ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.27.1
ज्ञातिशोकाभितप्तस्य प्राणानिष्टांस्त्यजिष्यतः ।
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य व्यासः शोकमपानुदत् ॥ १२.२७.१ ॥
ਸਨੇਹੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਵਿਆਸ ਨੇ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।
12.27.2
अत्राप्युदाहरन्तीमभितिहासं पुरातनम् ।
अश्मगीतं नरव्याघ्र तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२७.२ ॥
ਏਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ — 'ਅਸ਼ਮਗੀਤ' — ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਉਸਨੂੰ ਸੁਣ।
12.27.3
अश्मानं ब्राह्मणं प्राज्ञं वैदेहो जनको नृपः ।
संशयं परिपप्रच्छ दुःखशोकसमन्वितः ॥ १२.२७.३ ॥
ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਿਦੇਹ ਰਾਜੇ ਜਨਕ ਨੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਸ਼ਮ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੰਸਾ ਪੁੱਛਿਆ।
12.27.4
आगमे यदि वाऽपाये ज्ञातीनां द्रविणस्य च ।
नरेण प्रतिपत्तव्यं कल्याणं कथमिच्छता ॥ १२.२७.४ ॥
ਸਨੇਹੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
12.27.5
उत्पन्नमिममात्मानं नरस्यानन्तरं ततः ।
तानितान्यनुवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२७.५ ॥
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਆਤਮਾ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ-ਉਹ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
12.27.6
तेषामन्यतरापत्तौ यद्यदेवोपसेवते ।
तदस्य चेतनामाशु हरत्यभ्रमिवानिलः ॥ १२.२७.६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵੱਲੋਂ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਝਟਪਟ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.27.7
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः ।
इत्येभिर्हेतुभिस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रसिच्यते ॥ १२.२७.७ ॥
ਮੈਂ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹਾਂ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.27.8
संप्रसक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसंचितान् ।
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते ॥ १२.२७.८ ॥
ਆਸਕਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਭੋਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੀਣ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਖੋਹਣਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
12.27.9
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानमसांप्रतम् ।
प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभिः ॥ १२.२७.९ ॥
ਮਰਿਆਦਾ ਟੱਪ ਕੇ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੋਭੀ ਰਾਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
12.27.10
ये च विंशतिवर्षा वा त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
परेण ते वर्षशतान्न भविष्यन्ति पार्थिव ॥ १२.२७.१० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੀਹ ਜਾਂ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।
12.27.11
तेषां परमदुःखानां बुद्ध्या भैषज्यमाचरेत् ।
सर्वप्राणभृतां वृत्तं प्रेक्षमाणस्ततस्ततः ॥ १२.२७.११ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਦੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦਵਾਈ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ।
12.27.12
मानसानां पुनर्योनिर्दुःखानां चित्तविभ्रमः ।
अनिष्टोपनिपातो वा तृतीयं नोपपद्यते ॥ १२.२७.१२ ॥
ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਫਿਰ ਚਿੱਤ ਦਾ ਭਰਮ ਹੈ; ਅਨਿਸ਼ਟ ਦਾ ਆ ਪੈਣਾ, ਜਾਂ ਤੀਜਾ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.27.13
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते तथा संस्पर्शजान्यपि ॥ १२.२७.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਛੋਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੁੱਖ ਵੀ।
12.27.14
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.२७.१४ ॥
ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦੋ ਬਘਿਆੜਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ — ਬਲਵਾਨਾਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ, ਛੋਟਿਆਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।
12.27.15
न कश्चिज्जात्वतिक्रामेज्जरामृत्यू हि मानवः ।
अपि सागरपर्यन्तां विजित्येमां वसुंधराम् ॥ १२.२७.१५ ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ — ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ ਤਾਂ ਵੀ।
12.27.16
सुखं वा यदि वा दुःखं भूतानां पर्युपस्थितम् ।
प्राप्तव्यमवशैः सर्वं परिहारो न विद्यते ॥ १२.२७.१६ ॥
ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ — ਸਭ ਕੁਝ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਬਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
12.27.17
पूर्वे वयसि मध्ये वाऽप्युत्तरे वा नराधिप ।
अवर्जनीयास्तेऽर्था वै काङ्क्षिता ये ततोऽन्यथा ॥ १२.२७.१७ ॥
ਹੇ ਨਰੇਸ਼, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ — ਜਿਹੜੇ ਪਦਾਰਥ ਚਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.27.18
अप्रियैः सह संयोगो विप्रयोगश्च सुप्रियैः ।
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.१८ ॥
ਅਪ੍ਰਿਯ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਹਾਨੀ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ — ਇਹੀ ਵਿਧਾਨ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
12.27.19
प्रादुर्भावश्च भूतानां देहत्यागस्तथैव च ।
प्राप्तिव्यायामयोगश्च सर्वमेतत्प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२७.१९ ॥
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣਾ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਯਤਨ ਦਾ ਸੰਯੋਗ — ਇਹ ਸਭ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
12.27.20
गन्धवर्णरसस्पर्शा निवर्तन्ते स्वभावतः ।
तथैव सुखदुःखानि विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.२० ॥
ਗੰਧ, ਰੰਗ, ਰਸ, ਛੋਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵੀ — ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਰਦਾ ਹੈ।
12.27.21
आसनं शयनं यानमुत्थानं पानभोजनम् ।
नियतं सर्वभूतानां कालेनैव भवत्युत ॥ १२.२७.२१ ॥
ਆਸਨ, ਸ਼ਯਨ, ਵਾਹਨ, ਉੱਠਣਾ, ਪੀਣਾ ਤੇ ਖਾਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.27.22
वैद्याश्चाप्यातुराः सन्ति बलवन्तश्च दुर्बलाः ।
स्त्रीमन्तश्चापरे षण्ढा विचित्रः कालपर्ययः ॥ १२.२७.२२ ॥
ਵੈਦ ਵੀ ਰੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਲਵਾਨ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਪੁੰਸਕ ਵੀ ਹਨ — ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਅਜੀਬ ਹੈ।
12.27.23
कुले जन्म तथा वीर्यमारोग्यं रूपमेव च ।
सौभाग्यमुपभोगश्च भवितव्येन लभ्यते ॥ १२.२७.२३ ॥
ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਬਲ, ਆਰੋਗਤਾ, ਰੂਪ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਭੋਗ — ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
12.27.24
सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥ १२.२७.२४ ॥
ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਵਿਧੀ ਦੀ ਚਾਲ ਅਜੀਬ ਹੈ।
12.27.25
व्याधिरग्निर्जलं शस्त्रं बुभुक्षाश्चापदो विषम ।
ज्वरश्च मरणं जन्तोरुच्चाच्च पतनं तथा ॥ १२.२७.२५ ॥
ਰੋਗ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਸ਼ਸਤਰ, ਭੁੱਖ, ਆਫ਼ਤ, ਜ਼ਹਿਰ, ਬੁਖਾਰ, ਜੀਵ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ ਵੀ (ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ)।
12.27.26
निर्याणे यस्य यद्दिष्टं तेन गच्छति सेतुना ।
दृश्यते नाप्यतिक्रामन्न निष्क्रान्तोऽथवा पुनः।
दृश्यते चाप्यतिक्रामन्न निग्राह्योऽथवा पुनः ॥ १२.२७.२६ ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਸੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਘਣਾ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਲੰਘਦਾ ਦਿਖੇ ਤਾਂ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ (ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ)।
12.27.27
दृश्यते हि युवैवेह विनश्यन्वसुमान्नरः ।
दरिद्रश्च परिक्लिष्टः शतवर्षो जरान्वितः ॥ १२.२७.२७ ॥
ਇੱਥੇ ਧਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.27.28
अकिञ्चनाश्च दृश्यन्ते पुरुषाश्चिरजीविनः ।
समृद्धे च कुले जाता विनश्यन्ति पतङ्गवत् ॥ १२.२७.२८ ॥
ਕੰਗਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.27.29
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
दरिद्राणां तु भूयिष्ठं काष्ठमश्मा हि जीर्यते ॥ १२.२७.२९ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਨਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਬਹੁਤੇ ਕਰਕੇ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਘਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.27.30
अहमेतत्करोमीति मन्यते कालनोदितः ।
यद्यदिष्टमसंतोषाहुरात्मा पापमाचरेत् ॥ १२.२७.३० ॥
ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹਾਂ"; ਅਸੰਤੋਖ ਕਾਰਨ ਜੋ ਜੋ ਇੱਛਤ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਪਾਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੇ।
12.27.31
मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं प्रसङ्गा निन्दिता बुधैः ।
दृश्यन्ते पुरुषाश्चात्र संप्रयुक्ता बहुश्रुताः ॥ १२.२७.३१ ॥
ਸ਼ਿਕਾਰ, ਜੂਆ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ—ਇਹ ਲਗਾਵ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦੇ ਗਏ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
12.27.32
इति कालेन सर्वार्थानीप्सितानीप्सितानिह ।
स्पृशन्ति सर्वभूतानि निमित्तं नोपलभ्यते ॥ १२.२७.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਇੱਛਿਤ ਅਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
12.27.33
वायुमाकाशमग्निं च चन्द्रादित्यावहः क्षपे ।
ज्योतींषि सरितः शैलान्कः करोति बिभतिं च ॥ १२.२७.३३ ॥
ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਅਗਨੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਨਦੀਆਂ, ਪਰਬਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਧਾਰਦਾ ਹੈ?
12.27.34
शीतमुष्णं तथा वर्षं कालेन परिवर्तते ।
एवमेव मनुष्याणां सुखदुःखे नरर्षभ ॥ १२.२७.३४ ॥
ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਕਾਲ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
12.27.35
नौषधानि न शस्त्राणि न होमा न पुनर्जपाः ।
त्रायन्ते मृत्युनोपेतं जरया चापि मानवम् ॥ १२.२७.३५ ॥
ਨਾ ਦਵਾਈਆਂ, ਨਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਨਾ ਹੋਮ, ਨਾ ਹੀ ਫਿਰ ਜਪ; ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦੇ।
12.27.36
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.२७.३६ ॥
ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।
12.27.37
ये च निष्परुषैरुक्तगीतवाद्यैरुपस्थिताः ।
ये चानाथाः परान्नादाः कालस्तेषु समक्रियः ॥ १२.२७.३७ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਨਾਥ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਨ ਉੱਤੇ ਜੀਂਦੇ ਹਨ — ਕਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.27.38
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.२७.३८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀਆਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇ ਹਾਂ?
12.27.39
नैवास्य कश्चिद्भविता नायं भवति कस्यचित् ।
पथि संगतमेवेदं दारबन्धुसुहृज्जनैः ॥ १२.२७.३९ ॥
ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਮੇਲ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੰਗਮ ਹੀ ਹੈ।
12.27.40
क्वासे क्व च गमिष्यामि कोऽन्वहं किमिहास्थितः ।
कस्मात्किमनुशोचेयमित्येवं स्थापयेन्मनः ॥ १२.२७.४० ॥
ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ? ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸੋਗ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.27.41
अनित्ये प्रियसंवासे संसारे चक्रवद्गतौ ।
पथि संगतमेवैतद्धाता माता पिता सखा ॥ १२.२७.४१ ॥
ਅਨਿੱਤ, ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿੱਚ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮੇਲ ਹੀ ਹੈ — ਪਾਲਕ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਮਿੱਤਰ।
12.27.42
न दृष्टपूर्वं प्रत्यक्षं परलोकं विदुर्बुधाः ।
आगमांस्त्वनतिक्रम्य श्रद्धातव्यं बुभूषता ॥ १२.२७.४२ ॥
ਪਰਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ; ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.27.43
कुर्वीत पितृदैवत्यं धर्म्याणि च समाचरेत् ।
यजेच्च विद्वान्विधिवत्रिवर्गं चाप्युपाचरेत् ॥ १२.२७.४३ ॥
ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਫਰਜ਼ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦੀ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।
12.27.44
सन्निमज्जेज्जगदिदं गम्भीरे कालसागरे ।
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदवबुध्यते ॥ १२.२७.४४ ॥
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਡੂੰਘੇ ਕਾਲ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵੱਡੇ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ; ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
12.27.45
आयुर्वेदमधीयानाः केवलं सपरिग्रहाः ।
दृश्यन्ते बहवो वैद्या व्याधिभिः समबिप्लुताः ॥ १२.२७.४५ ॥
ਆਯੁਰਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੈਦ ਵੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
12.27.46
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
न मृत्युमतिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ १२.२७.४६ ॥
ਉਹ ਕਸ਼ਾਯ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਿਓ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ — ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਆਪਣੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।
12.27.47
रसायनविदश्चैव सुप्रयुक्तरसायनाः ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नागा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.२७.४७ ॥
ਰਸਾਇਣ-ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਭੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.27.48
तथैव तपसोपेताः स्वाध्यायाध्ययने रताः ।
दातारो यज्ञशीलाश्च न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १२.२७.४८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ੍ਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਯੱਗ-ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
12.27.49
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः समाः ।
जातानां सर्वभूतानां न पुनर्वै समागमः ॥ १२.२७.४९ ॥
ਦਿਨ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਨਾ ਮਹੀਨੇ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਲ ਫਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜੰਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਫਿਰ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.27.50
सोऽयं विपुलमध्वानं कालेन ध्रुवमध्रुवः ।
स्रोतसैव समभ्येति सर्वभूतनिषेवितम् ॥ १२.२७.५० ॥
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਹ ਉੱਤੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.27.51
देहो वा जीविताद्व्येति देही वाऽप्येति देहतः ।
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ॥ १२.२७.५१ ॥
ਸਰੀਰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੇਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਪਤਨੀਆਂ, ਹੋਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.27.52
नायमत्यन्तसंवासो लभ्यते जातु केनचित् ।
अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्येन केनचित् ॥ १२.२७.५२ ॥
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਸੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ?
12.27.53
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहाः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽनघ ॥ १२.२७.५३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਦਾਦੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਅੱਜ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
12.27.54
न चैव पुरुषो द्रष्टा स्वर्गस्य नरकस्य च ।
आगमस्तु सतां चक्षुर्नृपते तमिहाचर ॥ १२.२७.५४ ॥
ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਆਗਮ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸੇ ਦਾ ਇੱਥੇ ਆਚਰਣ ਕਰ।
12.27.55
चरितब्रह्मचर्यो हि प्रजायेत यजेत च ।
पितृदेवमनुष्याणामानृण्यादनसूयकः ॥ १२.२७.५५ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.27.56
स यज्ञशीलः प्रजने निविष्टः ।
प्राग्ब्रह्मचारी प्रविभक्तभैक्षः।
आराधयेत्स्वर्गमिमं च लोकं ।
परं च मुक्त्वा हृदयव्यलीकम् ॥ १२.२७.५६ ॥
ਉਹ ਯੱਗਸ਼ੀਲ, ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਭਿੱਖਿਆ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਦਿਲ ਦੇ ਛਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।
12.27.57
सम्यक्स्वधर्मं चरतो नृपस्य ।
द्रव्याणि चाभ्याहरतो यथावत्।
प्रवृद्धचक्रस्य यशोऽभिवर्धते ।
सर्वेषु लोकेषु चराचरेषु ॥ १२.२७.५७ ॥
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਸੈਨਾ-ਚੱਕਰ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਕੀਰਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ।
12.27.58
इत्येवमाकर्ण्य विदेहराजो ।
वाक्यं समग्रं परिपूर्णहेतु।
अश्मानमामन्त्र्य विशुद्धबुद्धि ।
र्ययौ गृहं स्वं प्रति शान्तशोकः ॥ १२.२७.५८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਵਿਦੇਹ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਮ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.27.59
तथा त्वमप्यद्य विमुच्य शोक ।
मुत्तिष्ठ शक्रोपम हर्षमेहि।
क्षात्रेण धर्मेण मही जिता ते ।
तां भुङ्क्ष्व कुन्तीसुत मावमंस्थाः ॥ १२.२७.५९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਅੱਜ ਸ਼ੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ, ਇਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰ।