ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.270
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.270.1
सद्भिर्वा यदि वाऽसद्भिः पन्थानमिममाश्रितः ।
प्रत्यक्षं क्रियतां साधु ततो ज्ञास्यसि तद्यथा ॥ १२.२७०.१ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਜਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦੁਰਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ; ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
12.270.2
एते शकुन्ता बहवः समन्ताद्विचरन्ति ह ।
तवोत्तमाङ्गे संभूताः श्येनाश्चान्याश्च जातयः ॥ १२.२७०.२ ॥
ਇਹ ਵੇਖ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੰਮੇ ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਹਨ।
12.270.3
आहूयैनान्महाब्रह्मन्विशमानांस्ततस्ततः ।
पश्येमान्हस्तपादैश्च श्लिष्टान्देहेषु सर्वशः ॥ १२.२७०.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਵੇਖ; ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।
12.270.4
संभावयन्ति पितरं त्वया संभाविताः स्वगाः ।
असंशयं पिता वै त्वं पुत्रानाह्वय जाजले ॥ १२.२७०.४ ॥
ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਤੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਜਾਜਲਿ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ।
12.270.5
ततो जाजलिना तेन समाहूताः पतत्रिणः ।
वाचमुच्चारयन्ति स्म धर्मस्य वचनात्किल ॥ १२.२७०.५ ॥
ਤਦ ਜਾਜਲਿ ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਏ ਪੰਛੀ ਧਰਮ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।
12.270.6
अहिंसादि कृतं कर्म इह चैव परत्र च ।
श्रद्धां निहन्ति वै ब्रह्मन्सा हता हन्ति तं नरम् ॥ १२.२७०.६ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ, ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
12.270.7
समानां श्रद्दधानानां संयतानां सुचेतसाम् ।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव न यज्ञो जातु नेष्यते ॥ १२.२७०.७ ॥
ਸਮਾਨ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਯੱਗ ਯੱਗ ਹੈ; ਹੋਰ ਯੱਗ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਛਿਤ ਨਹੀਂ।
12.270.8
श्रद्धा वै सात्विकी देवी सूर्यस्य दुहिता द्विज ।
सावित्री प्रसवित्री च हविर्वाङ्भनसी ततः ॥ १२.२७०.८ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਸ਼ਰਧਾ ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹਵਿ, ਵਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.270.9
वाग्वृद्धं त्रायते श्रद्धा मनोवृद्धं च जाजले ।
श्रद्धावृद्धं वाङ्भनसी न यज्ञस्त्रातुमर्हति ॥ १२.२७०.९ ॥
ਹੇ ਜਾਜਲੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਧੇ ਵਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਯੱਗ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
12.270.10
अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शुचेरश्रद्दधानस्य श्रद्दधानस्यर चाशुचेः ॥ १२.२७०.१० ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਣਜਾਣੂ ਬ੍ਰਹਮਗੀਤ ਨਾਮਕ ਗਾਥਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਸ਼ੁੱਧ ਪਰ ਸ਼ਰਧਾਹੀਣ ਦੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਪਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਦੀ (ਫਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ)।
12.270.11
देवा वित्तममन्यन्त सदृशं यज्ञकर्मणि ।
श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः ॥ १२.२७०.११ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਯੋਗ ਧਨ ਮੰਨਿਆ — ਸ਼ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਦਾ, ਕੰਜੂਸ ਦਾ, ਦਾਨੀ ਦਾ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਾ।
12.270.12
मीमांसित्वोभयं देवाः सममन्नमकल्पयन् ।
प्रजापतिस्तानुवाच विषमं कृतमित्युत ॥ १२.२७०.१२ ॥
ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਨ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾਇਆ; ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਵਿਸ਼ਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।'
12.270.13
श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत् ।
भोज्यमन्नं वदान्यस्य कदर्यस्य न वार्धुषेः ॥ १२.२७०.१३ ॥
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਉਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅੰਨ ਭੋਜਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਅਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਦਾਰ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੰਜੂਸ ਅਤੇ ਵਿਆਜਖੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ।
12.270.14
अश्रद्दधान एवैको देवानां नार्हते हविः ।
तस्यैवान्नं न भोक्तव्यमिति धर्मविदो विदुः ॥ १२.२७०.१४ ॥
ਅਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਿ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ — ਇਹ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.270.15
अश्रद्धा परमं पापं श्रद्धा पापप्रमोचनी ।
जहाति पापं श्रद्धावान्सर्पो जीर्णामिव त्वचम् ॥ १२.२७०.१५ ॥
ਅਸ਼ਰਧਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਪੁਰਾਣੀ ਕੰਜ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
12.270.16
ज्यायसी या पवित्राणां निवृत्तिः श्रद्धया सह ।
निवृत्तशीलदोषो यः श्रद्धावान्पूत एव सः ॥ १२.२७०.१६ ॥
ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਸਹਿਤ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ੀਲ-ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
12.270.17
किं तस्य तपसा कार्यं किं वृत्तेन किमात्मना ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ १२.२७०.१७ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ, ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਕੀ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਕੀ? ਇਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੈ।
12.270.18
इति धर्मः समाख्यातः सद्भिर्धर्मार्थदर्शिभिः ।
वयं जिज्ञासमानास्तु संप्राप्ता धर्मदर्शनात् ॥ १२.२७०.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
12.270.19
श्रद्धां कुरु महाप्राज्ञ ततः प्राप्स्यसि यत्परम् ॥ १२.२७०.१९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪਾਵੇਂਗਾ।
12.270.20
न वै मुनीनां शृणुमश्च तत्वं ।
पृच्छामि ते वाणिज तत्वमेतत्।
पूर्वे हि पूर्वेऽप्यनवेक्षमाणा ।
नातः परं ते ऋषयः स्थापयन्ति ॥ १२.२७०.२० ॥
ਮੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਉਹ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਹੇ ਵਪਾਰੀ, ਇਹੀ ਤੱਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.270.21
यस्मिन्नेवानुतीर्थेन पशवः प्राप्नुयुः सुखम् ।
पत्नीव्रतेन विधिना प्रकरोति नियोजयन्।
श्रद्धावाञ्श्रद्दधानश्च धर्मश्चैव हि वाणिज ॥ १२.२७०.२१ ॥
ਜਿਸ ਯੋਗ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਸੁਖ ਪਾਉਣ, ਪਤਨੀਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਯੋਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਵਪਾਰੀ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।
12.270.22
स्ववर्त्मनि स्थितश्चैव गरीयानेव जाजले ॥ १२.२७०.२२ ॥
ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਾਜਲੇ।
12.270.23
ततोऽचिरेण कालेन तुलाधारः स एव च ।
दिवं गत्वा महाप्राज्ञौ विहरेतां यथासुखम्।
स्वंस्वं स्थानमुपागम्य स्वकर्मफलनिर्मितम् ॥ १२.२७०.२३ ॥
ਫਿਰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਤੁਲਾਧਾਰ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆਵਾਨ ਸਵਰਗ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ; ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਫਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।
12.270.24
एवं बहुविधार्थं च तुलाधारेण भापितम् ।
सम्यक्चैवमुपालब्धो धर्मश्चोक्तः सनातनः ॥ १२.२७०.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਇਹ ਕਿਹਾ; ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
12.270.25
तस्य विख्यातवीर्यस्य श्रुत्वा वाक्यानि जाजलिः ।
तुलाधारस्य कौन्तेय शान्तिमेवान्वपद्यत ॥ १२.२७०.२५ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਵਿਖਿਆਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਜਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
12.270.26
समानां श्रद्दधानानां युक्तानां च यथाबलम् ।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव नायज्ञो जातु नेष्यते ॥ १२.२७०.२६ ॥
ਸਮਾਨ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਰਮ ਹੀ ਯੱਗ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਯੱਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
12.270.27
एवं बहुमतार्थं च तुलाधारेण भाषितम् ।
यथौपम्योपदेशेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.२७०.२७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਪਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?