マハーバーラタ · 章 12.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.27.1
ज्ञातिशोकाभितप्तस्य प्राणानिष्टांस्त्यजिष्यतः ।
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य व्यासः शोकमपानुदत् ॥ १२.२७.१ ॥
親族の悲しみに苦しみ、愛する命を捨てようとしていた般度の長子の憂いを、ヴィヤーサが払いのけた。
12.27.2
अत्राप्युदाहरन्तीमभितिहासं पुरातनम् ।
अश्मगीतं नरव्याघ्र तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२७.२ ॥
ここでもこの古い物語、「石の歌」が語られている。人中の虎ユディシュティラよ、それを理解せよ。
12.27.3
अश्मानं ब्राह्मणं प्राज्ञं वैदेहो जनको नृपः ।
संशयं परिपप्रच्छ दुःखशोकसमन्वितः ॥ १२.२७.३ ॥
苦しみと悲しみに満ちたヴィデーハの王ジャナカは、賢いバラモンのアシュマに自らの疑問を尋ねた。
12.27.4
आगमे यदि वाऽपाये ज्ञातीनां द्रविणस्य च ।
नरेण प्रतिपत्तव्यं कल्याणं कथमिच्छता ॥ १२.२७.४ ॥
親族や財産の得失に際して、幸福を望む人はどのように振る舞うべきか。
12.27.5
उत्पन्नमिममात्मानं नरस्यानन्तरं ततः ।
तानितान्यनुवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.२७.५ ॥
人に生じたこの自己には、直ちにさまざまな苦と楽がつき従う。
12.27.6
तेषामन्यतरापत्तौ यद्यदेवोपसेवते ।
तदस्य चेतनामाशु हरत्यभ्रमिवानिलः ॥ १२.२७.६ ॥
そのどちらかが訪れると、人が執着するものが、風が雲を運び去るように、速やかに彼の意識を奪い去る。
12.27.7
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः ।
इत्येभिर्हेतुभिस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रसिच्यते ॥ १२.२७.७ ॥
「私は高貴な家に生まれた、私は成就者だ、私はただの人間ではない」——この三つの理由によって、彼の心は流されてしまう。
12.27.8
संप्रसक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसंचितान् ।
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते ॥ १२.२७.८ ॥
快楽に心を執着させ、父祖が蓄えた享楽を捨て、すっかり困窮して、他人の財を奪うことを善しと考える。
12.27.9
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानमसांप्रतम् ।
प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभिः ॥ १२.२७.९ ॥
限度を越えて不当に奪う者を、貪欲な王たちは鹿を矢で射止めるように押しとどめる。
12.27.10
ये च विंशतिवर्षा वा त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
परेण ते वर्षशतान्न भविष्यन्ति पार्थिव ॥ १२.२७.१० ॥
王よ、二十歳や三十歳の人間は、百年を越えてはいないだろう。
12.27.11
तेषां परमदुःखानां बुद्ध्या भैषज्यमाचरेत् ।
सर्वप्राणभृतां वृत्तं प्रेक्षमाणस्ततस्ततः ॥ १२.२७.११ ॥
極度の苦しみにある者には、知恵をもって薬を施すべきである。あらゆる生き物の振る舞いをあちこちで観察しながら。
12.27.12
मानसानां पुनर्योनिर्दुःखानां चित्तविभ्रमः ।
अनिष्टोपनिपातो वा तृतीयं नोपपद्यते ॥ १२.२७.१२ ॥
心の苦しみの源はまたも心の錯乱である。不幸が降りかかること、あるいは第三のもの（原因）は生じない。
12.27.13
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते तथा संस्पर्शजान्यपि ॥ १२.२७.१३ ॥
このように、ここで人に降りかかる様々な苦しみ、触れることから生じる苦しみも含めて。
12.27.14
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥ १२.२७.१४ ॥
老いと死は、生き物にとって二匹の狼のように食らうものである。強者も弱者も、小さき者も大いなる者も。
12.27.15
न कश्चिज्जात्वतिक्रामेज्जरामृत्यू हि मानवः ।
अपि सागरपर्यन्तां विजित्येमां वसुंधराम् ॥ १२.२७.१५ ॥
いかなる人も老いと死を超えることはできない。海に囲まれたこの大地を征服したとしても。
12.27.16
सुखं वा यदि वा दुःखं भूतानां पर्युपस्थितम् ।
प्राप्तव्यमवशैः सर्वं परिहारो न विद्यते ॥ १२.२७.१६ ॥
喜びであれ苦しみであれ、生き物に降りかかるものは、無力な者がすべて受けねばならず、逃れる道はない。
12.27.17
पूर्वे वयसि मध्ये वाऽप्युत्तरे वा नराधिप ।
अवर्जनीयास्तेऽर्था वै काङ्क्षिता ये ततोऽन्यथा ॥ १२.२७.१७ ॥
人の王よ、若い時も、壮年の時も、老年の時も、望まれる目的は避けがたい。それ以外のことは起こらない。
12.27.18
अप्रियैः सह संयोगो विप्रयोगश्च सुप्रियैः ।
अर्थानर्थौ सुखं दुःखं विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.१८ ॥
好まぬ者との結合と、最愛の者との別離、利得と損失、楽と苦。この定めがつき従うのである。
12.27.19
प्रादुर्भावश्च भूतानां देहत्यागस्तथैव च ।
प्राप्तिव्यायामयोगश्च सर्वमेतत्प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२७.१९ ॥
生き物の出現と身体の放棄、同様に得ることと努力との結合——これらすべては定められている。
12.27.20
गन्धवर्णरसस्पर्शा निवर्तन्ते स्वभावतः ।
तथैव सुखदुःखानि विधानमनुवर्तते ॥ १२.२७.२० ॥
香り、色、味、触れ心地は本性によって退き、同様に苦楽もまた——定めに従う。
12.27.21
आसनं शयनं यानमुत्थानं पानभोजनम् ।
नियतं सर्वभूतानां कालेनैव भवत्युत ॥ १२.२७.२१ ॥
座ること、寝ること、乗り物、立ち上がること、飲むこと、食べること——これらは一切の存在に定まっており、ただ時によって起こる。
12.27.22
वैद्याश्चाप्यातुराः सन्ति बलवन्तश्च दुर्बलाः ।
स्त्रीमन्तश्चापरे षण्ढा विचित्रः कालपर्ययः ॥ १२.२७.२२ ॥
医者も病み、強き者も弱くなる。妻を持つ者もいれば、他の去勢された者もいる——時の移ろいは不思議である。
12.27.23
कुले जन्म तथा वीर्यमारोग्यं रूपमेव च ।
सौभाग्यमुपभोगश्च भवितव्येन लभ्यते ॥ १२.२७.२३ ॥
良い家に生まれること、力、健康、容姿、幸運、享受——これらは定められたものによって得られる。
12.27.24
सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥ १२.२७.२४ ॥
貧しく望まない者には多くの息子があり、富める者には息子がない——運命のはたらきは奇妙である。
12.27.25
व्याधिरग्निर्जलं शस्त्रं बुभुक्षाश्चापदो विषम ।
ज्वरश्च मरणं जन्तोरुच्चाच्च पतनं तथा ॥ १२.२७.२५ ॥
病、火、水、武器、飢え、災難、毒、熱病、生き物の死、そして高所からの転落も同様である。
12.27.26
निर्याणे यस्य यद्दिष्टं तेन गच्छति सेतुना ।
दृश्यते नाप्यतिक्रामन्न निष्क्रान्तोऽथवा पुनः।
दृश्यते चाप्यतिक्रामन्न निग्राह्योऽथवा पुनः ॥ १२.२७.२६ ॥
定められた道によって、人は進む。越えること、去ること、また戻ることは見られない。越えているように見えても、止めることはできない——あるいはまた（同様である）。
12.27.27
दृश्यते हि युवैवेह विनश्यन्वसुमान्नरः ।
दरिद्रश्च परिक्लिष्टः शतवर्षो जरान्वितः ॥ १२.२७.२७ ॥
ここでは富める人が若いうちに滅びるのが見られ、貧しく苦しむ人は百年の間、老いを抱えて生きるのが見られる。
12.27.28
अकिञ्चनाश्च दृश्यन्ते पुरुषाश्चिरजीविनः ।
समृद्धे च कुले जाता विनश्यन्ति पतङ्गवत् ॥ १२.२७.२८ ॥
無一物の人が長く生きるのが見られ、豊かな家に生まれた者は蛾のように滅びる。
12.27.29
प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यते ।
दरिद्राणां तु भूयिष्ठं काष्ठमश्मा हि जीर्यते ॥ १२.२७.२९ ॥
世では概して富める者には享受する力がなく、貧しい者の多くは木や石のように朽ちてゆく。
12.27.30
अहमेतत्करोमीति मन्यते कालनोदितः ।
यद्यदिष्टमसंतोषाहुरात्मा पापमाचरेत् ॥ १२.२७.३० ॥
時に駆られた人は「私がこれをしている」と思う。不満のために、望むものは何であれ、悪として行うのだ。
12.27.31
मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं प्रसङ्गा निन्दिता बुधैः ।
दृश्यन्ते पुरुषाश्चात्र संप्रयुक्ता बहुश्रुताः ॥ १२.२७.३१ ॥
狩猟、賭博、女性、飲酒──これらの耽溺は賢者たちによって非難されている。それでも、ここでは多くを学んだ人々さえもそれに携わっているのが見られる。
12.27.32
इति कालेन सर्वार्थानीप्सितानीप्सितानिह ।
स्पृशन्ति सर्वभूतानि निमित्तं नोपलभ्यते ॥ १२.२७.३२ ॥
このように時によって、望ましいものも望ましくないものも、ここで一切の存在に触れる。しかしその原因は知覚されない。
12.27.33
वायुमाकाशमग्निं च चन्द्रादित्यावहः क्षपे ।
ज्योतींषि सरितः शैलान्कः करोति बिभतिं च ॥ १२.२७.३३ ॥
風、空、火、夜に光をもたらす月と太陽、星々、川、山々——誰がそれらを作り、誰が支えるのか。
12.27.34
शीतमुष्णं तथा वर्षं कालेन परिवर्तते ।
एवमेव मनुष्याणां सुखदुःखे नरर्षभ ॥ १२.२७.३४ ॥
寒さと暑さ、そして雨も時とともに移ろう。同様に、人の中の雄牛よ、人間の幸と不幸もまた移ろうのだ。
12.27.35
नौषधानि न शस्त्राणि न होमा न पुनर्जपाः ।
त्रायन्ते मृत्युनोपेतं जरया चापि मानवम् ॥ १२.२७.३५ ॥
薬も、武器も、供犠も、また読誦も、死に捕らえられ老いに襲われた人を守ることはない。
12.27.36
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.२७.३६ ॥
大海の中で一本の木と別の木が出会い、出会ったのち再び離れていくように、生き物たちの出会いもそのようである。
12.27.37
ये च निष्परुषैरुक्तगीतवाद्यैरुपस्थिताः ।
ये चानाथाः परान्नादाः कालस्तेषु समक्रियः ॥ १२.२७.३७ ॥
優しい言葉、歌、音楽で仕えられる人々も、庇護者なく他人の食で生きる人々も、時はそのすべてを等しく扱う。
12.27.38
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.२७.३८ ॥
輪廻の中で私たちは幾千の母と父、幾百の息子と妻を経験してきた。彼らは誰のものか、そして我々は誰のものなのか。
12.27.39
नैवास्य कश्चिद्भविता नायं भवति कस्यचित् ।
पथि संगतमेवेदं दारबन्धुसुहृज्जनैः ॥ १२.२७.३९ ॥
誰かが彼のものになることもなく、彼が誰かのものになることもない。妻、親族、友人とのこの結びつきは、道すがらの出会いにすぎない。
12.27.40
क्वासे क्व च गमिष्यामि कोऽन्वहं किमिहास्थितः ।
कस्मात्किमनुशोचेयमित्येवं स्थापयेन्मनः ॥ १२.२७.४० ॥
彼はどこにいるのか、私はどこへ行くのか。私は誰で、ここでどのような状態にあるのか。何のために嘆くべきか。このように心を定めるべきだ。
12.27.41
अनित्ये प्रियसंवासे संसारे चक्रवद्गतौ ।
पथि संगतमेवैतद्धाता माता पिता सखा ॥ १२.२७.४१ ॥
無常な愛する者との共住、車輪のように回る輪廻の中で、これらすべては道すがらの出会いにすぎない。養育者、母、父、友。
12.27.42
न दृष्टपूर्वं प्रत्यक्षं परलोकं विदुर्बुधाः ।
आगमांस्त्वनतिक्रम्य श्रद्धातव्यं बुभूषता ॥ १२.२७.४२ ॥
来世はこれまで直接に見られたことがない。賢者はそれを知っている。しかし幸福を望む者は、聖典に背くことなく信を持つべきである。
12.27.43
कुर्वीत पितृदैवत्यं धर्म्याणि च समाचरेत् ।
यजेच्च विद्वान्विधिवत्रिवर्गं चाप्युपाचरेत् ॥ १२.२७.४३ ॥
祖霊と神々に関わる祭儀を行い、法（ダルマ）にかなった務めを忠実に果たすべきである。賢者は規定どおりに供犠を行い、また三つの人生目的（トリヴァルガ）にも心を配るべきである。
12.27.44
सन्निमज्जेज्जगदिदं गम्भीरे कालसागरे ।
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदवबुध्यते ॥ १२.२७.४४ ॥
この世界は深い時の海に沈んでいく。そこでは老いと死という大きなワニが待ち受けている。それでも誰もそれに気づかない。
12.27.45
आयुर्वेदमधीयानाः केवलं सपरिग्रहाः ।
दृश्यन्ते बहवो वैद्या व्याधिभिः समबिप्लुताः ॥ १२.२७.४५ ॥
生命の科学（アーユルヴェーダ）を学んだ多くの医師も、家族に囲まれていながら、病に完全に打ちのめされているのが見られる。
12.27.46
ते पिबन्तः कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
न मृत्युमतिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः ॥ १२.२७.४६ ॥
煎じ薬や様々な澄ましバターを飲んでも、彼らは死を越えることができない。大海が岸を越えないように。
12.27.47
रसायनविदश्चैव सुप्रयुक्तरसायनाः ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नागा नागैरिवोत्तमैः ॥ १२.२७.४७ ॥
若返りの術に通じ、若返りの薬を正しく用いた者さえ、老いに打ち砕かれて見える。優れた象に他の象が打ち倒されるように。
12.27.48
तथैव तपसोपेताः स्वाध्यायाध्ययने रताः ।
दातारो यज्ञशीलाश्च न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १२.२७.४८ ॥
同様に、苦行を備え、独習とヴェーダの学習に励み、布施を行い、供犠を好む人々も、老いと死を越えることはできない。
12.27.49
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः समाः ।
जातानां सर्वभूतानां न पुनर्वै समागमः ॥ १२.२७.४९ ॥
日々は戻らず、月も戻らず、年もまた戻らない。生まれたすべての存在には、再び出会うことはない。
12.27.50
सोऽयं विपुलमध्वानं कालेन ध्रुवमध्रुवः ।
स्रोतसैव समभ्येति सर्वभूतनिषेवितम् ॥ १२.२७.५० ॥
時によって、彼は確かに無常なまま、その広大な道を流れのように進んでいく。それはすべての存在が歩む道である。
12.27.51
देहो वा जीविताद्व्येति देही वाऽप्येति देहतः ।
पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ॥ १२.२७.५१ ॥
身体は命から離れ、あるいは身体を持つ者は身体から去る。道の途中で、この出会いは妻たち、他の者たち、親族たちとだけである。
12.27.52
नायमत्यन्तसंवासो लभ्यते जातु केनचित् ।
अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्येन केनचित् ॥ १२.२७.५२ ॥
誰もこの永続的な共住を得ることはない。自分自身の身体とさえそうであり、ましてや他の者とはなおさらである。
12.27.53
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहाः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽनघ ॥ १२.२७.५३ ॥
王よ、今あなたの父はどこにいるのか。今あなたの祖父たちはどこにいるのか。今あなたは彼らを見ることはなく、無垢なる者よ、彼らもまた今あなたを見ることはない。
12.27.54
न चैव पुरुषो द्रष्टा स्वर्गस्य नरकस्य च ।
आगमस्तु सतां चक्षुर्नृपते तमिहाचर ॥ १२.२७.५४ ॥
人は天国も地獄も見ることはない。しかし聖典（アーガマ）は善き人々の眼である。王よ、それをここで実践せよ。
12.27.55
चरितब्रह्मचर्यो हि प्रजायेत यजेत च ।
पितृदेवमनुष्याणामानृण्यादनसूयकः ॥ १२.२७.५५ ॥
梵行を守った者は子をもうけ供犠を行うべきであり、祖霊・神々・人々への負債から解放され、妬みのない者であるべきである。
12.27.56
स यज्ञशीलः प्रजने निविष्टः ।
प्राग्ब्रह्मचारी प्रविभक्तभैक्षः।
आराधयेत्स्वर्गमिमं च लोकं ।
परं च मुक्त्वा हृदयव्यलीकम् ॥ १२.२७.५६ ॥
供犠に励み子をもうけることに専念し、かつて梵行者であって施し物を分けた者は、心の偽りを捨て、この世でも来世でも天界を崇めるべきである。
12.27.57
सम्यक्स्वधर्मं चरतो नृपस्य ।
द्रव्याणि चाभ्याहरतो यथावत्।
प्रवृद्धचक्रस्य यशोऽभिवर्धते ।
सर्वेषु लोकेषु चराचरेषु ॥ १२.२७.५७ ॥
自らの法を正しく行い、富を適切に蓄え、軍の車輪が大きくなった王の名声は、あらゆる世界で、動くものと動かぬものの中に広まる。
12.27.58
इत्येवमाकर्ण्य विदेहराजो ।
वाक्यं समग्रं परिपूर्णहेतु।
अश्मानमामन्त्र्य विशुद्धबुद्धि ।
र्ययौ गृहं स्वं प्रति शान्तशोकः ॥ १२.२७.५८ ॥
この完全で理由の備わった言葉を聞き、清浄な智慧のヴィデーハの王はアシュマに別れを告げ、悲しみを鎮めて自分の家へ帰った。
12.27.59
तथा त्वमप्यद्य विमुच्य शोक ।
मुत्तिष्ठ शक्रोपम हर्षमेहि।
क्षात्रेण धर्मेण मही जिता ते ।
तां भुङ्क्ष्व कुन्तीसुत मावमंस्थाः ॥ १२.२७.५९ ॥
同様に、シャクラに等しい者よ、今日、悲しみを捨てて立ち上がり、喜びに至れ。クシャトリヤの義務によって汝はこの大地を征服した。クンティーの子よ、それを享受せよ、軽んじてはならない。