महाभारत · अध्याय 12.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.27.1
ज्ञातिशोकाभितप्तस्य प्राणानिष्टांस्त्यजिष्यतः ।
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य व्यासः शोकमपानुदत् ॥ १२.२७.१ ॥
नातेवाइकांच्या शोकाने तप्त झालेल्या, प्राण त्यागण्यास उद्युक्त पाण्डुपुत्र ज्येष्ठाचा शोक व्यासांनी दूर केला.
12.27.2
अत्राप्युदाहरन्तीमभितिहासं पुरातनम् ।
अश्मगीतं नरव्याघ्र तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२७.२ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास — 'अश्मगीत' — सांगतात. हे नरव्याघ्र युधिष्ठिरा, तो ऐक.
12.27.3
अश्मानं ब्राह्मणं प्राज्ञं वैदेहो जनको नृपः ।
संशयं परिपप्रच्छ दुःखशोकसमन्वितः ॥ १२.२७.३ ॥
दुःख आणि शोकाने व्याप्त झालेल्या विदेहराज जनकाने प्राज्ञ ब्राह्मण अश्माला आपला संशय विचारला.
12.27.4
आगमे यदि वाऽपाये ज्ञातीनां द्रविणस्य च ।
नरेण प्रतिपत्तव्यं कल्याणं कथमिच्छता ॥ १२.२७.४ ॥
नातेवाईक आणि धन यांच्या आगमनात किंवा नाशात, कल्याण इच्छिणाऱ्या माणसाने कसे वागावे?
12.27.5
उत्पन्नमिममात्मानं नरस्यानन्तरं ततः ।
तानितान्यनुवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२७.५ ॥
माणूस जन्मताच हा आत्मा त्याच्या मागोमाग, ती ती दुःखे आणि सुखे अनुसरतो.
12.27.6
तेषामन्यतरापत्तौ यद्यदेवोपसेवते ।
तदस्य चेतनामाशु हरत्यभ्रमिवानिलः ॥ १२.२७.६ ॥
त्यांपैकी कोणतेही एक आले असता माणूस जे जे सेवतो, तेच वाऱ्याने ढग न्यावा तसे त्याची चेतना लवकर हरण करते.
12.27.7
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः ।
इत्येभिर्हेतुभिस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रसिच्यते ॥ १२.२७.७ ॥
मी उच्च कुलात जन्मलो आहे, मी सिद्ध आहे, मी केवळ मनुष्य नाही — या तीन कारणांनी त्याचे चित्त वाहून जाते.
12.27.8
संप्रसक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसंचितान् ।
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते ॥ १२.२७.८ ॥
आसक्त मन असलेला माणूस पितरांनी संचित केलेले भोग सोडून, पूर्ण क्षीण होऊन, दुसऱ्यांचे धन घेणे चांगले मानतो.
12.27.9
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानमसांप्रतम् ।
प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभिः ॥ १२.२७.९ ॥
मर्यादा ओलांडून अयोग्यपणे घेणाऱ्या त्याला लोभी राजे बाणांनी हरणाप्रमाणे अडवतात.
12.27.10
ये च विंशतिवर्षा वा त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
परेण ते वर्षशतान्न भविष्यन्ति पार्थिव ॥ १२.२७.१० ॥
हे राजा! वीस किंवा तीस वर्षांचे जे मानव आहेत, ते शंभर वर्षांनंतर राहणार नाहीत.
12.27.11
तेषां परमदुःखानां बुद्ध्या भैषज्यमाचरेत् ।
सर्वप्राणभृतां वृत्तं प्रेक्षमाणस्ततस्ततः ॥ १२.२७.११ ॥
त्यांच्या परम दुःखावर बुद्धीने औषध करावे; सर्व प्राण्यांचे वर्तन सर्वत्र पाहत राहावे.
12.27.12
मानसानां पुनर्योनिर्दुःखानां चित्तविभ्रमः ।
अनिष्टोपनिपातो वा तृतीयं नोपपद्यते ॥ १२.२७.१२ ॥
मानसिक दुःखांचे मूळ पुन्हा चित्तभ्रम आहे; अनिष्टाचा आघात किंवा तिसरे (कारण) उत्पन्न होत नाही.
12.27.13
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते तथा संस्पर्शजान्यपि ॥ १२.२७.१३ ॥
अशा प्रकारे इथे मानवाला घेरणारी ही नाना प्रकारची दुःखे, स्पर्शापासून उत्पन्न होणारी देखील.
12.27.14
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.२७.१४ ॥
म्हातारपण आणि मृत्यू हे प्राण्यांसाठी दोन लांडग्यांप्रमाणे भक्षक आहेत — बलवान आणि दुर्बल, लहान आणि मोठे यांनाही.
12.27.15
न कश्चिज्जात्वतिक्रामेज्जरामृत्यू हि मानवः ।
अपि सागरपर्यन्तां विजित्येमां वसुंधराम् ॥ १२.२७.१५ ॥
कोणताही मानव कधीही म्हातारपण आणि मृत्यू ओलांडू शकत नाही — समुद्रापर्यंत पसरलेली ही पृथ्वी जिंकली तरीही.
12.27.16
सुखं वा यदि वा दुःखं भूतानां पर्युपस्थितम् ।
प्राप्तव्यमवशैः सर्वं परिहारो न विद्यते ॥ १२.२७.१६ ॥
सुख असो वा दुःख, प्राण्यांसमोर जे उभे राहते ते सर्व — असहाय होऊन भोगावेच लागते; सुटकेचा मार्ग नाही.
12.27.17
पूर्वे वयसि मध्ये वाऽप्युत्तरे वा नराधिप ।
अवर्जनीयास्तेऽर्था वै काङ्क्षिता ये ततोऽन्यथा ॥ १२.२७.१७ ॥
हे नरेशा, तारुण्यात, मध्यमवयात किंवा उतारवयात — जे इच्छिलेले पदार्थ अटळ आहेत; त्यांच्या विरुद्ध घडत नाही.
12.27.18
अप्रियैः सह संयोगो विप्रयोगश्च सुप्रियैः ।
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.१८ ॥
अप्रिय लोकांशी संयोग आणि अत्यंत प्रिय लोकांपासून वियोग, लाभ आणि हानी, सुख आणि दुःख — हेच विधान अनुसरते.
12.27.19
प्रादुर्भावश्च भूतानां देहत्यागस्तथैव च ।
प्राप्तिव्यायामयोगश्च सर्वमेतत्प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२७.१९ ॥
प्राण्यांचा उद्भव आणि देहत्याग, तसेच प्राप्ती व प्रयत्नांचा संयोग — हे सर्व निश्चित आहे.
12.27.20
गन्धवर्णरसस्पर्शा निवर्तन्ते स्वभावतः ।
तथैव सुखदुःखानि विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.२० ॥
गंध, वर्ण, रस, स्पर्श स्वभावाने निवृत्त होतात; त्याचप्रमाणे सुख-दुःखेही — विधान अनुसरते.
12.27.21
आसनं शयनं यानमुत्थानं पानभोजनम् ।
नियतं सर्वभूतानां कालेनैव भवत्युत ॥ १२.२७.२१ ॥
आसन, शयन, वाहन, उठणे, पिणे आणि जेवण — हे सर्व प्राण्यांसाठी नियत आहे आणि कालानेच घडते.
12.27.22
वैद्याश्चाप्यातुराः सन्ति बलवन्तश्च दुर्बलाः ।
स्त्रीमन्तश्चापरे षण्ढा विचित्रः कालपर्ययः ॥ १२.२७.२२ ॥
वैद्यही आजारी असतात, बलवानही दुर्बल होतात; स्त्रीवान आणि इतर षंढही असतात — कालाचे परिवर्तन विचित्र आहे.
12.27.23
कुले जन्म तथा वीर्यमारोग्यं रूपमेव च ।
सौभाग्यमुपभोगश्च भवितव्येन लभ्यते ॥ १२.२७.२३ ॥
कुलात जन्म, पराक्रम, आरोग्य, रूप, सौभाग्य आणि उपभोग — हे भवितव्यानेच प्राप्त होते.
12.27.24
सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥ १२.२७.२४ ॥
गरीबांना, इच्छा नसलेल्यांना पुष्कळ पुत्र असतात; श्रीमंतांना पुत्र नसतो — विधीचे कार्य विचित्र आहे.
12.27.25
व्याधिरग्निर्जलं शस्त्रं बुभुक्षाश्चापदो विषम ।
ज्वरश्च मरणं जन्तोरुच्चाच्च पतनं तथा ॥ १२.२७.२५ ॥
रोग, अग्नी, पाणी, शस्त्र, भूक, आपत्ती, विष, ताप, प्राण्याचा मृत्यू आणि उंचावरून पडणे हेही (तसेच).
12.27.26
निर्याणे यस्य यद्दिष्टं तेन गच्छति सेतुना ।
दृश्यते नाप्यतिक्रामन्न निष्क्रान्तोऽथवा पुनः।
दृश्यते चाप्यतिक्रामन्न निग्राह्योऽथवा पुनः ॥ १२.२७.२६ ॥
ज्याला जे नियत केले आहे, त्याच मार्गाने तो जातो. ओलांडणे, बाहेर पडणे किंवा पुन्हा परत येणे दिसत नाही; ओलांडताना दिसला तरी आडवता न येणारा, किंवा पुन्हा (तसेच).
12.27.27
दृश्यते हि युवैवेह विनश्यन्वसुमान्नरः ।
दरिद्रश्च परिक्लिष्टः शतवर्षो जरान्वितः ॥ १२.२७.२७ ॥
येथे धनवान माणूस तरुण वयातच नष्ट होताना दिसतो; आणि दरिद्री व पीडित माणूस शंभर वर्षांपर्यंत म्हातारपणाने युक्त राहताना दिसतो.
12.27.28
अकिञ्चनाश्च दृश्यन्ते पुरुषाश्चिरजीविनः ।
समृद्धे च कुले जाता विनश्यन्ति पतङ्गवत् ॥ १२.२७.२८ ॥
निर्धन पुरुष दीर्घायुषी दिसतात; आणि समृद्ध कुलात जन्मलेले पतंगांप्रमाणे नष्ट होतात.
12.27.29
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
दरिद्राणां तु भूयिष्ठं काष्ठमश्मा हि जीर्यते ॥ १२.२७.२९ ॥
जगात सामान्यतः श्रीमंतांच्या ठायी उपभोगाची शक्ती नसते; आणि दरिद्री बहुधा लाकूड व दगडाप्रमाणे झिजतात.
12.27.30
अहमेतत्करोमीति मन्यते कालनोदितः ।
यद्यदिष्टमसंतोषाहुरात्मा पापमाचरेत् ॥ १२.२७.३० ॥
काळाने प्रेरित झालेला माणूस "मी हे करतो" असे मानतो; असंतोषामुळे जे जे इष्ट वाटेल, ते माणसाने पापरूपाने आचरावे.
12.27.31
मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं प्रसङ्गा निन्दिता बुधैः ।
दृश्यन्ते पुरुषाश्चात्र संप्रयुक्ता बहुश्रुताः ॥ १२.२७.३१ ॥
शिकार, जुगार, स्त्रिया आणि मद्यपान या आसक्तींची ज्ञानी लोकांनी निंदा केली आहे; तरीही येथे बहुश्रुत पुरुषही त्यात गुंतलेले दिसतात.
12.27.32
इति कालेन सर्वार्थानीप्सितानीप्सितानिह ।
स्पृशन्ति सर्वभूतानि निमित्तं नोपलभ्यते ॥ १२.२७.३२ ॥
अशा प्रकारे कालाने येथे इष्ट आणि अनिष्ट सर्व पदार्थ सर्व प्राण्यांना स्पर्श करतात; त्यांचे कारण दिसत नाही.
12.27.33
वायुमाकाशमग्निं च चन्द्रादित्यावहः क्षपे ।
ज्योतींषि सरितः शैलान्कः करोति बिभतिं च ॥ १२.२७.३३ ॥
वायू, आकाश, अग्नी, चंद्र आणि सूर्य—रात्री प्रकाश आणणारे, नद्या, पर्वत—यांना कोण निर्माण करतो? कोण धारण करतो?
12.27.34
शीतमुष्णं तथा वर्षं कालेन परिवर्तते ।
एवमेव मनुष्याणां सुखदुःखे नरर्षभ ॥ १२.२७.३४ ॥
थंडी, उष्णता आणि पाऊस कालानुसार बदलतात; त्याचप्रमाणे, हे नरश्रेष्ठा, मनुष्यांची सुख-दुःखेही बदलतात.
12.27.35
नौषधानि न शस्त्राणि न होमा न पुनर्जपाः ।
त्रायन्ते मृत्युनोपेतं जरया चापि मानवम् ॥ १२.२७.३५ ॥
औषधे नाहीत, शस्त्रे नाहीत, होम नाहीत, पुन्हा जपही नाहीत; मृत्यूने गाठलेल्या किंवा वृद्धापकाळाने ग्रासलेल्या माणसाचे ते रक्षण करत नाहीत.
12.27.36
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.२७.३६ ॥
महासागरात एक लाकडाचा तुकडा दुसऱ्या लाकडाच्या तुकड्याला भेटतो, भेटल्यावर पुन्हा वेगळा होतो, तसेच प्राण्यांचा संगम आहे.
12.27.37
ये च निष्परुषैरुक्तगीतवाद्यैरुपस्थिताः ।
ये चानाथाः परान्नादाः कालस्तेषु समक्रियः ॥ १२.२७.३७ ॥
जे मधुर बोलणे, गाणी व वाद्यांनी सेविले जातात, आणि जे अनाथ आहेत वा दुसऱ्याच्या अन्नावर जगतात — काल त्या सर्वांशी समानपणे वागतो.
12.27.38
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.२७.३८ ॥
संसारात हजारो माता-पिता आणि शेकडो पुत्र-पत्नी अनुभवले जातात; ते कोणाचे, आणि आपण कोणाचे?
12.27.39
नैवास्य कश्चिद्भविता नायं भवति कस्यचित् ।
पथि संगतमेवेदं दारबन्धुसुहृज्जनैः ॥ १२.२७.३९ ॥
याचे कोणी होणार नाही, हाही कोणाचा होत नाही; पत्नी, बंधू व मित्र यांच्याशी हा संबंध केवळ वाटेवरचा संयोग आहे.
12.27.40
क्वासे क्व च गमिष्यामि कोऽन्वहं किमिहास्थितः ।
कस्मात्किमनुशोचेयमित्येवं स्थापयेन्मनः ॥ १२.२७.४० ॥
तो कुठे आहे, आणि मी कुठे जाईन? मी कोण, आणि येथे कोणत्या स्थितीत आहे? कशासाठी शोक करावा? अशा प्रकारे मन स्थिर ठेवावे.
12.27.41
अनित्ये प्रियसंवासे संसारे चक्रवद्गतौ ।
पथि संगतमेवैतद्धाता माता पिता सखा ॥ १२.२७.४१ ॥
अनित्य, प्रियजनांच्या सहवासात, चाकासारख्या फिरणाऱ्या संसारात, हे सर्व वाटेवरचे संयोग आहेत — पोषक, माता, पिता, सखा.
12.27.42
न दृष्टपूर्वं प्रत्यक्षं परलोकं विदुर्बुधाः ।
आगमांस्त्वनतिक्रम्य श्रद्धातव्यं बुभूषता ॥ १२.२७.४२ ॥
परलोक पूर्वी प्रत्यक्ष पाहिलेला नाही; ज्ञानी लोक तो जाणतात. परंतु कल्याण इच्छिणाऱ्याने आगमांचे उल्लंघन न करता श्रद्धा ठेवावी.
12.27.43
कुर्वीत पितृदैवत्यं धर्म्याणि च समाचरेत् ।
यजेच्च विद्वान्विधिवत्रिवर्गं चाप्युपाचरेत् ॥ १२.२७.४३ ॥
पितृदेवता-संबंधी कर्मे करावीत आणि धर्मानुसार कर्तव्ये नीट पाळावीत. विद्वानाने विधिपूर्वक यज्ञ करावा आणि त्रिवर्गाचीही सेवा करावी.
12.27.44
सन्निमज्जेज्जगदिदं गम्भीरे कालसागरे ।
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदवबुध्यते ॥ १२.२७.४४ ॥
हे जग खोल कालसागरात बुडत आहे; तिथे जरा आणि मृत्यू हे महाकाय मगर आहेत. तरीही कोणालाच याची जाणीव होत नाही.
12.27.45
आयुर्वेदमधीयानाः केवलं सपरिग्रहाः ।
दृश्यन्ते बहवो वैद्या व्याधिभिः समबिप्लुताः ॥ १२.२७.४५ ॥
आयुर्वेदाचे अध्ययन केलेले अनेक वैद्यही कुटुंबासह असूनही रोगांनी पूर्णपणे ग्रासलेले दिसतात.
12.27.46
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
न मृत्युमतिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ १२.२७.४६ ॥
ते काढे आणि विविध तूप प्यायले तरी मृत्यूला ओलांडू शकत नाहीत — जसा महासागर आपली किनारपट्टी ओलांडत नाही.
12.27.47
रसायनविदश्चैव सुप्रयुक्तरसायनाः ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नागा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.२७.४७ ॥
रसायनविद्या जाणणारे आणि रसायने योग्यरीत्या वापरणारेही वार्धक्याने मोडलेले दिसतात — जसे उत्तम हत्तींमुळे इतर हत्ती मोडतात.
12.27.48
तथैव तपसोपेताः स्वाध्यायाध्ययने रताः ।
दातारो यज्ञशीलाश्च न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १२.२७.४८ ॥
त्याचप्रमाणे तपाने युक्त, स्वाध्याय आणि अध्ययनात रत, दानशील आणि यज्ञप्रवृत्त लोकही वार्धक्य आणि मृत्यू ओलांडू शकत नाहीत.
12.27.49
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः समाः ।
जातानां सर्वभूतानां न पुनर्वै समागमः ॥ १२.२७.४९ ॥
दिवस परत येत नाहीत, महिनेही नाहीत आणि वर्षेही पुन्हा येत नाहीत. जन्मलेल्या सर्व प्राण्यांचा पुन्हा समागम होत नाही.
12.27.50
सोऽयं विपुलमध्वानं कालेन ध्रुवमध्रुवः ।
स्रोतसैव समभ्येति सर्वभूतनिषेवितम् ॥ १२.२७.५० ॥
काळाने तो त्या विशाल मार्गावरून, निश्चितच अस्थिर होऊन, प्रवाहाप्रमाणेच जातो; जो मार्ग सर्व प्राणी अनुसरतात.
12.27.51
देहो वा जीविताद्व्येति देही वाऽप्येति देहतः ।
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ॥ १२.२७.५१ ॥
शरीर जीवनापासून वेगळे होते, किंवा देही शरीरातून निघून जातो. वाटेवर हा संगम पत्नी, इतर आणि नातेवाईकांसोबतच घडतो.
12.27.52
नायमत्यन्तसंवासो लभ्यते जातु केनचित् ।
अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्येन केनचित् ॥ १२.२७.५२ ॥
कोणालाही कधीच हा अत्यंत चिरंतन सहवास लाभत नाही; स्वतःच्या शरीरासोबतही नाही, मग दुसऱ्या कोणाशी कसा?
12.27.53
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहाः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽनघ ॥ १२.२७.५३ ॥
हे राजा! आज तुझे वडील कुठे आहेत? आज तुझे आजोबा कुठे आहेत? आज तू त्यांना पाहत नाहीस; हे निष्पाप, तेही आज तुला पाहत नाहीत.
12.27.54
न चैव पुरुषो द्रष्टा स्वर्गस्य नरकस्य च ।
आगमस्तु सतां चक्षुर्नृपते तमिहाचर ॥ १२.२७.५४ ॥
माणूस स्वर्ग किंवा नरक पाहणारा नाही; पण आगम हा सज्जनांचा डोळा आहे. हे राजा, त्यानेच येथे आचरण कर.
12.27.55
चरितब्रह्मचर्यो हि प्रजायेत यजेत च ।
पितृदेवमनुष्याणामानृण्यादनसूयकः ॥ १२.२७.५५ ॥
ब्रह्मचर्याचे पालन केलेल्याने संतती निर्माण करावी आणि यज्ञ करावा; पितर, देव आणि मनुष्य यांच्या ऋणातून मुक्त होऊन, मत्सररहित राहावे.
12.27.56
स यज्ञशीलः प्रजने निविष्टः ।
प्राग्ब्रह्मचारी प्रविभक्तभैक्षः।
आराधयेत्स्वर्गमिमं च लोकं ।
परं च मुक्त्वा हृदयव्यलीकम् ॥ १२.२७.५६ ॥
तो यज्ञशील, संततीत निमग्न, पूर्वी ब्रह्मचारी, भिक्षा वाटून घेणारा असावा; हृदयातील कपट सोडून या लोकी व परलोकी स्वर्गाची आराधना करावी.
12.27.57
सम्यक्स्वधर्मं चरतो नृपस्य ।
द्रव्याणि चाभ्याहरतो यथावत्।
प्रवृद्धचक्रस्य यशोऽभिवर्धते ।
सर्वेषु लोकेषु चराचरेषु ॥ १२.२७.५७ ॥
आपला धर्म योग्य रीतीने आचरणाऱ्या, धन यथाविधी संग्रहणाऱ्या, ज्याचे सैन्यचक्र वाढले आहे अशा राजाची कीर्ती सर्व लोकांत, चराचरांत वाढते.
12.27.58
इत्येवमाकर्ण्य विदेहराजो ।
वाक्यं समग्रं परिपूर्णहेतु।
अश्मानमामन्त्र्य विशुद्धबुद्धि ।
र्ययौ गृहं स्वं प्रति शान्तशोकः ॥ १२.२७.५८ ॥
अशा प्रकारे परिपूर्ण कारणांसह असलेले हे संपूर्ण वचन ऐकून, शुद्ध बुद्धीचा विदेहराजा अश्माचा निरोप घेऊन, शोक शांत होऊन आपल्या घराकडे गेला.
12.27.59
तथा त्वमप्यद्य विमुच्य शोक ।
मुत्तिष्ठ शक्रोपम हर्षमेहि।
क्षात्रेण धर्मेण मही जिता ते ।
तां भुङ्क्ष्व कुन्तीसुत मावमंस्थाः ॥ १२.२७.५९ ॥
तसेच तूही आज शोक टाकून उठ, हे इंद्रासमान, हर्ष प्राप्त कर. क्षात्रधर्माने तू ही पृथ्वी जिंकली आहेस; हे कुंतीपुत्रा, तिचा उपभोग घे, तिचा अपमान करू नकोस.