ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.27.1
ज्ञातिशोकाभितप्तस्य प्राणानिष्टांस्त्यजिष्यतः ।
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य व्यासः शोकमपानुदत् ॥ १२.२७.१ ॥
ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଶୋକ ବ୍ୟାସ ଦୂର କଲେ।
12.27.2
अत्राप्युदाहरन्तीमभितिहासं पुरातनम् ।
अश्मगीतं नरव्याघ्र तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२७.२ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ — 'ଅଶ୍ମଗୀତ' — କହନ୍ତି। ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାହା ଶୁଣ।
12.27.3
अश्मानं ब्राह्मणं प्राज्ञं वैदेहो जनको नृपः ।
संशयं परिपप्रच्छ दुःखशोकसमन्वितः ॥ १२.२७.३ ॥
ଦୁଃଖ ଶୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦେହ ରାଜା ଜନକ ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଶ୍ମଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ଦେହ ପଚାରିଲେ।
12.27.4
आगमे यदि वाऽपाये ज्ञातीनां द्रविणस्य च ।
नरेण प्रतिपत्तव्यं कल्याणं कथमिच्छता ॥ १२.२७.४ ॥
ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଧନର ଆଗମନ କିମ୍ବା ବିନାଶରେ, କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ମଣିଷ କିପରି ଆଚରଣ କରିବ?
12.27.5
उत्पन्नमिममात्मानं नरस्यानन्तरं ततः ।
तानितान्यनुवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२७.५ ॥
ମଣିଷ ଜନ୍ମିବା ମାତ୍ରେ ଏହି ଆତ୍ମା ତାହାର ପଛେ ପଛେ ସେହି ସେହି ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନୁସରଣ କରେ।
12.27.6
तेषामन्यतरापत्तौ यद्यदेवोपसेवते ।
तदस्य चेतनामाशु हरत्यभ्रमिवानिलः ॥ १२.२७.६ ॥
ସେଥିମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଆସିଲେ ମଣିଷ ଯାହାକୁ ସେବା କରେ, ତାହା ପବନ ମେଘକୁ ନେଲା ପରି ତାହାର ଚେତନାକୁ ଶୀଘ୍ର ହରଣ କରେ।
12.27.7
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः ।
इत्येभिर्हेतुभिस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रसिच्यते ॥ १२.२७.७ ॥
ମୁଁ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛି, ମୁଁ ସିଦ୍ଧ, ମୁଁ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟ ନୁହେଁ — ଏହି ତିନି କାରଣରୁ ତାହାର ଚିତ୍ତ ବହିଯାଏ।
12.27.8
संप्रसक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसंचितान् ।
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते ॥ १२.२७.८ ॥
ଆସକ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସଞ୍ଚିତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପରର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ଉତ୍ତମ ମନେ କରେ।
12.27.9
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानमसांप्रतम् ।
प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभिः ॥ १२.२७.९ ॥
ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ନେଉଥିବା ଲୋକକୁ ଲୋଭୀ ରାଜାମାନେ ବାଣରେ ହରିଣ ପରି ଅଟକାନ୍ତି।
12.27.10
ये च विंशतिवर्षा वा त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
परेण ते वर्षशतान्न भविष्यन्ति पार्थिव ॥ १२.२७.१० ॥
ହେ ରାଜନ୍! ବିଂଶତି କିମ୍ବା ତ୍ରିଂଶତି ବର୍ଷ ବୟସର ମନୁଷ୍ୟ ଶହେ ବର୍ଷ ପରେ ଆଉ ରହିବେ ନାହିଁ।
12.27.11
तेषां परमदुःखानां बुद्ध्या भैषज्यमाचरेत् ।
सर्वप्राणभृतां वृत्तं प्रेक्षमाणस्ततस्ततः ॥ १२.२७.११ ॥
ସେମାନଙ୍କ ପରମ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିରେ ଔଷଧ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖି।
12.27.12
मानसानां पुनर्योनिर्दुःखानां चित्तविभ्रमः ।
अनिष्टोपनिपातो वा तृतीयं नोपपद्यते ॥ १२.२७.१२ ॥
ମାନସିକ ଦୁଃଖର ମୂଳ ପୁଣି ଚିତ୍ତଭ୍ରମ; ଅନିଷ୍ଟ ଆସି ପଡ଼ିବା, କିମ୍ବା ତୃତୀୟଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.27.13
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते तथा संस्पर्शजान्यपि ॥ १२.२७.१३ ॥
ଏହିପରି ଏଠାରେ ମଣିଷକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଏହି ନାନା ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, ସ୍ପର୍ଶରୁ ଜାତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ।
12.27.14
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.२७.१४ ॥
ବାର୍ଧକ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ନେକଡ଼ିଆ ପରି ଭକ୍ଷକ — ବଳବାନ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
12.27.15
न कश्चिज्जात्वतिक्रामेज्जरामृत्यू हि मानवः ।
अपि सागरपर्यन्तां विजित्येमां वसुंधराम् ॥ १२.२७.१५ ॥
କୌଣସି ମଣିଷ କଦାପି ବାର୍ଧକ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ — ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିଲେ ମଧ୍ୟ।
12.27.16
सुखं वा यदि वा दुःखं भूतानां पर्युपस्थितम् ।
प्राप्तव्यमवशैः सर्वं परिहारो न विद्यते ॥ १२.२७.१६ ॥
ସୁଖ ହେଉ କି ଦୁଃଖ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାହା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ — ସବୁ ଅସହାୟ ହୋଇ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ଏଥିରୁ ଛାଡ଼ିବାର ପଥ ନାହିଁ।
12.27.17
पूर्वे वयसि मध्ये वाऽप्युत्तरे वा नराधिप ।
अवर्जनीयास्तेऽर्था वै काङ्क्षिता ये ततोऽन्यथा ॥ १२.२७.१७ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଯୌବନରେ, ମଧ୍ୟବୟସରେ କି ବାର୍ଧକ୍ୟରେ — ଯେଉଁ ବିଷୟମାନେ ଇଚ୍ଛିତ, ସେମାନେ ଅବଶ୍ୟ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ; ସେଥିରୁ ବିପରୀତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.27.18
अप्रियैः सह संयोगो विप्रयोगश्च सुप्रियैः ।
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.१८ ॥
ଅପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗ ଓ ଅତି ପ୍ରିୟଙ୍କଠାରୁ ବିୟୋଗ, ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ — ଏହି ବିଧାନ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରେ।
12.27.19
प्रादुर्भावश्च भूतानां देहत्यागस्तथैव च ।
प्राप्तिव्यायामयोगश्च सर्वमेतत्प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२७.१९ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଦେହତ୍ୟାଗ, ସେହିପରି ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାର ଯୋଗ — ଏ ସମସ୍ତ ସ୍ଥିର।
12.27.20
गन्धवर्णरसस्पर्शा निवर्तन्ते स्वभावतः ।
तथैव सुखदुःखानि विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.२० ॥
ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ ସ୍ୱଭାବରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ; ସେହିପରି ସୁଖ-ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ — ବିଧାନ ଅନୁସରଣ କରେ।
12.27.21
आसनं शयनं यानमुत्थानं पानभोजनम् ।
नियतं सर्वभूतानां कालेनैव भवत्युत ॥ १२.२७.२१ ॥
ଆସନ, ଶୟନ, ଯାନ, ଉଠିବା, ପାନ ଓ ଭୋଜନ — ଏସବ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟତ, କାଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଘଟେ।
12.27.22
वैद्याश्चाप्यातुराः सन्ति बलवन्तश्च दुर्बलाः ।
स्त्रीमन्तश्चापरे षण्ढा विचित्रः कालपर्ययः ॥ १२.२७.२२ ॥
ବୈଦ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋଗୀ ହୁଅନ୍ତି; ବଳବାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀବାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ନପୁଂସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି — କାଳର ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଚିତ୍ର।
12.27.23
कुले जन्म तथा वीर्यमारोग्यं रूपमेव च ।
सौभाग्यमुपभोगश्च भवितव्येन लभ्यते ॥ १२.२७.२३ ॥
କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ପରାକ୍ରମ, ଆରୋଗ୍ୟ, ରୂପ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଭୋଗ — ଏସବ ଭବିତବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମିଳେ।
12.27.24
सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥ १२.२७.२४ ॥
ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କର, ଯେଉଁମାନେ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ବହୁ ପୁତ୍ର ଥାଆନ୍ତି; ସମୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ନାହିଁ — ବିଧିର ଚେଷ୍ଟା ବିଚିତ୍ର।
12.27.25
व्याधिरग्निर्जलं शस्त्रं बुभुक्षाश्चापदो विषम ।
ज्वरश्च मरणं जन्तोरुच्चाच्च पतनं तथा ॥ १२.२७.२५ ॥
ରୋଗ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଶସ୍ତ୍ର, କ୍ଷୁଧା, ବିପଦ, ବିଷ, ଜ୍ୱର, ଜୀବର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଉଚ୍ଚରୁ ପତନ ମଧ୍ୟ (ସେହିପରି)।
12.27.26
निर्याणे यस्य यद्दिष्टं तेन गच्छति सेतुना ।
दृश्यते नाप्यतिक्रामन्न निष्क्रान्तोऽथवा पुनः।
दृश्यते चाप्यतिक्रामन्न निग्राह्योऽथवा पुनः ॥ १२.२७.२६ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେ ସେହି ପଥରେ ଯାଏ। ଅତିକ୍ରମ, ବାହାରିବା କିମ୍ବା ପୁଣି ଫେରିବା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ନିବାରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ, କିମ୍ବା ପୁଣି (ସେହିପରି)।
12.27.27
दृश्यते हि युवैवेह विनश्यन्वसुमान्नरः ।
दरिद्रश्च परिक्लिष्टः शतवर्षो जरान्वितः ॥ १२.२७.२७ ॥
ଏଠାରେ ଧନୀ ମଣିଷ ଯୌବନରେ ହିଁ ବିନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ଦରିଦ୍ର ଓ ପୀଡ଼ିତ ମଣିଷ ଶହେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ସହିତ ରହୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
12.27.28
अकिञ्चनाश्च दृश्यन्ते पुरुषाश्चिरजीविनः ।
समृद्धे च कुले जाता विनश्यन्ति पतङ्गवत् ॥ १२.२७.२८ ॥
ଅକିଞ୍ଚନ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି; ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ଲୋକମାନେ ପତଙ୍ଗ ପରି ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.27.29
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
दरिद्राणां तु भूयिष्ठं काष्ठमश्मा हि जीर्यते ॥ १२.२७.२९ ॥
ଜଗତରେ ପ୍ରାୟ ଧନୀମାନଙ୍କର ଭୋଗ କରିବାର ଶକ୍ତି ନ ଥାଏ; ଏବଂ ଦରିଦ୍ରମାନେ ଅଧିକାଂଶ କାଠ ଓ ପଥର ପରି କ୍ଷୀଣ ହୁଅନ୍ତି।
12.27.30
अहमेतत्करोमीति मन्यते कालनोदितः ।
यद्यदिष्टमसंतोषाहुरात्मा पापमाचरेत् ॥ १२.२७.३० ॥
କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମଣିଷ ଭାବେ, "ମୁଁ ଏହା କରୁଛି"; ଅସନ୍ତୋଷରୁ ଯାହା ଯାହା ଇଷ୍ଟ, ସେ ପାପ ଆଚରଣ କରୁ।
12.27.31
मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं प्रसङ्गा निन्दिता बुधैः ।
दृश्यन्ते पुरुषाश्चात्र संप्रयुक्ता बहुश्रुताः ॥ १२.२७.३१ ॥
ଶିକାର, ପାଶା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମଦ୍ୟପାନ — ଏହିସବୁ ଆସକ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ; ତଥାପି ଏଠାରେ ବହୁଶ୍ରୁତ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଲିପ୍ତ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
12.27.32
इति कालेन सर्वार्थानीप्सितानीप्सितानिह ।
स्पृशन्ति सर्वभूतानि निमित्तं नोपलभ्यते ॥ १२.२७.३२ ॥
ଏହିପରି କାଳ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଇଷ୍ଟ ଓ ଅନିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ସର୍ବଭୂତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ; ଏହାର କାରଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
12.27.33
वायुमाकाशमग्निं च चन्द्रादित्यावहः क्षपे ।
ज्योतींषि सरितः शैलान्कः करोति बिभतिं च ॥ १२.२७.३३ ॥
ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ — ରାତିରେ ଆଲୋକ ଆଣୁଥିବା, ନଦୀ, ପର୍ବତ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କରେ? କିଏ ଧାରଣ କରେ?
12.27.34
शीतमुष्णं तथा वर्षं कालेन परिवर्तते ।
एवमेव मनुष्याणां सुखदुःखे नरर्षभ ॥ १२.२७.३४ ॥
ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା ଏବଂ ବର୍ଷା କାଳ ଅନୁସାରେ ବଦଳେ; ସେହିପରି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସୁଖ-ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ବଦଳେ।
12.27.35
नौषधानि न शस्त्राणि न होमा न पुनर्जपाः ।
त्रायन्ते मृत्युनोपेतं जरया चापि मानवम् ॥ १२.२७.३५ ॥
ଔଷଧ ନୁହେଁ, ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ହୋମ ନୁହେଁ, ପୁଣି ଜପ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୃତ୍ୟୁଗ୍ରସ୍ତ କିମ୍ବା ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.27.36
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.२७.३६ ॥
ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଯେପରି ଗୋଟିଏ କାଠ ଅନ୍ୟ କାଠ ସହ ମିଳିତ ହୁଏ, ମିଳିବା ପରେ ପୃଥକ ହୁଏ, ସେହିପରି ଭୂତମାନଙ୍କର ସମାଗମ।
12.27.37
ये च निष्परुषैरुक्तगीतवाद्यैरुपस्थिताः ।
ये चानाथाः परान्नादाः कालस्तेषु समक्रियः ॥ १२.२७.३७ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମଧୁର ବାକ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ସେବିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅନାଥ ବା ପରର ଅନ୍ନରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି — କାଳ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରେ।
12.27.38
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.२७.३८ ॥
ସଂସାରରେ ହଜାର ହଜାର ମାତାପିତା ଓ ଶହ ଶହ ପୁତ୍ରପତ୍ନୀ ଅନୁଭୂତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ କାହାର, ଓ ଆମେ କାହାର?
12.27.39
नैवास्य कश्चिद्भविता नायं भवति कस्यचित् ।
पथि संगतमेवेदं दारबन्धुसुहृज्जनैः ॥ १२.२७.३९ ॥
ଏହାର କେହି ହେବେ ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ କାହାର ହୁଏ ନାହିଁ; ପତ୍ନୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସଂଯୋଗ କେବଳ ପଥରେ ହୋଇଥିବା ମିଳନ।
12.27.40
क्वासे क्व च गमिष्यामि कोऽन्वहं किमिहास्थितः ।
कस्मात्किमनुशोचेयमित्येवं स्थापयेन्मनः ॥ १२.२७.४० ॥
ସେ କେଉଁଠି, ଓ ମୁଁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ମୁଁ କିଏ, ଏଠାରେ କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି? କାହିଁକି ଶୋକ କରିବି? ଏହିପରି ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ।
12.27.41
अनित्ये प्रियसंवासे संसारे चक्रवद्गतौ ।
पथि संगतमेवैतद्धाता माता पिता सखा ॥ १२.२७.४१ ॥
ଅନିତ୍ୟ, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହବାସରେ, ଚକ୍ର ପରି ଘୂରୁଥିବା ସଂସାରରେ, ଏ ସବୁ ପଥରେ ହୋଇଥିବା ସଂଯୋଗ — ପୋଷକ, ମାତା, ପିତା, ସଖା।
12.27.42
न दृष्टपूर्वं प्रत्यक्षं परलोकं विदुर्बुधाः ।
आगमांस्त्वनतिक्रम्य श्रद्धातव्यं बुभूषता ॥ १२.२७.४२ ॥
ପରଲୋକକୁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହା ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକଙ୍କୁ ଆଗମ ଲଙ୍ଘନ ନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବାକୁ ହେବ।
12.27.43
कुर्वीत पितृदैवत्यं धर्म्याणि च समाचरेत् ।
यजेच्च विद्वान्विधिवत्रिवर्गं चाप्युपाचरेत् ॥ १२.२७.४३ ॥
ପିତୃଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଧର୍ମସମ୍ମତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭଲ ଭାବରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଦ୍ୱାନ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିବେ ଏବଂ ତ୍ରିବର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ସେବା କରିବେ।
12.27.44
सन्निमज्जेज्जगदिदं गम्भीरे कालसागरे ।
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदवबुध्यते ॥ १२.२७.४४ ॥
ଏହି ଜଗତ ଗଭୀର କାଳସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଛି; ସେଠାରେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମହାକୁମ୍ଭୀର। ତଥାପି କେହି ଏହା ବୁଝୁନାହାନ୍ତି।
12.27.45
आयुर्वेदमधीयानाः केवलं सपरिग्रहाः ।
दृश्यन्ते बहवो वैद्या व्याधिभिः समबिप्लुताः ॥ १२.२७.४५ ॥
ଆୟୁର୍ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ଅନେକ ବୈଦ୍ୟ, ପରିବାର ସହିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ, ରୋଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
12.27.46
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
न मृत्युमतिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ १२.२७.४६ ॥
ସେମାନେ କଷାୟ ଓ ବିବିଧ ଘିଅ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ — ମହାସମୁଦ୍ର ଯେପରି ନିଜ କୂଳ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ।
12.27.47
रसायनविदश्चैव सुप्रयुक्तरसायनाः ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नागा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.२७.४७ ॥
ରସାୟନ ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବା ଓ ରସାୟନ ସୁଚାରୁ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜରାରେ ଭଗ୍ନ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି — ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେ ଭଗ୍ନ ହେବା ପରି।
12.27.48
तथैव तपसोपेताः स्वाध्यायाध्ययने रताः ।
दातारो यज्ञशीलाश्च न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १२.२७.४८ ॥
ସେହିପରି ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ରତ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଯଜ୍ଞପ୍ରବୃତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.27.49
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः समाः ।
जातानां सर्वभूतानां न पुनर्वै समागमः ॥ १२.२७.४९ ॥
ଦିନ ଫେରେ ନାହିଁ, ମାସ ନୁହେଁ, ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଆସେ ନାହିଁ। ଜନ୍ମିତ ସର୍ବ ଭୂତଙ୍କର ପୁଣି ମିଳନ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.27.50
सोऽयं विपुलमध्वानं कालेन ध्रुवमध्रुवः ।
स्रोतसैव समभ्येति सर्वभूतनिषेवितम् ॥ १२.२७.५० ॥
କାଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ସେହି ବିଶାଳ ପଥରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ, ସ୍ରୋତ ପରି ଚାଲିଯାଏ; ଯାହା ସର୍ବ ଭୂତ ସେବନ କରନ୍ତି।
12.27.51
देहो वा जीविताद्व्येति देही वाऽप्येति देहतः ।
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ॥ १२.२७.५१ ॥
ଶରୀର ଜୀବନରୁ ଅଲଗା ହୁଏ, କିମ୍ବା ଦେହୀ ଶରୀରରୁ ବାହାରିଯାଏ। ପଥରେ ଏହି ସଙ୍ଗ କେବଳ ପତ୍ନୀ, ଅନ୍ୟ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ।
12.27.52
नायमत्यन्तसंवासो लभ्यते जातु केनचित् ।
अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्येन केनचित् ॥ १२.२७.५२ ॥
କାହାରିକୁ କେବେ ଏହି ଅନନ୍ତ ସହବାସ ମିଳେ ନାହିଁ; ନିଜ ଶରୀର ସହିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କାହା ସହ କିପରି?
12.27.53
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहाः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽनघ ॥ १२.२७.५३ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଆଜି ତୁମ ପିତା କେଉଁଠି? ଆଜି ତୁମ ପିତାମହମାନେ କେଉଁଠି? ଆଜି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହଁ; ହେ ନିଷ୍ପାପ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି।
12.27.54
न चैव पुरुषो द्रष्टा स्वर्गस्य नरकस्य च ।
आगमस्तु सतां चक्षुर्नृपते तमिहाचर ॥ १२.२७.५४ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନର୍କ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଆଗମ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ। ହେ ରାଜନ୍, ତାହାରି ଆଚରଣ ଏଠାରେ କର।
12.27.55
चरितब्रह्मचर्यो हि प्रजायेत यजेत च ।
पितृदेवमनुष्याणामानृण्यादनसूयकः ॥ १२.२७.५५ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଥିବା ଲୋକ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ; ପିତୃ, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଈର୍ଷାହୀନ ରହିବା ଉଚିତ।
12.27.56
स यज्ञशीलः प्रजने निविष्टः ।
प्राग्ब्रह्मचारी प्रविभक्तभैक्षः।
आराधयेत्स्वर्गमिमं च लोकं ।
परं च मुक्त्वा हृदयव्यलीकम् ॥ १२.२७.५६ ॥
ସେ ଯଜ୍ଞପରାୟଣ, ସନ୍ତାନୋତ୍ପାଦନରେ ନିଯୁକ୍ତ, ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ଭିକ୍ଷା ବଣ୍ଟନକାରୀ ହେବା ଉଚିତ; ହୃଦୟର କପଟତା ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।
12.27.57
सम्यक्स्वधर्मं चरतो नृपस्य ।
द्रव्याणि चाभ्याहरतो यथावत्।
प्रवृद्धचक्रस्य यशोऽभिवर्धते ।
सर्वेषु लोकेषु चराचरेषु ॥ १२.२७.५७ ॥
ନିଜ ଧର୍ମ ସମ୍ୟକ୍ ଆଚରଣ କରୁଥିବା, ଧନ ଯଥାବିଧି ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିବା, ଯାହାର ସୈନ୍ୟଚକ୍ର ବଢ଼ିଛି ସେହି ରାଜାର ଯଶ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼େ।
12.27.58
इत्येवमाकर्ण्य विदेहराजो ।
वाक्यं समग्रं परिपूर्णहेतु।
अश्मानमामन्त्र्य विशुद्धबुद्धि ।
र्ययौ गृहं स्वं प्रति शान्तशोकः ॥ १२.२७.५८ ॥
ଏହିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେତୁ ସହିତ ଏହି ସମଗ୍ର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧି ବିଦେହରାଜ ଅଶ୍ମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶୋକ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ।
12.27.59
तथा त्वमप्यद्य विमुच्य शोक ।
मुत्तिष्ठ शक्रोपम हर्षमेहि।
क्षात्रेण धर्मेण मही जिता ते ।
तां भुङ्क्ष्व कुन्तीसुत मावमंस्थाः ॥ १२.२७.५९ ॥
ସେହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରି ଉଠ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ରସମ, ହର୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କର। କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଜୟ କରିଛ; ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତାହାର ଉପଭୋଗ କର, ଅବମାନନା କର ନାହିଁ।