Mahābhārata · Adhyāya 12.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.27.1
ज्ञातिशोकाभितप्तस्य प्राणानिष्टांस्त्यजिष्यतः ।
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य व्यासः शोकमपानुदत् ॥ १२.२७.१ ॥
Vyāsa apartó la pena del primogénito de Pāṇḍu, atormentado por el dolor de sus parientes y a punto de abandonar sus preciados alientos vitales.
12.27.2
अत्राप्युदाहरन्तीमभितिहासं पुरातनम् ।
अश्मगीतं नरव्याघ्र तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२७.२ ॥
Aquí también recuerdan esta antigua historia, el Canto de la Piedra. Compréndela, oh Yudhiṣṭhira, tigre entre los hombres.
12.27.3
अश्मानं ब्राह्मणं प्राज्ञं वैदेहो जनको नृपः ।
संशयं परिपप्रच्छ दुःखशोकसमन्वितः ॥ १२.२७.३ ॥
El rey Janaka de Videha, lleno de dolor y tristeza, preguntó con esmero su duda al sabio brahmán Aśma.
12.27.4
आगमे यदि वाऽपाये ज्ञातीनां द्रविणस्य च ।
नरेण प्रतिपत्तव्यं कल्याणं कथमिच्छता ॥ १२.२७.४ ॥
Ante la llegada o la pérdida de parientes y de riqueza, ¿cómo debe comportarse un hombre que desea el bienestar?
12.27.5
उत्पन्नमिममात्मानं नरस्यानन्तरं ततः ।
तानितान्यनुवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२७.५ ॥
Este yo, una vez nacido en un hombre, es seguido de inmediato por estos diversos dolores y placeres.
12.27.6
तेषामन्यतरापत्तौ यद्यदेवोपसेवते ।
तदस्य चेतनामाशु हरत्यभ्रमिवानिलः ॥ १२.२७.६ ॥
Cuando sobreviene uno de ellos, aquello a lo que el hombre se entrega le arrebata rápidamente la conciencia, como el viento arrastra una nube.
12.27.7
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः ।
इत्येभिर्हेतुभिस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रसिच्यते ॥ १२.२७.७ ॥
«Soy de noble linaje, soy un perfecto, no soy un simple mortal» — con estas tres razones su mente se deja arrastrar.
12.27.8
संप्रसक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसंचितान् ।
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते ॥ १२.२७.८ ॥
Con la mente aferrada a los placeres, habiendo abandonado los goces acumulados por sus padres, completamente agotado, considera bueno apoderarse de los bienes ajenos.
12.27.9
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानमसांप्रतम् ।
प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभिः ॥ १२.२७.९ ॥
Los reyes codiciosos detienen al que, traspasando los límites, se apodera indebidamente, como se detiene a un ciervo con flechas.
12.27.10
ये च विंशतिवर्षा वा त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
परेण ते वर्षशतान्न भविष्यन्ति पार्थिव ॥ १२.२७.१० ॥
Oh rey, los hombres de veinte o treinta años no sobrevivirán más allá de cien años.
12.27.11
तेषां परमदुःखानां बुद्ध्या भैषज्यमाचरेत् ।
सर्वप्राणभृतां वृत्तं प्रेक्षमाणस्ततस्ततः ॥ १२.२७.११ ॥
Para aquellos en sumo sufrimiento se debe aplicar el remedio con discernimiento, observando por doquier la conducta de todos los seres vivos.
12.27.12
मानसानां पुनर्योनिर्दुःखानां चित्तविभ्रमः ।
अनिष्टोपनिपातो वा तृतीयं नोपपद्यते ॥ १२.२७.१२ ॥
La fuente de los sufrimientos mentales es de nuevo la confusión de la mente; la desgracia que sobreviene, o una tercera (causa), no surge.
12.27.13
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते तथा संस्पर्शजान्यपि ॥ १२.२७.१३ ॥
Así, estos diversos sufrimientos asaltan aquí al hombre, también los nacidos del contacto.
12.27.14
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.२७.१४ ॥
La vejez y la muerte son para los seres como dos lobos devoradores: a fuertes y débiles, pequeños y grandes por igual.
12.27.15
न कश्चिज्जात्वतिक्रामेज्जरामृत्यू हि मानवः ।
अपि सागरपर्यन्तां विजित्येमां वसुंधराम् ॥ १२.२७.१५ ॥
Ningún hombre puede jamás trascender la vejez y la muerte, aunque haya conquistado esta tierra hasta los confines del mar.
12.27.16
सुखं वा यदि वा दुःखं भूतानां पर्युपस्थितम् ।
प्राप्तव्यमवशैः सर्वं परिहारो न विद्यते ॥ १२.२७.१६ ॥
Ya sea placer o dolor el que se presenta a los seres, todo debe ser soportado por los impotentes; no hay escape.
12.27.17
पूर्वे वयसि मध्ये वाऽप्युत्तरे वा नराधिप ।
अवर्जनीयास्तेऽर्था वै काङ्क्षिता ये ततोऽन्यथा ॥ १२.२७.१७ ॥
Oh señor de los hombres, en la juventud, en la edad media o en la vejez, los objetos deseados no pueden evitarse; no suceden de otro modo.
12.27.18
अप्रियैः सह संयोगो विप्रयोगश्च सुप्रियैः ।
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.१८ ॥
La unión con los no amados y la separación de los muy queridos, la ganancia y la pérdida, el placer y el dolor: este orden sigue su curso.
12.27.19
प्रादुर्भावश्च भूतानां देहत्यागस्तथैव च ।
प्राप्तिव्यायामयोगश्च सर्वमेतत्प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२७.१९ ॥
El surgir de los seres y el abandono del cuerpo, así como la obtención y la unión con el esfuerzo: todo esto está establecido.
12.27.20
गन्धवर्णरसस्पर्शा निवर्तन्ते स्वभावतः ।
तथैव सुखदुःखानि विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.२० ॥
El olor, el color, el sabor y el tacto se apartan por su naturaleza; de igual modo los placeres y los dolores: el orden sigue su curso.
12.27.21
आसनं शयनं यानमुत्थानं पानभोजनम् ।
नियतं सर्वभूतानां कालेनैव भवत्युत ॥ १२.२७.२१ ॥
Asiento, lecho, vehículo, levantarse, beber y comer: todo esto está fijado para todos los seres y ocurre solo por el tiempo.
12.27.22
वैद्याश्चाप्यातुराः सन्ति बलवन्तश्च दुर्बलाः ।
स्त्रीमन्तश्चापरे षण्ढा विचित्रः कालपर्ययः ॥ १२.२७.२२ ॥
También hay médicos enfermos, fuertes que se vuelven débiles; hay hombres con esposas y otros que son eunucos: extraño es el giro del tiempo.
12.27.23
कुले जन्म तथा वीर्यमारोग्यं रूपमेव च ।
सौभाग्यमुपभोगश्च भवितव्येन लभ्यते ॥ १२.२७.२३ ॥
El nacimiento en una buena familia, la fuerza, la salud, la belleza, la buena fortuna y el disfrute: todo esto se obtiene por lo que está destinado.
12.27.24
सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥ १२.२७.२४ ॥
Los pobres que no los desean tienen muchos hijos; los prósperos no tienen hijo: extraño es el obrar del destino.
12.27.25
व्याधिरग्निर्जलं शस्त्रं बुभुक्षाश्चापदो विषम ।
ज्वरश्च मरणं जन्तोरुच्चाच्च पतनं तथा ॥ १२.२७.२५ ॥
La enfermedad, el fuego, el agua, las armas, el hambre, la calamidad, el veneno, la fiebre, la muerte del ser vivo y la caída desde una altura, también así.
12.27.26
निर्याणे यस्य यद्दिष्टं तेन गच्छति सेतुना ।
दृश्यते नाप्यतिक्रामन्न निष्क्रान्तोऽथवा पुनः।
दृश्यते चाप्यतिक्रामन्न निग्राह्योऽथवा पुनः ॥ १२.२७.२६ ॥
Por el camino que le está destinado, cada uno va. No se le ve transgredir, ni partir, ni volver de nuevo; y aunque se le vea transgredir, no puede ser detenido, o de nuevo (así es).
12.27.27
दृश्यते हि युवैवेह विनश्यन्वसुमान्नरः ।
दरिद्रश्च परिक्लिष्टः शतवर्षो जरान्वितः ॥ १२.२७.२७ ॥
Aquí se ve morir al hombre rico incluso en su juventud, mientras que al pobre y afligido se le ve vivir cien años, cargado de vejez.
12.27.28
अकिञ्चनाश्च दृश्यन्ते पुरुषाश्चिरजीविनः ।
समृद्धे च कुले जाता विनश्यन्ति पतङ्गवत् ॥ १२.२७.२८ ॥
Se ve a hombres sin nada vivir largo tiempo, mientras que los nacidos en familias prósperas perecen como polillas.
12.27.29
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
दरिद्राणां तु भूयिष्ठं काष्ठमश्मा हि जीर्यते ॥ १२.२७.२९ ॥
En el mundo, los prósperos generalmente carecen de fuerza para disfrutar; mientras que los pobres, en su mayoría, se desgastan como madera y piedra.
12.27.30
अहमेतत्करोमीति मन्यते कालनोदितः ।
यद्यदिष्टमसंतोषाहुरात्मा पापमाचरेत् ॥ १२.२७.३० ॥
Impulsado por el tiempo, el hombre piensa: "Yo hago esto"; y por insatisfacción, que cualquiera practique como mal lo que desea.
12.27.31
मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं प्रसङ्गा निन्दिता बुधैः ।
दृश्यन्ते पुरुषाश्चात्र संप्रयुक्ता बहुश्रुताः ॥ १२.२७.३१ ॥
La caza, los dados, las mujeres y la bebida son placeres censurados por los sabios; sin embargo, incluso hombres versados en muchas enseñanzas se ven aquí entregados a ellos.
12.27.32
इति कालेन सर्वार्थानीप्सितानीप्सितानिह ।
स्पृशन्ति सर्वभूतानि निमित्तं नोपलभ्यते ॥ १२.२७.३२ ॥
Así, por el tiempo, todas las cosas, tanto deseadas como no deseadas, tocan aquí a todos los seres, y no se percibe causa alguna.
12.27.33
वायुमाकाशमग्निं च चन्द्रादित्यावहः क्षपे ।
ज्योतींषि सरितः शैलान्कः करोति बिभतिं च ॥ १२.२७.३३ ॥
El viento, el cielo, el fuego, la luna y el sol que traen la luz en la noche, las estrellas, los ríos y las montañas: ¿quién los crea y quién los sostiene?
12.27.34
शीतमुष्णं तथा वर्षं कालेन परिवर्तते ।
एवमेव मनुष्याणां सुखदुःखे नरर्षभ ॥ १२.२७.३४ ॥
El frío y el calor, y asimismo la lluvia, cambian con el tiempo; así también, oh mejor de los hombres, cambian el placer y el dolor de los mortales.
12.27.35
नौषधानि न शस्त्राणि न होमा न पुनर्जपाः ।
त्रायन्ते मृत्युनोपेतं जरया चापि मानवम् ॥ १२.२७.३५ ॥
Ni las medicinas, ni las armas, ni las ofrendas, ni de nuevo las recitaciones protegen al hombre alcanzado por la muerte o por la vejez.
12.27.36
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.२७.३६ ॥
Como dos troncos podrían encontrarse en el gran océano y, tras encontrarse, separarse de nuevo, así es el encuentro de los seres.
12.27.37
ये च निष्परुषैरुक्तगीतवाद्यैरुपस्थिताः ।
ये चानाथाः परान्नादाः कालस्तेषु समक्रियः ॥ १२.२७.३७ ॥
Tanto quienes son atendidos con palabras amables, cantos y música, como quienes no tienen protector y viven del alimento ajeno — el Tiempo los trata a todos por igual.
12.27.38
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.२७.३८ ॥
En los ciclos de la existencia hemos experimentado miles de madres y padres, cientos de hijos y esposas. ¿De quién son ellos, y de quién somos nosotros?
12.27.39
नैवास्य कश्चिद्भविता नायं भवति कस्यचित् ।
पथि संगतमेवेदं दारबन्धुसुहृज्जनैः ॥ १२.२७.३९ ॥
Nadie será suyo, ni él es de nadie; esta unión con esposas, parientes y amigos es solo un encuentro en el camino.
12.27.40
क्वासे क्व च गमिष्यामि कोऽन्वहं किमिहास्थितः ।
कस्मात्किमनुशोचेयमित्येवं स्थापयेन्मनः ॥ १२.२७.४० ॥
¿Dónde está él, y adónde iré yo? ¿Quién soy, y en qué condición estoy aquí? ¿Por qué debería lamentarme? Así debe el ánimo asentarse.
12.27.41
अनित्ये प्रियसंवासे संसारे चक्रवद्गतौ ।
पथि संगतमेवैतद्धाता माता पिता सखा ॥ १२.२७.४१ ॥
En la unión transitoria con los seres queridos, en el giro de la existencia como una rueda, todo esto es solo un encuentro en el camino: el protector, la madre, el padre, el amigo.
12.27.42
न दृष्टपूर्वं प्रत्यक्षं परलोकं विदुर्बुधाः ।
आगमांस्त्वनतिक्रम्य श्रद्धातव्यं बुभूषता ॥ १२.२७.४२ ॥
El otro mundo nunca se ha visto directamente; los sabios lo conocen. Pero quien desea su bien debe tener fe, sin transgredir las escrituras.
12.27.43
कुर्वीत पितृदैवत्यं धर्म्याणि च समाचरेत् ।
यजेच्च विद्वान्विधिवत्रिवर्गं चाप्युपाचरेत् ॥ १२.२७.४३ ॥
Debe realizar los ritos propios de los antepasados y de los dioses, y practicar fielmente sus deberes conforme al dharma. El sabio debe sacrificar según la norma y atender también a los tres fines de la vida (trivarga).
12.27.44
सन्निमज्जेज्जगदिदं गम्भीरे कालसागरे ।
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदवबुध्यते ॥ १२.२७.४४ ॥
Este mundo se hunde en el profundo océano del tiempo, donde la vejez y la muerte son los grandes cocodrilos; sin embargo, nadie lo percibe.
12.27.45
आयुर्वेदमधीयानाः केवलं सपरिग्रहाः ।
दृश्यन्ते बहवो वैद्या व्याधिभिः समबिप्लुताः ॥ १२.२७.४५ ॥
Se ve a muchos médicos que han estudiado la ciencia de la vida, aun con sus familias a su alrededor, completamente abrumados por las enfermedades.
12.27.46
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
न मृत्युमतिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ १२.२७.४६ ॥
Aunque beben decocciones y diversas mantecas clarificadas, no superan la muerte, como el gran océano no sobrepasa su orilla.
12.27.47
रसायनविदश्चैव सुप्रयुक्तरसायनाः ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नागा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.२७.४७ ॥
Incluso los que conocen la ciencia del rejuvenecimiento y han usado bien los elixires rejuvenecedores aparecen quebrados por la vejez, como los elefantes son vencidos por los mejores elefantes.
12.27.48
तथैव तपसोपेताः स्वाध्यायाध्ययने रताः ।
दातारो यज्ञशीलाश्च न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १२.२७.४८ ॥
Igualmente, quienes poseen austeridad, se dedican al estudio personal y al estudio de los Vedas, son generosos y están inclinados al sacrificio, no superan la vejez ni la muerte.
12.27.49
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः समाः ।
जातानां सर्वभूतानां न पुनर्वै समागमः ॥ १२.२७.४९ ॥
Los días no regresan, ni los meses, ni de nuevo los años. Para todos los seres nacidos no hay reencuentro.
12.27.50
सोऽयं विपुलमध्वानं कालेन ध्रुवमध्रुवः ।
स्रोतसैव समभ्येति सर्वभूतनिषेवितम् ॥ १२.२७.५० ॥
Por el tiempo, él avanza por aquel vasto camino, en verdad inestable, tal como una corriente, el camino recorrido por todos los seres.
12.27.51
देहो वा जीविताद्व्येति देही वाऽप्येति देहतः ।
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ॥ १२.२७.५१ ॥
El cuerpo se aparta de la vida, o el ser encarnado se aparta del cuerpo. En el camino, esta unión es solo con esposas, con otros y con parientes.
12.27.52
नायमत्यन्तसंवासो लभ्यते जातु केनचित् ।
अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्येन केनचित् ॥ १२.२७.५२ ॥
Nadie logra jamás esta compañía perdurable, ni siquiera con el propio cuerpo, cuanto menos con otro.
12.27.53
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहाः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽनघ ॥ १२.२७.५३ ॥
Oh rey, ¿dónde está hoy tu padre? ¿Dónde están hoy tus abuelos? Hoy tú no los ves, y ellos no te ven a ti, oh sin mancha.
12.27.54
न चैव पुरुषो द्रष्टा स्वर्गस्य नरकस्य च ।
आगमस्तु सतां चक्षुर्नृपते तमिहाचर ॥ १२.२७.५४ ॥
Ningún hombre ve el cielo ni el infierno; pero la tradición (āgama) es el ojo de los buenos. Oh rey, practica eso aquí.
12.27.55
चरितब्रह्मचर्यो हि प्रजायेत यजेत च ।
पितृदेवमनुष्याणामानृण्यादनसूयकः ॥ १२.२७.५५ ॥
Quien ha observado el voto de estudio célibe debe engendrar hijos y ofrecer sacrificios, y, libre de las deudas con los antepasados, los dioses y los hombres, debe estar libre de envidia.
12.27.56
स यज्ञशीलः प्रजने निविष्टः ।
प्राग्ब्रह्मचारी प्रविभक्तभैक्षः।
आराधयेत्स्वर्गमिमं च लोकं ।
परं च मुक्त्वा हृदयव्यलीकम् ॥ १२.२७.५६ ॥
Dedicado al sacrificio y entregado a engendrar hijos, habiendo sido antes estudiante célibe y habiendo repartido sus limosnas, debe propiciar el cielo, tanto en este mundo como en el otro, abandonando el engaño del corazón.
12.27.57
सम्यक्स्वधर्मं चरतो नृपस्य ।
द्रव्याणि चाभ्याहरतो यथावत्।
प्रवृद्धचक्रस्य यशोऽभिवर्धते ।
सर्वेषु लोकेषु चराचरेषु ॥ १२.२७.५७ ॥
Para el rey que practica rectamente su propio deber y reúne debidamente riquezas, cuyo círculo de ejércitos ha crecido, su fama aumenta en todos los mundos, entre los seres móviles e inmóviles.
12.27.58
इत्येवमाकर्ण्य विदेहराजो ।
वाक्यं समग्रं परिपूर्णहेतु।
अश्मानमामन्त्र्य विशुद्धबुद्धि ।
र्ययौ गृहं स्वं प्रति शान्तशोकः ॥ १२.२७.५८ ॥
Habiendo oído este discurso completo y lleno de razones, el rey de Videha, de entendimiento puro, se despidió de Aśma y, con la pena calmada, regresó a su casa.
12.27.59
तथा त्वमप्यद्य विमुच्य शोक ।
मुत्तिष्ठ शक्रोपम हर्षमेहि।
क्षात्रेण धर्मेण मही जिता ते ।
तां भुङ्क्ष्व कुन्तीसुत मावमंस्थाः ॥ १२.२७.५९ ॥
Así también tú, igual a Śakra, abandona hoy tu pena, levántate, alcanza la alegría. Por el deber del kṣatriya has conquistado esta tierra; disfrútala, oh hijo de Kuntī, no la desprecies.