महाभारत · अध्याय 12.270
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.270.1
सद्भिर्वा यदि वाऽसद्भिः पन्थानमिममाश्रितः ।
प्रत्यक्षं क्रियतां साधु ततो ज्ञास्यसि तद्यथा ॥ १२.२७०.१ ॥
तू हा मार्ग स्वीकारलास, सज्जनांसह किंवा दुर्जनांसह, तर तो प्रत्यक्ष चांगल्या प्रकारे कर; तेव्हा तो कसा आहे ते तुला कळेल.
12.270.2
एते शकुन्ता बहवः समन्ताद्विचरन्ति ह ।
तवोत्तमाङ्गे संभूताः श्येनाश्चान्याश्च जातयः ॥ १२.२७०.२ ॥
हे पाहा, अनेक पक्षी चोहीकडे फिरत आहेत; तुझ्या डोक्यावर जन्मलेले ससाणे आणि इतर जातींचे पक्षीही आहेत.
12.270.3
आहूयैनान्महाब्रह्मन्विशमानांस्ततस्ततः ।
पश्येमान्हस्तपादैश्च श्लिष्टान्देहेषु सर्वशः ॥ १२.२७०.३ ॥
हे महाब्राह्मणा, इकडे-तिकडे प्रवेश करणाऱ्यांना बोलावून पाहा; हात-पायांनी सर्व देहांना चिकटलेल्यांना पाहा.
12.270.4
संभावयन्ति पितरं त्वया संभाविताः स्वगाः ।
असंशयं पिता वै त्वं पुत्रानाह्वय जाजले ॥ १२.२७०.४ ॥
तुझ्याकडून सन्मानित झालेले स्वर्गगामी पित्याचा सन्मान करतात; निःसंशय तूच पिता आहेस. हे जाजली, तुझ्या पुत्रांना बोलाव.
12.270.5
ततो जाजलिना तेन समाहूताः पतत्रिणः ।
वाचमुच्चारयन्ति स्म धर्मस्य वचनात्किल ॥ १२.२७०.५ ॥
मग जाजलीने बोलावलेले पक्षी धर्माच्या वचनानुसार आपली वाणी उच्चारू लागले.
12.270.6
अहिंसादि कृतं कर्म इह चैव परत्र च ।
श्रद्धां निहन्ति वै ब्रह्मन्सा हता हन्ति तं नरम् ॥ १२.२७०.६ ॥
अहिंसा इत्यादींनी केलेले कर्म, इहलोकी व परलोकीही, हे ब्राह्मणा, श्रद्धेचा नाश करते; तो नष्ट झालेली श्रद्धा त्या माणसाचा नाश करते.
12.270.7
समानां श्रद्दधानानां संयतानां सुचेतसाम् ।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव न यज्ञो जातु नेष्यते ॥ १२.२७०.७ ॥
श्रद्धावान, संयमी आणि शुद्ध मनाने समानपणे करणाऱ्यांचाच यज्ञ यज्ञ असतो; अन्यथा यज्ञ कधीच इष्ट मानला जात नाही.
12.270.8
श्रद्धा वै सात्विकी देवी सूर्यस्य दुहिता द्विज ।
सावित्री प्रसवित्री च हविर्वाङ्भनसी ततः ॥ १२.२७०.८ ॥
हे द्विजा, श्रद्धा ही सात्त्विक देवी, सूर्याची कन्या आहे; ती सावित्री व प्रसवित्री आहे, आणि तिच्यापासून हविर्, वाणी व मन उत्पन्न होतात.
12.270.9
वाग्वृद्धं त्रायते श्रद्धा मनोवृद्धं च जाजले ।
श्रद्धावृद्धं वाङ्भनसी न यज्ञस्त्रातुमर्हति ॥ १२.२७०.९ ॥
हे जाजली, श्रद्धा वाणीने वाढलेल्याचे आणि मनाने वाढलेल्याचे रक्षण करते; पण श्रद्धेने वाढलेल्या वाणी व मनाचे यज्ञ रक्षण करण्यास समर्थ नाही.
12.270.10
अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शुचेरश्रद्दधानस्य श्रद्दधानस्यर चाशुचेः ॥ १२.२७०.१० ॥
यासंबंधी पुराणज्ञ ब्रह्मगीत नावाची गाथा सांगतात: शुद्ध पण श्रद्धारहित आणि श्रद्धावान पण अशुद्ध यांचे (फल भिन्न).
12.270.11
देवा वित्तममन्यन्त सदृशं यज्ञकर्मणि ।
श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः ॥ १२.२७०.११ ॥
यज्ञकर्मात देवांनी समान योग्य वित्त मानले — श्रोत्रियाचे, कृपणाचे, उदार माणसाचे व व्याजखोराचे.
12.270.12
मीमांसित्वोभयं देवाः सममन्नमकल्पयन् ।
प्रजापतिस्तानुवाच विषमं कृतमित्युत ॥ १२.२७०.१२ ॥
दोन्हींचा विचार करून देवांनी अन्न समान केले; तेव्हा प्रजापती त्यांना म्हणाले, 'हे विषम केले गेले आहे.'
12.270.13
श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत् ।
भोज्यमन्नं वदान्यस्य कदर्यस्य न वार्धुषेः ॥ १२.२७०.१३ ॥
श्रद्धेने पवित्र केलेले, उदार माणसाचे अन्न भोजनयोग्य आहे; अश्रद्धेने दिलेले नाही. उदार माणसाचेच अन्न खावे; कंजूष आणि सावकाराचे नाही.
12.270.14
अश्रद्दधान एवैको देवानां नार्हते हविः ।
तस्यैवान्नं न भोक्तव्यमिति धर्मविदो विदुः ॥ १२.२७०.१४ ॥
अश्रद्धावान एकटाच देवांना हविर्द्रव्य अर्पण करण्यास योग्य नाही. त्याचेही अन्न खाऊ नये, असे धर्मज्ञ जाणतात.
12.270.15
अश्रद्धा परमं पापं श्रद्धा पापप्रमोचनी ।
जहाति पापं श्रद्धावान्सर्पो जीर्णामिव त्वचम् ॥ १२.२७०.१५ ॥
अश्रद्धा हे सर्वात मोठे पाप आहे; श्रद्धा पापातून मुक्त करणारी आहे. श्रद्धावान पाप सोडतो, जसा सर्प जुनी कात सोडतो.
12.270.16
ज्यायसी या पवित्राणां निवृत्तिः श्रद्धया सह ।
निवृत्तशीलदोषो यः श्रद्धावान्पूत एव सः ॥ १२.२७०.१६ ॥
पवित्र करणाऱ्यांमध्ये श्रद्धेसह निवृत्ती श्रेष्ठ आहे. ज्याचे शीलदोष निवृत्त झाले आहेत, तो श्रद्धावानच पवित्र आहे.
12.270.17
किं तस्य तपसा कार्यं किं वृत्तेन किमात्मना ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ १२.२७०.१७ ॥
त्याला तपाने काय, आचाराने काय, आत्म्याने काय? हा पुरुष श्रद्धामय आहे; ज्याची जशी श्रद्धा तसा तो असतो.
12.270.18
इति धर्मः समाख्यातः सद्भिर्धर्मार्थदर्शिभिः ।
वयं जिज्ञासमानास्तु संप्राप्ता धर्मदर्शनात् ॥ १२.२७०.१८ ॥
अशा प्रकारे धर्म आणि अर्थ पाहणाऱ्या सज्जनांनी धर्म सांगितला आहे. आम्ही जाणण्याच्या इच्छेने धर्मदर्शन प्राप्त केले.
12.270.19
श्रद्धां कुरु महाप्राज्ञ ततः प्राप्स्यसि यत्परम् ॥ १२.२७०.१९ ॥
हे महाप्राज्ञा, श्रद्धा ठेव; मग तू त्या परमाला प्राप्त करशील.
12.270.20
न वै मुनीनां शृणुमश्च तत्वं ।
पृच्छामि ते वाणिज तत्वमेतत्।
पूर्वे हि पूर्वेऽप्यनवेक्षमाणा ।
नातः परं ते ऋषयः स्थापयन्ति ॥ १२.२७०.२० ॥
मुनींकडून ते तत्त्व आम्ही ऐकलेले नाही. हे वणिका, हेच तत्त्व मी तुला विचारतो. पूर्वजांनीही ते पाहिले नाही; ऋषी यापलीकडे काही स्थापित करत नाहीत.
12.270.21
यस्मिन्नेवानुतीर्थेन पशवः प्राप्नुयुः सुखम् ।
पत्नीव्रतेन विधिना प्रकरोति नियोजयन्।
श्रद्धावाञ्श्रद्दधानश्च धर्मश्चैव हि वाणिज ॥ १२.२७०.२१ ॥
ज्या योग्य तीर्थाने पशूंना सुख मिळते, पत्नीव्रताच्या विधीने जो करतो व नियोजित करतो — हे वणिका, श्रद्धावान व श्रद्धा ठेवणारा हाच धर्म.
12.270.22
स्ववर्त्मनि स्थितश्चैव गरीयानेव जाजले ॥ १२.२७०.२२ ॥
आपल्या मार्गावर स्थिर राहणाराच श्रेष्ठ ठरतो, हे जाजले.
12.270.23
ततोऽचिरेण कालेन तुलाधारः स एव च ।
दिवं गत्वा महाप्राज्ञौ विहरेतां यथासुखम्।
स्वंस्वं स्थानमुपागम्य स्वकर्मफलनिर्मितम् ॥ १२.२७०.२३ ॥
नंतर थोड्याच काळात तो तुलाधार आणि ते दोन महाप्राज्ञ स्वर्गात जाऊन सुखाने विहार करू लागले; आपापल्या कर्मफलाने घडलेल्या स्थानी पोहोचले.
12.270.24
एवं बहुविधार्थं च तुलाधारेण भापितम् ।
सम्यक्चैवमुपालब्धो धर्मश्चोक्तः सनातनः ॥ १२.२७०.२४ ॥
असे तुलाधाराने अनेक अर्थांसह हे सांगितले; योग्य रीतीने असे उपदेशिले जाऊन सनातन धर्म सांगितला गेला.
12.270.25
तस्य विख्यातवीर्यस्य श्रुत्वा वाक्यानि जाजलिः ।
तुलाधारस्य कौन्तेय शान्तिमेवान्वपद्यत ॥ १२.२७०.२५ ॥
हे कौन्तेया, विख्यात पराक्रमी तुलाधाराचे ते शब्द ऐकून जाजलीला शांतीच प्राप्त झाली.
12.270.26
समानां श्रद्दधानानां युक्तानां च यथाबलम् ।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव नायज्ञो जातु नेष्यते ॥ १२.२७०.२६ ॥
समान, श्रद्धावान आणि आपल्या शक्तीनुसार युक्त होऊन कर्म करणाऱ्यांचे कर्म हाच यज्ञ; ते कधीच अयज्ञ मानले जात नाही.
12.270.27
एवं बहुमतार्थं च तुलाधारेण भाषितम् ।
यथौपम्योपदेशेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.२७०.२७ ॥
अशा प्रकारे तुलाधाराने अनेक मौल्यवान अर्थांचा उपदेश उपमांच्या द्वारे सांगितला; आता तुला आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?