ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.272
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.272.1
कथं कार्यं परीक्षेत शीघ्रं वाऽथ चिरेण वा ।
सर्वथा कार्यदुर्गेऽस्मिन्भवान्नः परमो गुरुः ॥ १२.२७२.१ ॥
କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ — ଶୀଘ୍ର, ନା ବିଳମ୍ବରେ? ଏଭଳି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆପଣ ଆମର ପରମ ଗୁରୁ।
12.272.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
चिरकारेस्तु यत्पूर्वं वृत्तमाङ्गिरसां कुले ॥ १२.२७२.२ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ପୂର୍ବେ ଆଙ୍ଗିରସ କୁଳରେ ଚିରକାରୀଙ୍କ ସହ ଯାହା ଘଟିଥିଲା।
12.272.3
गौतमस्य सुता ह्यासन्वीयांश्चिरकारिकः ।
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक।
चिरकारी हि मेधावी नापराध्यति कर्मसु ॥ १२.२७२.३ ॥
ଗୌତମଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ ଚିରକାରୀ। ଚିରକାରୀ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଚିରକାରୀ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିରକାରୀ କର୍ମରେ ଭୁଲ କରେ ନାହିଁ।
12.272.4
चिरकारी महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः ।
चिरेण सर्वकार्याणि विमृश्यार्थान्प्रपद्यते ॥ १२.२७२.४ ॥
ଗୌତମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚିରକାରୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଚାର କରି, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପରଖି ହିଁ ସେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
12.272.5
चिरं स चिन्तयत्यर्थांश्चिरं जाग्रच्चिरं स्वपन् ।
चिरं कार्याभिषत्तिं च चिरकारी तथोच्यते ॥ १२.२७२.५ ॥
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି — ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୀର୍ଘ, ଶୋଇଲାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ। କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି; ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଚିରକାରୀ କୁହାଯାଏ।
12.272.6
अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावीति चोच्यते ।
बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना ॥ १२.२७२.६ ॥
ଯିଏ ଆଳସ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ ସେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବୁଦ୍ଧିର ଚପଳତା ଓ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିହୀନ ମଣିଷ ବିଷୟରେ ଏହା କୁହାଯାଏ।
12.272.7
व्यभिचारे तु कस्मिंश्चिद्व्यतिक्रम्यापरान्सुतान् ।
पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति ॥ १२.२७२.७ ॥
କିନ୍ତୁ କାହା ସହିତ ବ୍ୟଭିଚାର ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କ୍ରୋଧିତ ପିତା କହିଲେ, "ଏ ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।"
12.272.8
इत्युक्त्वा स तदा विप्रो गौतमो जपतां वरः ।
अविमृश्य महाभागो वनमेव जगाम सः ॥ १२.२७२.८ ॥
ଏହା କହି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମ, ଜପକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଚାର ନ କରି ବନକୁ ହିଁ ଚାଲିଗଲେ।
12.272.9
स तथेति चिरेणोक्त्वा स्वभावाच्चिरकारिकः ।
विमृश्य चिरकारित्वाच्चिन्तयामास वै चिरम् ॥ १२.२७२.९ ॥
ସେ "ଠିକ୍" ବହୁ ବିଳମ୍ବରେ କହି, ସ୍ୱଭାବରୁ ଧୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ବିଚାର କରି, ଧୀରତା ଯୋଗୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
12.272.10
पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम् ।
कथं धर्मच्छले नास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत् ॥ १२.२७२.१० ॥
ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କିପରି କରିବି, ମାତାଙ୍କୁ କିପରି ହତ୍ୟା ନ କରିବି? ଧର୍ମର ଛଳରେ ଦୁଷ୍ଟ ପରି ଏଥିରେ କିପରି ବୁଡ଼ିବି?
12.272.11
पितुराज्ञा परो धर्मः स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
अस्वतन्त्रं च पुत्रत्वं किंतु मां नानुपीडयेत् ॥ १२.२७२.११ ॥
ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପରମ ଧର୍ମ; ମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ମୋର ସ୍ୱଧର୍ମ। ପୁତ୍ରତ୍ୱ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ତଥାପି ତାହା ମୋତେ ପୀଡ଼ା ନ ଦେଉ।
12.272.12
स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत् ।
पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात् ॥ १२.२७२.१२ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି କିଏ କେବେ ସୁଖୀ ହେବ? ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରି କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇବ?
12.272.13
अनवज्ञा पितुर्युक्ता स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
युक्तक्षमावुभावेतौ नातिवर्तेतमां कथम् ॥ १२.२७२.१३ ॥
ପିତାଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା ନ କରିବା ଉଚିତ; ମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ସ୍ୱଧର୍ମ। ଏହି ଦୁଇଟି ଉଚିତ ଓ ସହନୀୟ; ଏଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଅତିକ୍ରମ କରାଯିବ?
12.272.14
पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जायतामिति ।
शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च ॥ १२.२७२.१४ ॥
ପିତା ନିଜକୁ ପତ୍ନୀରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, 'ସେ ଜନ୍ମୁ' ଏହି ଆଶାରେ; ଶୀଳ, ଚରିତ୍ର, ଗୋତ୍ର ଓ କୁଳ ଧାରଣ ପାଇଁ।
12.272.15
सोऽहं मात्रा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे प्रकृतः पुनः ।
विज्ञानं मे कथं न स्याद्द्वौ बुद्ध्ये चात्मसंभवम् ॥ १२.२७२.१५ ॥
ସେହି ମୁଁ, ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ପୁତ୍ର ରୂପେ ଜନ୍ମିତ। ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ କିପରି ନ ହେବ? ଦୁଇ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମଜ ଜ୍ଞାନ?
12.272.16
जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि ।
पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवनिश्चये ॥ १२.२७२.१६ ॥
ଜାତକର୍ମରେ ପିତା ଯାହା କହିଲେ ଏବଂ ଉପକର୍ମରେ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ପିତାଙ୍କ ଗୌରବ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦୃଢ଼ୀକରଣ।
12.272.17
गुरुरग्र्यः परो धर्मः पोषणाध्यापनान्वितः ।
पिता यदाह धर्मः स वेदेष्वपि सुनिश्चितः ॥ १२.२७२.१७ ॥
ପୋଷଣ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଯୁକ୍ତ ପିତା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ପରମ ଧର୍ମ। ପିତା ଯାହା ଧର୍ମ କହନ୍ତି, ତାହା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ।
12.272.18
प्रीतिमात्रं पितुः पुत्रः सर्वं पुत्रस्य वै पिता ।
शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्छति ॥ १२.२७२.१८ ॥
ପୁଅ ପିତାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ନେହ ଦେଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ପିତା ପୁଅଙ୍କୁ ସବୁକିଛି ଦିଅନ୍ତି। ଶରୀର ଆଦି ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ; ପିତା ଏକା ତାହା ଦିଅନ୍ତି।
12.272.19
तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कदाचन ।
पातकान्यपि पूयन्ते पितुःर शासनकारिणः ॥ १२.२७२.१९ ॥
ଅତଏବ ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତାହା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀଙ୍କ ପାପ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
12.272.20
भाग्यभोगे प्रसवने सर्वलोकनिदर्शने ।
धात्र्याश्चैव समायोगे सीमन्तोन्नयने तथा ॥ १२.२७२.२० ॥
ଭାଗ୍ୟଭୋଗରେ, ପ୍ରସବରେ, ସର୍ବଲୋକ ଦର୍ଶନରେ, ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ଓ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ ସଂସ୍କାରରେ ମଧ୍ୟ (ପିତା ହିଁ ପ୍ରଧାନ)।
12.272.21
पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः ।
पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीणन्ति देवताः ॥ १२.२७२.२१ ॥
ପିତା ହିଁ ଧର୍ମ, ପିତା ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ଏବଂ ପିତା ହିଁ ପରମ ତପସ୍ୟା। ପିତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
12.272.22
आशिषस्ता भजन्त्यनं पुरुषं प्राह यत्पिता ।
निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यच्चाभिनन्दति ॥ १२.२७२.२२ ॥
ପିତା ଯାହାକୁ କହନ୍ତି, ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ସେହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଯାଏ। ପିତା ଯାହାକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରନ୍ତି, ତାହା ହିଁ ସମସ୍ତ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।
12.272.23
मुच्यते बन्धनात्पुरुषं फलं वृक्षान्प्रमुच्यते ।
क्लिश्यन्नपि सुतस्नेहैः पिता पुत्रं न मुञ्चति ॥ १२.२७२.२३ ॥
ପୁରୁଷ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଫଳ ବୃକ୍ଷରୁ ଖସିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପୁଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ କ୍ଲେଶ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପିତା ପୁଅକୁ ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ।
12.272.24
एतद्विचिन्तितं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम् ।
पिता नाल्पतरं स्थानं चिन्तयिष्यामि मातरम् ॥ १२.२७२.२४ ॥
ପୁଅ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ଗୌରବର ଏହି ବିଚାର ଏଠାରେ ଯଥେଷ୍ଟ। ପିତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ କମ ନୁହେଁ; ଏବେ ମୁଁ ମାତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବି।
12.272.25
यो ह्ययं मयि संघातो मर्त्यत्वे पाञ्चभौतिकः ।
अस्य मे जननी हेतुः पावकस्य यथाऽरणिः ॥ १२.२७२.२५ ॥
ମୋ ମଧ୍ୟରେ ମର୍ତ୍ୟତ୍ୱରେ ଥିବା ଏହି ପଞ୍ଚଭୌତିକ ଦେହସଂଘାତର ହେତୁ, ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଅରଣି ପରି, ମୋ ମାତା।
12.272.26
माता देहारणिः पुंसां सर्वस्यार्तस्य निर्वृतिः ।
मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये ॥ १२.२७२.२६ ॥
ମାତା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦେହର ଅରଣି; ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ିତଙ୍କର ଶାନ୍ତି। ମାତା ପାଇଲେ ସନାଥତ୍ୱ, ନ ପାଇଲେ ଅନାଥତ୍ୱ।
12.272.27
न च शोचति नाप्येनं स्थाविर्यमपकर्षति ।
श्रिया हीनोऽपि यो गेहमम्बेति प्रतिपद्यते ॥ १२.२७२.२७ ॥
ଶ୍ରୀହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଗୃହକୁ 'ମାତା' ଭାବେ ପାଏ, ସେ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ; ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଟାଣେ ନାହିଁ।
12.272.28
पुत्रपौत्रोपपन्नोपि जननीं यः समाश्रितः ।
अपि वर्षशतस्यान्ते स द्विहायनवच्चरेत् ॥ १२.२७२.२८ ॥
ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ମାତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ସେ ଶହେ ବର୍ଷର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଶିଶୁ ପରି ଆଚରଣ କରୁ।
12.272.29
समर्थं वाऽसमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा ।
रक्षत्येव सुतं माता नान्यः पोष्टा विधानतः ॥ १२.२७२.२९ ॥
ପୁତ୍ର ସମର୍ଥ ହେଉ ବା ଅସମର୍ଥ, କୃଶ ହେଉ ବା ଅକୃଶ, ମାତା ହିଁ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ବିଧିମତେ ପୋଷଣ କରିବା ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
12.272.30
तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखितः ।
तदा शून्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते ॥ १२.२७२.३० ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ମାତାଠାରୁ ତାର ବିୟୋଗ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାର ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ।
12.272.31
नास्ति मातृसमा च्छाया नास्ति मातृसमा गतिः ।
नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रिया ॥ १२.२७२.३१ ॥
ମାତା ପରି ଛାୟା ନାହିଁ, ମାତା ପରି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ମାତା ପରି ରକ୍ଷା ନାହିଁ, ମାତା ପରି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ।
12.272.32
कुक्षौ संधारणाद्धात्री जननाज्जननी स्मृता ।
अङ्गानां वर्धनादम्बा वीरसूत्वेन वीरसूः ॥ १२.२७२.३२ ॥
ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିବା ହେତୁ ସେ ଧାତ୍ରୀ; ଜନ୍ମ ଦେବା ହେତୁ ଜନନୀ ସ୍ମୃତ। ଅଙ୍ଗ ବର୍ଦ୍ଧନ ହେତୁ ଅମ୍ବା; ବୀର ପ୍ରସବ ହେତୁ ବୀରସୂ।
12.272.33
शिशोः शुश्रूषणाच्छुश्रूर्माता देहमनन्तरम् ।
चेतनावान्स को हन्याद्यस्य नासुषिरं शिरः ॥ १२.२७२.३३ ॥
ଶିଶୁର ସେବା ହେତୁ ମାତା ଶୁଶ୍ରୂଃ; ପରେ ଶରୀରକୁ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରେ। ଯାହାର ମସ୍ତକରେ ଛିଦ୍ର ନାହିଁ ସେ ଚେତନାବାନ କିଏ ତାକୁ ବଧ କରିବ?
12.272.34
दंपत्योः प्राणसंश्लेषे योऽभिसन्धिः कृतः किल ।
तं माता च पिता चेति भूतार्थो मातरि स्थितः ॥ १२.२७२.३४ ॥
ଦମ୍ପତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରାଣସଂଯୋଗରେ ଯେଉଁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରାଗଲା, ତାକୁ ମାତା ଓ ପିତା କୁହାଯାଏ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରୟୋଜନ ମାତାଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିତ।
12.272.35
माता जानाति यद्गोत्रं माता जानाति यस्य सः ।
मातुर्भरणमात्रेण प्रीतिः स्नेहः पितुः प्रजाः ॥ १२.२७२.३५ ॥
କେଉଁ ଗୋତ୍ର ତାହା ମାତା ଜାଣନ୍ତି; ସେ କାହାର ପୁତ୍ର ତାହା ମଧ୍ୟ ମାତା ଜାଣନ୍ତି। ମାତାଙ୍କ ପାଳନ ମାତ୍ରରେ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ସ୍ନେହ ପ୍ରଜା ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
12.272.36
पाणिबन्धं स्वयं कृत्वा सहधर्ममुपेत्य च ।
यदा यास्यन्ति पुरुषाः स्त्रियो नार्हन्ति याप्यतां ॥ १२.२७२.३६ ॥
ନିଜେ ପାଣିଗ୍ରହଣ କରି, ସହଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପୁରୁଷମାନେ ଯେବେ ଚାଲି ଯିବେ, ସେତେବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପରିତ୍ୟାଗ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
12.272.37
भरणाद्धि स्त्रियो भर्ता पालनाद्धि पतिस्तथा ।
गुणस्यास्य निवृत्तौ तु न भर्ता न पुनः पतिः ॥ १२.२७२.३७ ॥
ପୋଷଣ କରୁଥିବାରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଭର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ପତି। କିନ୍ତୁ ସେହି ଗୁଣ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ସେ ନା ଭର୍ତ୍ତା ରହେ, ନା ପୁନର୍ବାର ପତି।
12.272.38
एवं स्त्री नापराघ्नोति नर एवापराध्यति ।
व्युच्चरंश्च महादोषं नर एवापराध्यति ॥ १२.२७२.३८ ॥
ଏହିପରି ସ୍ତ୍ରୀ ଅପରାଧ କରେ ନାହିଁ; ପୁରୁଷ ହିଁ ଅପରାଧ କରେ। ମହାଦୋଷରେ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ପୁରୁଷ ହିଁ ଅପରାଧୀ ହୁଏ।
12.272.39
स्त्रिया हि परमो भर्ता दैवतं परमं स्मृतम् ।
तस्मात्मना तु सदृशमात्मानं परमं ददौ ॥ १२.२७२.३९ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ପରମ ଦେବତା ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଅତଏବ ସେ ନିଜ ସମାନ ନିଜକୁ ପରମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲା।
12.272.40
नापराधोऽस्ति नारीणां नर एवापराध्यति ।
सर्वकार्यापराध्यत्वान्नापराध्यन्ति चाङ्गनाः ॥ १२.२७२.४० ॥
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର କୌଣସି ଅପରାଧ ନାହିଁ; ପୁରୁଷ ହିଁ ଅପରାଧ କରେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପରାଧୀ ପୁରୁଷ ହେଉଥିବାରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପରାଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.272.41
यश्चनोक्तोऽथ निर्देशः स्त्रिया मैथुनवृद्धये ।
तस्य स्मारयतो व्यक्तमधर्मो नास्ति संशयः ॥ १२.२७२.४१ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ମୈଥୁନ ବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ କୁହାଯାଇ ନ ଥିବା ସେହି ନିର୍ଦେଶକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଉଥିବା ଲୋକର ଅଧର୍ମ ନାହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.272.42
एवं नारीं मातरं च गौरवे चाधिके स्थिताम् ।
अवध्यां तु विजानीयुः पशवोऽप्यविचक्षणाः ॥ १२.२७२.४२ ॥
ଏହିପରି ସ୍ତ୍ରୀ, ମାତା ଏବଂ ଅଧିକ ଗୌରବରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅବିବେକୀ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଜାଣନ୍ତି।
12.272.43
देवतानां समावायमेकस्थं पितरं विदुः ।
मर्त्यानां देवतानां च स्नेहादभ्येति मातरम् ॥ १२.२७२.४३ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ସମାବେଶରେ ଏକରୂପେ ସ୍ଥିତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଲୋକେ ପିତା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହବଶତଃ ମନୁଷ୍ୟ ମାତା ନିକଟକୁ ଯାଏ।
12.272.44
एवं विमृशतस्तस्य विरकारितया बहु ।
दीर्घः कालो व्यतिक्रान्तस्ततोस्याभ्यागमत्पिता ॥ १२.२७२.४४ ॥
ଏହିପରି ସେ ବହୁତ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ବିରକ୍ତିରୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିବାହିତ ହେଲା; ତା'ପରେ ତାର ପିତା ଆସିଲେ।
12.272.45
मेधातिथिर्महाप्राज्ञो गौतमस्तपसि स्थितः ।
विमृश्य तेन कालेन पत्न्याः संस्थाव्यतिक्रमम् ॥ १२.२७२.४५ ॥
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗୌତମ ମେଧାତିଥି ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ସେହି ସମୟରେ ବିଚାର କରି ସେ ପତ୍ନୀର ଆଚରଣର ଉଲ୍ଲଂଘନ ଜାଣିଲେ।
12.272.46
सोऽब्रवीद्भृशसंतप्तो दुःखेनाश्रूणि वर्तयन् ।
श्रुतधैर्यप्रसादेन पश्चात्तापमुपागतः ॥ १२.२७२.४६ ॥
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଲୁହ ଝରାଇ କହିଲେ; ଶ୍ରୁତ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରସାଦରେ ସେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
12.272.47
आश्रमं मम संप्राप्तस्त्रिलोकेशः पुरंदरः ।
अतिथिव्रतमास्थाय ब्राह्मण्यं रूपमास्थितः ॥ १२.२७२.४७ ॥
ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ତ୍ରିଲୋକର ଅଧିପତି ପୁରନ୍ଦର ଆସିଲେ; ଅତିଥିବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରି।
12.272.48
स मया सान्त्वितो वाग्भिः स्वागतेनाभिषूजितः ।
अर्ध्यं पाद्यं यथान्यायं मया च प्रतिपादितः ॥ १२.२७२.४८ ॥
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବାକ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲି, ସ୍ୱାଗତରେ ସମ୍ମାନ କଲି; ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲି।
12.272.49
परवानस्मि चेत्युक्तः प्रणयिष्यति तेन च ।
अत्र चाकुशले जाते स्त्रिया नास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२७२.४९ ॥
"ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ" ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପରିଚାଳିତ ହେବ। ଏଠାରେ ଅଶୁଭ ଘଟିଲେ ବି ସ୍ତ୍ରୀର ଅପରାଧ ନାହିଁ।
12.272.50
एवं न स्त्री न चैवाहं नाध्वगस्त्रिदशेश्वरः ।
अपराध्यति धर्मस्य प्रमादस्त्वपराध्यति ॥ १२.२७२.५० ॥
ଏପରି ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହେଁ, ମୁଁ ନୁହେଁ, ପଥିକ ନୁହେଁ, ଦେବରାଜ ମଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ଧର୍ମର ଅପରାଧ ପ୍ରମାଦ କରେ।
12.272.51
ईर्ष्याजं व्यसनं प्राहुस्तेन चैवोर्ध्वरेतसः ।
ईर्ष्यया त्वहमाक्षिप्तो मग्नो दुष्कृतसागरे ॥ १२.२७२.५१ ॥
ଈର୍ଷାରୁ ଜାତ ବ୍ୟସନ ବୋଲି ଏହାକୁ କୁହନ୍ତି; ସେଥିରେ ଊର୍ଧ୍ୱରେତାମାନେ ମଧ୍ୟ। ଈର୍ଷାରେ ମୁଁ ପଡ଼ିଗଲି ଓ ଦୁଷ୍କୃତ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଗଲି।
12.272.52
हत्वा साध्वीं च नारीं च व्यसनित्वाच्च वासिताम् ।
भर्तव्यत्वेन भार्यां च को नु मां तारयिष्यति ॥ १२.२७२.५२ ॥
ସାଧ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀକୁ ମାରି, ବ୍ୟସନରୁ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଓ ପତ୍ନୀରୂପେ ପୋଷଣୀୟାକୁ (ତ୍ୟାଗ କରି), ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋତେ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିବ?
12.272.53
अन्तरेण मयाऽऽज्ञप्तश्चिरकारीत्युदारधीः ।
यद्यद्य चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात् ॥ १२.२७२.५३ ॥
"ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆଜ୍ଞାପ୍ତ ହେଲେ ବି ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ସେ ଚିରକାରୀ (ଭାବି କରୁଥିବା)" — ଆଜି ଯଦି ସେ ଚିରକାରୀ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ସେ ମୋତେ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତା।
12.272.54
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक ।
यद्यद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५४ ॥
ହେ ଚିରକାରୀ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ! ହେ ଚିରକାରୀ, ଆଜି ଯଦି ତୁମେ ଚିରକାରୀ, ତେବେ ସେଥିପାଇଁ ତୁମେ ଚିରକାରୀ।
12.272.55
त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं त्वया ।
आत्मानं पातकेभ्यश्च भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५५ ॥
ମୋତେ ଓ ମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ଅର୍ଜନ କରିଥିବା ତପସ୍ୟାରେ ନିଜକୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର; ଆଜି ଚିରକାରୀ ହୁଅ।
12.272.56
सहजं चिरकारित्वमतिप्रज्ञतया तव ।
सफलं तत्तथा तेऽस्तु भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५६ ॥
ତୁମର ସହଜ ଚିରକାରିତା ଓ ଅତିପ୍ରଜ୍ଞା ସଫଳ ହେଉ, ତୁମ ପାଇଁ ତାହା ସେମିତି ହେଉ; ଆଜି ଚିରକାରୀ ହୁଅ।
12.272.57
चिरमांशसितो मात्रा चिरं गर्भेण धारितः ।
सफलं चिकारित्वं कुरु त्वं चिरकारिक ॥ १२.२७२.५७ ॥
ମାତା ତୁମକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତୁମର ଚିରକାରିତାକୁ ସଫଳ କର, ହେ ଚିରକାରୀ।
12.272.58
चिरायते च संतापाच्चिरं स्वपिति धारितः ।
आवयोश्चिरसंतापादवेक्ष्य चिरकारिक ॥ १२.२७२.५८ ॥
ସନ୍ତାପରୁ ସେ ବିଳମ୍ବ କରେ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଶୋଏ; ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ସନ୍ତାପ ଦେଖି, ହେ ଚିରକାରୀ।
12.272.59
एवं स दुःखितो राजन्महर्षिर्गौतमस्तदा ।
चिरकारिं ददर्शाथ पुत्रं स्थितमथान्तिके ॥ १२.२७२.५९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ ମହର୍ଷି ଗୌତମ ସେତେବେଳେ ନିକଟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ର ଚିରକାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
12.272.60
चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः ।
शस्त्रं त्यक्त्वा ततो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे ॥ १२.२७२.६० ॥
କିନ୍ତୁ ଚିରକାରୀ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଶସ୍ତ୍ର ଫୋପାଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
12.272.61
गौतमस्तं ततो दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि ।
पत्नीं चैव निराकारां परामभ्यागमन्मुदम् ॥ १२.२७२.६१ ॥
ଗୌତମ ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ଭାରରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ; ମଳିନ ରୂପର ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ସେ ମହା ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
12.272.62
न हि सा तेन संभेदं पत्नी नीता महात्मना ।
विजने चाश्रमस्थेन पुत्रश्चापि समाहितः ॥ १२.२७२.६२ ॥
ସେ ମହାତ୍ମା ସେହି ପତ୍ନୀକୁ ନିର୍ଜନରେ କେବେ ବି ସଂସର୍ଗରେ ନେଇ ନଥିଲେ; ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ସଂଯତ ଥିଲା।
12.272.63
हन्या इति समादेशः शस्त्रपाणौ सुते स्थिते ।
विनीते प्रसवत्यर्थे विवासे चात्मकर्मसु ॥ १२.२७२.६३ ॥
'ମାରିଦିଅ' ଏହି ଆଦେଶ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ବିନୀତ ଥିଲା, ଜନ୍ମର ପ୍ରୟୋଜନରେ, ବନବାସରେ ଏବଂ ନିଜର କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ।
12.272.64
बुद्धिश्चासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् ।
शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति ॥ १२.२७२.६४ ॥
ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ନତ ହୋଇଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଭାବିଲା ଯେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାର ଚପଳତାକୁ ଭୟ ଢାଙ୍କି ଦେଉଛି।
12.272.65
ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि ।
चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरं जीवेत्युदाहृतः ॥ १२.२७२.६५ ॥
ତା'ପରେ ପିତା ବହୁ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବହୁ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଘ୍ରାଣ କଲେ; ବହୁ ସମୟ ଧରି ଦୁଇ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଓ 'ଚିରକାଳ ବଞ୍ଚ' ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
12.272.66
एवं स गौतमः पुत्रं प्रीतिहर्षगुणैर्युतः ।
अभिनन्द्य महाप्रज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.२७२.६६ ॥
ଏହିପରି ପ୍ରୀତି ଓ ହର୍ଷର ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗୌତମ ପୁତ୍ରକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ ଦେଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.272.67
चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी चिरं भव ।
चिराय यदि ते सौम्य चिरमस्मि न दुःखितः ॥ १२.२७२.६७ ॥
ହେ ଚିରକାରୀ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ରୁହ। ହେ ସୌମ୍ୟ, ତୁମ ପାଇଁ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.272.68
गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः ।
चिरकारिषु धीरेषु गुणोद्देशसमाश्रयाः ॥ १२.२७२.६८ ॥
ବିଦ୍ୱାନ ଗୌତମ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଗାଥାଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ: ଧୀର ଓ ଚିରକାରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣମାନେ ଆଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି।
12.272.69
चिरेण मित्रं बध्नीयाच्चिरेण च कृतं त्यजेत् ।
चिरेण हि कृतं मित्रं चिरं धारणमर्हति ॥ १२.२७२.६९ ॥
ବନ୍ଧୁକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ବନ୍ଧୁତା ହିଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.272.70
रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि ।
अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७० ॥
ରାଗ, ଦର୍ପ, ମାନ, ଦ୍ରୋହ, ପାପକର୍ମ, ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିରକାରୀ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।
12.272.71
बन्धूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च ।
अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७१ ॥
ବନ୍ଧୁ, ସୁହୃଦ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅପରାଧରେ ମଧ୍ୟ ଚିରକାରୀ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।
12.272.72
एवं स गौतमस्तत्र प्रीतः पुत्रस्य भारत ।
कर्मणा तेन कौरव्य चिरकारितया तथा ॥ १२.२७२.७२ ॥
ହେ ଭରତ, ହେ କୌରବ, ଏହିପରି ଗୌତମ ସେଠାରେ ପୁତ୍ରର ସେହି କର୍ମ ଓ ଚିରକାରିତାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
12.272.73
एवं सर्वेषु कार्येषु विमृश्य पुरुषस्ततः ।
चिरेण निश्चयं कृत्वा चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७३ ॥
ଏହିପରି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି ମଣିଷ ବିଳମ୍ବରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ତାକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନୁତାପ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
12.272.74
चिरं धारयते रोषं चिरं कर्म नियच्छति ।
पश्चात्तापकरं कर्म न किंचिदुपपद्यते ॥ १२.२७२.७४ ॥
ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ କର୍ମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ତାଠାରୁ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ଆଣିବା ପରି କୌଣସି କର୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.272.75
चिरं वृद्धानुपासीत चिरमन्यांश्च पूजयेत् ।
चिरं धर्मं निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम् ॥ १२.२७२.७५ ॥
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଉଚିତ।
12.272.76
चिरमन्वास्य विदुषश्चिरं शिष्टान्निषेव्य च ।
चिरं विनीय चात्मानं चिरं चात्यनवज्ञताम् ॥ १२.२७२.७६ ॥
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିବା ଉଚିତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜକୁ ବିନୟୀ ରଖିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଅବଜ୍ଞା ନ କରିବା ଉଚିତ।
12.272.77
ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम् ।
चिरं पृष्टोऽपि च ब्रूयाच्चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७७ ॥
ଅନ୍ୟ କେହି ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ପଚରାଗଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିବା ଉଚିତ; ତେଣୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁତାପ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
12.272.78
उपास्य बहुलास्तस्मिन्नाश्रमो सुमहातपाः ।
समाः स्वर्गं गतो विप्रः पुत्रेण सहितस्तदा ॥ १२.२७२.७८ ॥
ସେହି ଆଶ୍ରମରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଉପାସନା କରି, ସେହି ମହାତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେତେବେଳେ ପୁତ୍ର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।