः सर्वे दिवसान्सुबहूनथ ।
नोपावर्तन्त शकुना जातपक्षाश्च ते यदा ॥ १२.२६७.३६ ॥
પછી ધીમે ધીમે, પાંખો ફૂટેલાં એ પક્ષીઓ ઘણા દિવસો સુધી પાછાં ન આવ્યાં.
12.267.37
कदाचिन्मासमात्रेण समुत्पत्य विहंगमाः ।
नैवागच्छंस्ततो राजन्प्रातिष्ठत स जाजलिः ॥ १२.२६७.३७ ॥
એક વખત એક મહિનામાં પક્ષીઓ ઉડી ગયાં; હે રાજન્, તેઓ પાછા ન આવ્યાં; ત્યારે જાજલિ ચાલ્યો ગયો.
12.267.38
ततस्तेषु प्रलीनेषु जाजलिर्जातविस्मयः ।
सिद्धोस्मीति मतिं चक्रे ततस्तं मान आविशत् ॥ १२.२६७.३८ ॥
તેઓ અદૃશ્ય થયા પછી જાજલિ આશ્ચર્યચકિત થયો; 'હું સિદ્ધ થયો છું' એવો વિચાર તેણે કર્યો; ત્યારે તેનામાં અભિમાન પ્રવેશ્યું.
12.267.39
स तथा निर्गतान्दृष्ट्वा शकुन्तान्नियतव्रतः ।
संभावितात्मा संभाव्य भृशं प्रीतस्तदाऽभवत् ॥ १२.२६७.३९ ॥
પક્ષીઓને ચાલ્યા જતાં જોઈને નિયમવ્રતી તે પોતાને માન્ય માનીને અત્યંત પ્રસન્ન થયો.
12.267.40
स नद्यां समुपस्पृश्य तर्पयित्वा हुताशनम् ।
उदयन्तमथादित्यमभ्यागच्छन्महातपाः ॥ १२.२६७.४० ॥
તે મહાતપસ્વી નદીમાં સ્નાન અને આચમન કરી, હોમાગ્નિને તર્પણ આપી, ઉગતા સૂર્ય તરફ આવ્યો.
12.267.41
संभाव्य चटकान्मूर्ध्नि जाजलिर्जपतांवरः ।
आस्फोटयत्तथाऽऽकाशे धर्मः प्राप्तो मयेति वै ॥ १२.२६७.४१ ॥
જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ જાજલિએ ચકલીઓને માથે માન આપીને આકાશમાં તાળી પાડી કહ્યું, 'મને ધર્મ પ્રાપ્ત થયો છે.'
12.267.42
अथान्तरिक्षे वागासीत्तां च शुश्राव जाजलिः ।
धर्मेण न समस्त्वं वै तुलाधारस्य जाजले ॥ १२.२६७.४२ ॥
ત્યારે આકાશમાં એક વાણી થઈ; જાજલિએ તે સાંભળી: 'હે જાજલિ, ધર્મમાં તું તુલાધાર સમાન નથી.'
12.267.43
वाराणस्यां महाप्राज्ञस्तुलाधारः प्रतिष्ठितः ।
सोऽप्येवं नार्हते वक्तुं यथा त्वं भाषसे द्विज ॥ १२.२६७.४३ ॥
વારાણસીમાં મહાપ્રાજ્ઞ તુલાધાર સ્થાપિત છે. હે દ્વિજ, તું જેમ બોલે છે તેમ તેઓ પણ બોલવા યોગ્ય નથી.
12.267.44
सोमर्षवशमापन्नस्तुलाधारदिदृक्षया ।
पृथिवीमचरद्राजन्यत्रसायंगृहो मुनिः ॥ १२.२६७.४४ ॥
હે રાજન, ક્રોધને વશ થયેલા તે મુનિ, તુલાધારને જોવાની ઇચ્છાથી, જ્યાં સાંજ પડે ત્યાં જ ઘર કરનારા, પૃથ્વી પર ભ્રમણ કર્યું.
12.267.45
कालेन महताऽगच्छत्स तु वाराणसीं पुरीम् ।
विक्रीणन्तं च पण्यानि तुलाधारं ददर्श सः ॥ १२.२६७.४५ ॥
ઘણા સમય પછી તે વારાણસી નગરીએ પહોંચ્યો અને ત્યાં તુલાધારને વસ્તુઓ વેચતા જોયો.
12.267.46
सोऽपि दृष्ट्वैव तं विप्रमायान्तं भाण्डजीवनः ।
समुत्थाय सुसंहृष्टः स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.२६७.४६ ॥
તે બ્રાહ્મણને આવતા જોઈ, વેપારથી આજીવિકા કરનારા તેઓ પણ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ ઊભા થયા અને સ્વાગતવચનોથી તેમનો સત્કાર કર્યો.
12.267.47
आयानेवासि विदितो मम ब्रह्मन्न संशयः ।
ब्रवीमि यत्तु वचनं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम ॥ १२.२६७.४७ ॥
હે બ્રહ્મન્, તમે આવ્યા છો તે મને ખબર છે, એમાં સંશય નથી. હે દ્વિજોત્તમ, હું જે વચન કહું છું તે સાંભળો.
12.267.48
सागरानूपमाश्रित्य तपस्तप्तं त्वया महत् ।
न च धर्मस्य संज्ञां त्वं पुरा वेत्थ कथंचन ॥ १२.२६७.४८ ॥
સમુદ્રકિનારાનો આશ્રય લઈને તેં મહાન તપ કર્યું છે; પરંતુ ધર્મનું સાચું નામ તું પહેલાં કોઈ પણ રીતે જાણતો નથી.
12.267.49
ततः सिद्धस्य तपसा तव विप्र शकुन्तकाः ।
क्षिप्रं शिरस्यजायन्त ते च संभावितास्त्वया ॥ १२.२६७.४९ ॥
ત્યારે હે વિપ્ર, તારી સિદ્ધિ અને તપના બળથી તારા માથા પર નાનાં પક્ષીઓ તરત જ જન્મ્યાં; અને તેં તેમનું પાલન કર્યું.
12.267.50
जातपक्षा यदा ते च गता संचरितुं ततः ।
मन्यमानस्ततो धर्मं चटकप्रभवं द्विज।
खे वाचां त्वमथाश्रौषीर्मां प्रति द्विजसत्तम ॥ १२.२६७.५० ॥
જ્યારે તેમને પાંખો ફૂટી અને તેઓ ઉડવા ગયાં, ત્યારે હે દ્વિજ, ધર્મ માનીને આકાશમાં મારા વિશેની વાણી તેં સાંભળી, હે દ્વિજોત્તમ.
12.267.51
अमर्षवशमापन्नस्ततः प्राप्तो भवानिह ।
करवाणि प्रियं किं ते तद्ब्रूहि द्विजसत्तम ॥ १२.२६७.५१ ॥
ક્રોધના વશમાં આવી તું અહીં આવ્યો છે. હે દ્વિજોત્તમ, કહે, તારું પ્રિય શું કરું?