ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.267
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.267.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
तुलाधारस्य वाक्यानि धर्मे जाजलिना सह ॥ १२.२६७.१ ॥
ਏਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਜਾਜਲਿ ਨਾਲ ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਬਚਨ।
12.267.2
वने वनचरः कश्चिज्जाजलिर्नाम वै द्विजः ।
सागरोद्देशमागम्य तपस्तेपे महातपाः ॥ १२.२६७.२ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਜਾਜਲਿ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
12.267.3
नियतो नियताहारश्चीराजिनजटाधरः ।
मलपङ्कधरो धीमान्बहून्वर्षगणान्मुनिः ॥ १२.२६७.३ ॥
ਸੰਜਮੀ, ਨਿਯਤ ਆਹਾਰ ਵਾਲਾ, ਚੀਰ, ਮਿਰਗਛਾਲ ਅਤੇ ਜਟਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੈਲ ਤੇ ਚਿੱਕੜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੁਨੀ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ।
12.267.4
स कदाचिन्महातेजा जलवासो महीपते ।
चचार लोकान्विप्रर्षिः प्रेक्षमाणो मनोजवः ॥ १२.२६७.४ ॥
ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਜਲਵਾਸੀ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਿਆ — ਮਨ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ।
12.267.5
स चिन्तयामास मुनिर्जलमध्ये कदाचन ।
विप्रेक्ष्य सागरान्तां वै महीं सवनकाननाम् ॥ १२.२६७.५ ॥
ਉਹ ਮੁਨੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਬਣਾਂ ਤੇ ਉਪਬਣਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
12.267.6
न मया सदृशोऽस्तीह लोके स्थावरजङ्गमे ।
अप्सु वैहायसं गच्छेन्मया योऽन्यः सहेति वै ॥ १२.२६७.६ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ਗਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕੇ, ਐਸਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
12.267.7
स दृश्यमानो रक्षोभिर्जलमध्ये च भारत ।
आस्फोटयत्तदाऽऽकाशे धर्मः प्राप्तो मयेति वै ॥ १२.२६७.७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾੜੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।"
12.267.8
अब्रुवंश्च पिशाचास्तं नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ।
तुलाधारो वणिग्धर्मा वाराणस्यां महायशाः।
सोऽप्येवं नार्हते वक्तुं यथा त्वं द्विजसत्तम ॥ १२.२६७.८ ॥
ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਧਰਮਸ਼ੀਲ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਵਪਾਰੀ ਤੁਲਾਧਾਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ।"
12.267.9
इत्युक्तो जाजलिर्भूतैः प्रत्युवाच महातपाः ।
पश्येयं तमहं प्राज्ञं तुलाधारं यशस्विनम् ॥ १२.२६७.९ ॥
ਭੂਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਜਾਜਲਿ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ, ਯਸ਼ਸਵੀ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਾਂਗਾ।"
12.267.10
इति ब्रुवाणं तमृषिं रक्षांस्युत्थाय सागरात् ।
अब्रुवन्गच्छ पन्थानमास्थायेमं द्विजोत्तम् ॥ १२.२६७.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾਓ।"
12.267.11
इत्युक्तो जाजलिर्भूतैर्जगाम विमनास्तदा ।
वाराणस्यां तुलाधारं समासाद्याब्रवीदिदम् ॥ १२.२६७.११ ॥
ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਜਾਜਲਿ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਨੇ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
12.267.12
किं कृतं दुष्करं तात कर्म जाजलिना पुरा ।
येन सिद्धिं परां प्राप्तस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२६७.१२ ॥
"ਹੇ ਤਾਤ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਜਲਿ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਕਠਿਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।"
12.267.13
अतीव तपसा युक्तो घोरेण स बभूव ह ।
नद्युपस्पर्शनपरः सायंप्रातर्महातपाः ॥ १२.२६७.१३ ॥
ਉਹ ਅਤਿਅੰਤ ਘੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸੀ।
12.267.14
अग्नीन्परिचरन्सम्यक्स्वाध्यायपरमो द्विजः ।
वानप्रस्थ विधानज्ञो जाजलिर्ज्वलितः श्रिया ॥ १२.२६७.१४ ॥
ਅਗਨੀਆਂ ਦੀ ਠੀਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਸ੍ਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਜਾਜਲਿ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
12.267.15
वने तपस्यतिष्ठत्स न चाधर्ममवैक्षत ।
वर्षास्वाकाशशायी च हेमन्ते जलसंश्रयः ॥ १२.२६७.१५ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦਾ ਉਹ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਸੌਂਦਾ ਸੀ; ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
12.267.16
वातातपसहो ग्रीष्मे न चाधर्ममविन्दत ।
दुःखशय्याश्च विविधा भूमौ च परिवर्तनम् ॥ १२.२६७.१६ ॥
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਸਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖ-ਸ਼ਈਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਸੇ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ।
12.267.17
ततः कदाचित्स मुनिर्वर्षास्वाकाशमास्थितः ।
अन्तरिक्षाज्जलं मूर्ध्नां प्रत्यगृह्णान्मुहुर्मुहुः ॥ १२.२६७.१७ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮੁਨੀ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।
12.267.18
आप्लुतस्य जटाः क्लिन्ना बभूवुर्ग्रथिताः प्रभो ।
अरण्यगमनान्नित्यं मलिनोऽमलसंयुतः ॥ १२.२६७.१८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਭਿੱਜ ਕੇ ਉਲਝ ਗਈਆਂ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਦਾ ਮੈਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
12.267.19
स कदाचिन्निराहारो वायुभक्षो महातपाः ।
तस्थौ काष्ठवदव्यग्रो न चचाल च कर्हिचित् ॥ १२.२६७.१९ ॥
ਉਹ ਕਦੇ ਨਿਰਾਹਾਰ, ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਖਾਂਦਾ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ; ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਿਆ।
12.267.20
तस्य स्म स्थाणुभूतस्य निर्विचेष्टस्य भारत ।
कुलिङ्गशकुनौ राजन्नीडं शिरसि चक्रतुः ॥ १२.२६७.२० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚੱਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਲਿੰਗ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਇਆ।
12.267.21
स तौ दयावान्ब्रह्मर्षिरुपप्रैक्षत दंपती ।
कुर्वाणौ नीडकं तत्र जटासु तृणतन्तुभिः ॥ १२.२६७.२१ ॥
ਦਿਆਲੂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਣਕਿਆਂ ਤੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
12.267.22
यदा न स चलत्येव स्थाणुभूतो महातपाः ।
ततस्तौ सुखविश्वस्तौ सुखं तत्रोषतुस्तदा ॥ १२.२६७.२२ ॥
ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਹਿੱਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।
12.267.23
अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते ।
प्राजापत्येन विधिना विश्वासात्काममोहितौ ॥ १२.२६७.२३ ॥
ਬਰਸਾਤਾਂ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆਈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ ਵਿਧੀ ਨਾਲ (ਮਿਲੇ)।
12.267.24
तत्रोत्पादयतां राजञ्शिरस्यण्डानि खेचरौ ।
तान्यबुध्यत तेजस्वी स विप्रः संशितव्रतः ॥ १२.२६७.२४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਂਡੇ ਦਿੰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਵਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ।
12.267.25
बुद्ध्वा च स महातेजा न चचाल च जाजलिः ।
धर्मे कृतमना नित्यं नाधर्मं स त्वरोचयत् ॥ १२.२६७.२५ ॥
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਜਾਜਲਿ ਨਾ ਡੋਲੇ। ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਸੰਦ ਨਾ ਕੀਤਾ।
12.267.26
अहन्यहनि चागत्य ततस्तौ तस्य मूर्धनि ।
आश्वासितौ निवसतः संप्रहृष्टौ तदा विभौ ॥ १२.२६७.२६ ॥
ਹੇ ਵਿਭੂ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੋਜ਼ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
12.267.27
अण्डेभ्यस्त्वथ पुष्टेभ्यः प्राजायन्त शकुन्तकाः ।
व्यवर्धन्त च तत्रैव न चाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.२७ ॥
ਫਿਰ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਜੰਮੇ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਵਧੇ। ਪਰ ਜਾਜਲਿ ਨਾ ਡੋਲੇ।
12.267.28
स रक्षमाणस्त्वण्डानि कुलिङ्गानां धृतव्रतः ।
तथैव तस्थौ धर्मात्मा निर्विचेष्टः समाहितः ॥ १२.२६७.२८ ॥
ਕੁਲਿੰਗ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚੱਲ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
12.267.29
ततस्तु काले राजेन्द्र बभूवुस्तेऽथ पक्षिणः ।
बुबुधे तांस्तु स मुनिर्जातपक्षान्कुलिङ्गकान् ॥ १२.२६७.२९ ॥
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਬਣ ਗਏ। ਤਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਖੰਭ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਕੁਲਿੰਗ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।
12.267.30
ततः कदाचित्तांस्तत्र पश्यन्पक्षीन्यतव्रतः ।
बभूव परमप्रीतस्तदा मतिमतां वरः ॥ १२.२६७.३० ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
12.267.31
तथा तानभिसंवृद्धान्दृष्ट्वा चैवाप्तवान्मुदम् ।
शकुनौ निर्भयौ तत्र ऊषतुश्चात्मजैः सह ॥ १२.२६७.३१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀ ਉੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।
12.267.32
जातपक्षांश्च सोऽपश्यदुड्डीनान्पुनरागतान् ।
सायंसायं द्विजान्विप्रो न चाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.३२ ॥
ਖੰਭ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪੰਛੀ ਉੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ, ਇਹ ਉਹ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਵੇਖਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਜਲਿ ਨਾ ਕੰਬਿਆ।
12.267.33
कदाचित्पुनरभ्येत्य पुनर्गच्छन्ति संततम् ।
त्यक्ता मातापितृभ्यां ते नचाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.३३ ॥
ਕਦੇ ਉਹ ਪੰਛੀ ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਫਿਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ; ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਜਲਿ ਨਾ ਕੰਬਿਆ।
12.267.34
तथा ते दिवसं चापि गत्वा सायं पुनर्नृप ।
उपावर्तन्त तत्रैव निवासार्थं शकुन्तकाः ॥ १२.२६७.३४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੰਛੀ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ।
12.267.35
कदाचिद्दिवसान्पञ्च समुत्पत्य विहगमाः ।
षष्ठेऽहनि समाजग्मुर्न चाकम्पत जाजलिः ॥ १२.२६७.३५ ॥
ਕਦੇ ਉਹ ਪੰਛੀ ਪੰਜ ਦਿਨ ਉੱਡ ਕੇ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਜਲਿ ਨਾ ਕੰਬਿਆ।
12.267.36
क्रमेण च पुनः सर्वे दिवसान्सुबहूनथ ।
नोपावर्तन्त शकुना जातपक्षाश्च ते यदा ॥ १२.२६७.३६ ॥
ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਖੰਭ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪੰਛੀ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਏ।
12.267.37
कदाचिन्मासमात्रेण समुत्पत्य विहंगमाः ।
नैवागच्छंस्ततो राजन्प्रातिष्ठत स जाजलिः ॥ १२.२६७.३७ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਉੱਡ ਗਏ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਏ; ਤਦ ਜਾਜਲਿ ਤੁਰ ਪਿਆ।
12.267.38
ततस्तेषु प्रलीनेषु जाजलिर्जातविस्मयः ।
सिद्धोस्मीति मतिं चक्रे ततस्तं मान आविशत् ॥ १२.२६७.३८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਜਾਜਲਿ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ; 'ਮੈਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਆ ਵੜਿਆ।
12.267.39
स तथा निर्गतान्दृष्ट्वा शकुन्तान्नियतव्रतः ।
संभावितात्मा संभाव्य भृशं प्रीतस्तदाऽभवत् ॥ १२.२६७.३९ ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਯਮਵ੍ਰਤੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਨਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
12.267.40
स नद्यां समुपस्पृश्य तर्पयित्वा हुताशनम् ।
उदयन्तमथादित्यमभ्यागच्छन्महातपाः ॥ १२.२६७.४० ॥
ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਹੋਮਾਗਨੀ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਆਇਆ।
12.267.41
संभाव्य चटकान्मूर्ध्नि जाजलिर्जपतांवरः ।
आस्फोटयत्तथाऽऽकाशे धर्मः प्राप्तो मयेति वै ॥ १२.२६७.४१ ॥
ਜਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਾਜਲਿ ਨੇ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।'
12.267.42
अथान्तरिक्षे वागासीत्तां च शुश्राव जाजलिः ।
धर्मेण न समस्त्वं वै तुलाधारस्य जाजले ॥ १२.२६७.४२ ॥
ਤਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ; ਜਾਜਲਿ ਨੇ ਉਹ ਸੁਣੀ: 'ਹੇ ਜਾਜਲਿ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।'
12.267.43
वाराणस्यां महाप्राज्ञस्तुलाधारः प्रतिष्ठितः ।
सोऽप्येवं नार्हते वक्तुं यथा त्वं भाषसे द्विज ॥ १२.२६७.४३ ॥
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਤੁਲਾਧਾਰ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।
12.267.44
सोमर्षवशमापन्नस्तुलाधारदिदृक्षया ।
पृथिवीमचरद्राजन्यत्रसायंगृहो मुनिः ॥ १२.२६७.४४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਉਹ ਮੁਨੀ, ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਘਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰੇ।
12.267.45
कालेन महताऽगच्छत्स तु वाराणसीं पुरीम् ।
विक्रीणन्तं च पण्यानि तुलाधारं ददर्श सः ॥ १२.२६७.४५ ॥
ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਵੇਚਦੇ ਵੇਖਿਆ।
12.267.46
सोऽपि दृष्ट्वैव तं विप्रमायान्तं भाण्डजीवनः ।
समुत्थाय सुसंहृष्टः स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १२.२६७.४६ ॥
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਸੁਆਗਤੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
12.267.47
आयानेवासि विदितो मम ब्रह्मन्न संशयः ।
ब्रवीमि यत्तु वचनं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम ॥ १२.२६७.४७ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਜੋ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਸੁਣੋ।
12.267.48
सागरानूपमाश्रित्य तपस्तप्तं त्वया महत् ।
न च धर्मस्य संज्ञां त्वं पुरा वेत्थ कथंचन ॥ १२.२६७.४८ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਮ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
12.267.49
ततः सिद्धस्य तपसा तव विप्र शकुन्तकाः ।
क्षिप्रं शिरस्यजायन्त ते च संभावितास्त्वया ॥ १२.२६७.४९ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੇਰੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀ ਝਟਪਟ ਜਨਮੇ; ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ।
12.267.50
जातपक्षा यदा ते च गता संचरितुं ततः ।
मन्यमानस्ततो धर्मं चटकप्रभवं द्विज।
खे वाचां त्वमथाश्रौषीर्मां प्रति द्विजसत्तम ॥ १२.२६७.५० ॥
ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਨਿਕਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਡਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਹੇ ਦਵਿਜ, ਧਰਮ ਸਮਝ ਕੇ ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ।
12.267.51
अमर्षवशमापन्नस्ततः प्राप्तो भवानिह ।
करवाणि प्रियं किं ते तद्ब्रूहि द्विजसत्तम ॥ १२.२६७.५१ ॥
ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਦੱਸ, ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਾਂ?