మహాభారతం · అధ్యాయం 12.272
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.272.1
कथं कार्यं परीक्षेत शीघ्रं वाऽथ चिरेण वा ।
सर्वथा कार्यदुर्गेऽस्मिन्भवान्नः परमो गुरुः ॥ १२.२७२.१ ॥
ఒక కార్యాన్ని ఎలా పరిశీలించాలి — త్వరగా, లేక ఆలస్యంగానా? ఇటువంటి కష్టమైన కార్యంలో మీరే మాకు పరమ గురువు.
12.272.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
चिरकारेस्तु यत्पूर्वं वृत्तमाङ्गिरसां कुले ॥ १२.२७२.२ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — పూర్వం ఆంగిరస వంశంలో చిరకారికి జరిగినది.
12.272.3
गौतमस्य सुता ह्यासन्वीयांश्चिरकारिकः ।
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक।
चिरकारी हि मेधावी नापराध्यति कर्मसु ॥ १२.२७२.३ ॥
గౌతముని కుమారులలో పెద్దవాడు చిరకారి. చిరకారీ, నీకు మంగళం కలుగుగాక; చిరకారీ, నీకు మంగళం కలుగుగాక. నిదానంగా పనిచేసే మేధావి కార్యాలలో తప్పు చేయడు.
12.272.4
चिरकारी महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः ।
चिरेण सर्वकार्याणि विमृश्यार्थान्प्रपद्यते ॥ १२.२७२.४ ॥
గౌతముని కుమారుడు చిరకారి మహాప్రాజ్ఞుడు. అన్ని కార్యాలను దీర్ఘంగా ఆలోచించి, ప్రయోజనాలను పరిశీలించాకే చేపట్టేవాడు.
12.272.5
चिरं स चिन्तयत्यर्थांश्चिरं जाग्रच्चिरं स्वपन् ।
चिरं कार्याभिषत्तिं च चिरकारी तथोच्यते ॥ १२.२७२.५ ॥
అతడు దీర్ఘంగా ప్రయోజనాలను ఆలోచిస్తాడు — మేల్కొని ఉన్నప్పుడు దీర్ఘంగా, నిద్రపోతున్నప్పుడు కూడా దీర్ఘంగా. కార్య సాధనలో కూడా ఆలస్యం చేస్తాడు; అందుచేత అతడిని చిరకారి అంటారు.
12.272.6
अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावीति चोच्यते ।
बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना ॥ १२.२७२.६ ॥
సోమరితనాన్ని ఆశ్రయించినవాడు దుర్బుద్ధి అని అంటారు. బుద్ధి చంచలత్వం కలిగి దూరదృష్టి లేని మనిషి గురించి ఇలా చెబుతారు.
12.272.7
व्यभिचारे तु कस्मिंश्चिद्व्यतिक्रम्यापरान्सुतान् ।
पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति ॥ १२.२७२.७ ॥
కాని ఎవరితోనో వ్యభిచారం జరిగినప్పుడు, ఇతర కుమారులను దాటి, కోపించిన తండ్రి అన్నాడు: "ఈ తల్లిని చంపు."
12.272.8
इत्युक्त्वा स तदा विप्रो गौतमो जपतां वरः ।
अविमृश्य महाभागो वनमेव जगाम सः ॥ १२.२७२.८ ॥
ఇలా చెప్పి, అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు గౌతముడు, జపం చేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడు, ఆలోచించకుండా అడవికే వెళ్ళాడు.
12.272.9
स तथेति चिरेणोक्त्वा स्वभावाच्चिरकारिकः ।
विमृश्य चिरकारित्वाच्चिन्तयामास वै चिरम् ॥ १२.२७२.९ ॥
అతడు "సరే" అని చాలా ఆలస్యంగా చెప్పి, స్వభావంగానే నెమ్మదిగా పనిచేసేవాడై, ఆలోచించి, నెమ్మదితనం వల్ల చాలాసేపు చింతించాడు.
12.272.10
पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम् ।
कथं धर्मच्छले नास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत् ॥ १२.२७२.१० ॥
తండ్రి ఆజ్ఞను ఎలా చేయాలి, తల్లిని ఎలా చంపకుండా ఉండాలి? ధర్మపు ముసుగులో దుర్మార్గునిలా దీనిలో ఎలా మునగాలి?
12.272.11
पितुराज्ञा परो धर्मः स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
अस्वतन्त्रं च पुत्रत्वं किंतु मां नानुपीडयेत् ॥ १२.२७२.११ ॥
తండ్రి ఆజ్ఞ పరమ ధర్మం; తల్లిని రక్షించడం నా స్వధర్మం. కొడుకుగా ఉండటం స్వతంత్రం కానిది; కాని అది నన్ను బాధించకూడదు.
12.272.12
स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत् ।
पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात् ॥ १२.२७२.१२ ॥
స్త్రీని, తల్లిని చంపి ఎవరైనా ఎప్పుడైనా సుఖంగా ఉంటారా? తండ్రిని అవమానించి ఎవరు ప్రతిష్ఠ పొందుతారు?
12.272.13
अनवज्ञा पितुर्युक्ता स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
युक्तक्षमावुभावेतौ नातिवर्तेतमां कथम् ॥ १२.२७२.१३ ॥
తండ్రిని అవమానించకపోవడం తగినది; తల్లిని రక్షించడం స్వధర్మం. ఈ రెండూ తగినవి, సహించదగినవి; వీటిని ఎలా అతిక్రమించగలం?
12.272.14
पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जायतामिति ।
शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च ॥ १२.२७२.१४ ॥
తండ్రి తనను భార్యలో నిలుపుకుంటాడు, 'అతడు పుట్టాలి' అని; శీలం, ఆచారం, గోత్రం మరియు కులాన్ని నిలబెట్టేందుకు.
12.272.15
सोऽहं मात्रा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे प्रकृतः पुनः ।
विज्ञानं मे कथं न स्याद्द्वौ बुद्ध्ये चात्मसंभवम् ॥ १२.२७२.१५ ॥
ఆ నేను, తల్లి మరియు తండ్రి చేత మళ్ళీ కుమారుడిగా జన్మించాను. నాకు జ్ఞానం ఎలా ఉండదు? రెండు బుద్ధులూ, ఆత్మ నుండి పుట్టిన జ్ఞానమూ?
12.272.16
जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि ।
पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवनिश्चये ॥ १२.२७२.१६ ॥
జాతకర్మలో తండ్రి చెప్పినదీ, ఉపకర్మలో చెప్పినదీ తండ్రి గౌరవాన్ని నిశ్చయించడానికి తగినంత దృఢమైన ధృవీకరణ.
12.272.17
गुरुरग्र्यः परो धर्मः पोषणाध्यापनान्वितः ।
पिता यदाह धर्मः स वेदेष्वपि सुनिश्चितः ॥ १२.२७२.१७ ॥
పోషణ, విద్యలతో కూడిన తండ్రి శ్రేష్ఠమైన గురువు, పరమ ధర్మం. తండ్రి చెప్పే ధర్మం వేదాలలోనూ బాగా నిశ్చయించబడింది.
12.272.18
प्रीतिमात्रं पितुः पुत्रः सर्वं पुत्रस्य वै पिता ।
शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्छति ॥ १२.२७२.१८ ॥
కుమారుడు తండ్రికి ప్రేమ మాత్రమే ఇవ్వగలడు; కానీ తండ్రి కుమారునికి అన్నీ ఇస్తాడు. శరీరం మొదలైనవి ఇవ్వదగినవి; తండ్రి ఒక్కడే వాటిని ఇస్తాడు.
12.272.19
तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कदाचन ।
पातकान्यपि पूयन्ते पितुःर शासनकारिणः ॥ १२.२७२.१९ ॥
కాబట్టి తండ్రి మాటను పాటించాలి; దానిని ఎప్పుడూ ప్రశ్నించకూడదు. తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించేవారి పాపాలు కూడా శుద్ధి అవుతాయి.
12.272.20
भाग्यभोगे प्रसवने सर्वलोकनिदर्शने ।
धात्र्याश्चैव समायोगे सीमन्तोन्नयने तथा ॥ १२.२७२.२० ॥
భాగ్యాన్ని అనుభవించడంలో, ప్రసవంలో, సర్వలోకాలను చూపే సందర్భంలో, ధాత్రి కలయికలో, అలాగే సీమంతోన్నయన సంస్కారంలో (తండ్రియే ప్రధానుడు).
12.272.21
पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः ।
पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीणन्ति देवताः ॥ १२.२७२.२१ ॥
తండ్రియే ధర్మం; తండ్రియే స్వర్గం; తండ్రియే పరమ తపస్సు. తండ్రి సంతోషించినప్పుడు సమస్త దేవతలు సంతోషిస్తారు.
12.272.22
आशिषस्ता भजन्त्यनं पुरुषं प्राह यत्पिता ।
निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यच्चाभिनन्दति ॥ १२.२७२.२२ ॥
తండ్రి ఎవరికి చెబుతాడో ఆ వ్యక్తి వద్దకే ఆ ఆశీస్సులు చేరతాయి. తండ్రి దేనిని ఆమోదిస్తాడో అదే సమస్త పాపాలకు పరిహారం.
12.272.23
मुच्यते बन्धनात्पुरुषं फलं वृक्षान्प्रमुच्यते ।
क्लिश्यन्नपि सुतस्नेहैः पिता पुत्रं न मुञ्चति ॥ १२.२७२.२३ ॥
మనిషి బంధం నుండి విడుదల పొందుతాడు; ఫలం చెట్టు నుండి విడిపడుతుంది. కానీ కుమారుల పట్ల స్నేహంతో బాధపడినా తండ్రి కుమారుని విడిచిపెట్టడు.
12.272.24
एतद्विचिन्तितं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम् ।
पिता नाल्पतरं स्थानं चिन्तयिष्यामि मातरम् ॥ १२.२७२.२४ ॥
కుమారునికి తండ్రి గౌరవం గురించిన ఈ ఆలోచన ఇక్కడికి చాలు. తండ్రి స్థానం తక్కువది కాదు; ఇక నేను తల్లి స్థానాన్ని గురించి ఆలోచిస్తాను.
12.272.25
यो ह्ययं मयि संघातो मर्त्यत्वे पाञ्चभौतिकः ।
अस्य मे जननी हेतुः पावकस्य यथाऽरणिः ॥ १२.२७२.२५ ॥
మర్త్యత్వంలో ఉన్న నాలోని ఈ పంచభూతాత్మక దేహసంఘాతానికి, అగ్నికి అరణి ఎలాగో, నా తల్లియే కారణం.
12.272.26
माता देहारणिः पुंसां सर्वस्यार्तस्य निर्वृतिः ।
मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये ॥ १२.२७२.२६ ॥
తల్లి పురుషుల దేహానికి అరణి; బాధితులందరికీ ఊరట. తల్లి లభిస్తే సనాథత్వం, లేకపోతే అనాథత్వం.
12.272.27
न च शोचति नाप्येनं स्थाविर्यमपकर्षति ।
श्रिया हीनोऽपि यो गेहमम्बेति प्रतिपद्यते ॥ १२.२७२.२७ ॥
సంపద లేనివాడైనా, ఇల్లు 'అమ్మ' అని పొందేవాడు దుఃఖించడు; వృద్ధాప్యం కూడా అతన్ని కుంగదీయదు.
12.272.28
पुत्रपौत्रोपपन्नोपि जननीं यः समाश्रितः ।
अपि वर्षशतस्यान्ते स द्विहायनवच्चरेत् ॥ १२.२७२.२८ ॥
కుమారులు, మనుమలు కలిగి ఉన్నా, తల్లిని ఆశ్రయించేవాడు వందేళ్ల చివరికూడా రెండేళ్ల పిల్లవాడిలా ప్రవర్తించాలి.
12.272.29
समर्थं वाऽसमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा ।
रक्षत्येव सुतं माता नान्यः पोष्टा विधानतः ॥ १२.२७२.२९ ॥
కుమారుడు సమర్థుడైనా కాకున్నా, బలహీనుడైనా బలంగా ఉన్నా, తల్లే అతన్ని రక్షిస్తుంది; విధిప్రకారం పోషించేవాడు మరొకడు లేడు.
12.272.30
तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखितः ।
तदा शून्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते ॥ १२.२७२.३० ॥
తల్లి వియోగం కలిగినప్పుడు అతడు వృద్ధుడవుతాడు, అప్పుడు దుఃఖితుడవుతాడు; తల్లి నుండి విడిపోయినప్పుడు అతని ప్రపంచం శూన్యమవుతుంది.
12.272.31
नास्ति मातृसमा च्छाया नास्ति मातृसमा गतिः ।
नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रिया ॥ १२.२७२.३१ ॥
తల్లితో సమానమైన నీడ లేదు; తల్లితో సమానమైన ఆశ్రయం లేదు. తల్లితో సమానమైన రక్షణ లేదు; తల్లితో సమానమైన ప్రియురాలు లేదు.
12.272.32
कुक्षौ संधारणाद्धात्री जननाज्जननी स्मृता ।
अङ्गानां वर्धनादम्बा वीरसूत्वेन वीरसूः ॥ १२.२७२.३२ ॥
గర్భంలో ధరించడం వల్ల ఆమె ధాత్రి; జన్మనివ్వడం వల్ల జననిగా స్మరించబడుతుంది. అవయవాలను పెంచడం వల్ల అంబ; వీరులను కనడం వల్ల వీరసూ.
12.272.33
शिशोः शुश्रूषणाच्छुश्रूर्माता देहमनन्तरम् ।
चेतनावान्स को हन्याद्यस्य नासुषिरं शिरः ॥ १२.२७२.३३ ॥
శిశువును సేవించడం వల్ల తల్లి 'శుశ్రూః' అని; తర్వాత శరీరాన్ని కూడా పోషిస్తుంది. ఏ చైతన్యవంతుడు, ఎవరి తలకు రంధ్రం లేదో, వాడిని చంపగలడు?
12.272.34
दंपत्योः प्राणसंश्लेषे योऽभिसन्धिः कृतः किल ।
तं माता च पिता चेति भूतार्थो मातरि स्थितः ॥ १२.२७२.३४ ॥
భార్యాభర్తల ప్రాణసంయోగంలో చేసిన సంకల్పం ఏదైతే, దానిని తల్లి, తండ్రి అని అంటారు; జీవుల ప్రయోజనం తల్లిలో నిలిచి ఉంది.
12.272.35
माता जानाति यद्गोत्रं माता जानाति यस्य सः ।
मातुर्भरणमात्रेण प्रीतिः स्नेहः पितुः प्रजाः ॥ १२.२७२.३५ ॥
ఏ గోత్రమో తల్లికే తెలుసు; ఎవరి సంతానమో తల్లికే తెలుసు. తల్లిని పోషించడం వల్లనే తండ్రికి సంతానంపై ప్రీతి, స్నేహం కలుగుతాయి.
12.272.36
पाणिबन्धं स्वयं कृत्वा सहधर्ममुपेत्य च ।
यदा यास्यन्ति पुरुषाः स्त्रियो नार्हन्ति याप्यतां ॥ १२.२७२.३६ ॥
పాణిగ్రహణం చేసి, సహధర్మాన్ని పొంది, పురుషులు విడిచిపోయే సమయంలో స్త్రీలు విడిచిపెట్టబడటానికి అర్హులు కారు.
12.272.37
भरणाद्धि स्त्रियो भर्ता पालनाद्धि पतिस्तथा ।
गुणस्यास्य निवृत्तौ तु न भर्ता न पुनः पतिः ॥ १२.२७२.३७ ॥
భర్త పోషిస్తాడు కాబట్టే భార్యకు అతడు భర్త; రక్షిస్తాడు కాబట్టే పతి. ఆ గుణం తొలగిపోతే అతడు భర్తగా ఉండడు, మళ్ళీ పతి కూడా కాడు.
12.272.38
एवं स्त्री नापराघ्नोति नर एवापराध्यति ।
व्युच्चरंश्च महादोषं नर एवापराध्यति ॥ १२.२७२.३८ ॥
ఈ విధంగా స్త్రీ అపరాధం చేయదు, పురుషుడే అపరాధి అవుతాడు. మహాదోషంలో తప్పిపోయేవాడు పురుషుడే అపరాధి అవుతాడు.
12.272.39
स्त्रिया हि परमो भर्ता दैवतं परमं स्मृतम् ।
तस्मात्मना तु सदृशमात्मानं परमं ददौ ॥ १२.२७२.३९ ॥
స్త్రీకి భర్తే పరమదైవమని స్మరింపబడుతుంది. కాబట్టి ఆమె తనకు సమానమైన తనను తానే పరమునికి సమర్పించింది.
12.272.40
नापराधोऽस्ति नारीणां नर एवापराध्यति ।
सर्वकार्यापराध्यत्वान्नापराध्यन्ति चाङ्गनाः ॥ १२.२७२.४० ॥
స్త్రీలకు అపరాధం లేదు; పురుషుడే అపరాధం చేస్తాడు. అన్ని కార్యాల్లోనూ అపరాధి అయినవాడు పురుషుడే కాబట్టి, స్త్రీలు అపరాధం చేయరు.
12.272.41
यश्चनोक्तोऽथ निर्देशः स्त्रिया मैथुनवृद्धये ।
तस्य स्मारयतो व्यक्तमधर्मो नास्ति संशयः ॥ १२.२७२.४१ ॥
స్త్రీకి రతి వృద్ధి కోసం చెప్పబడని ఆ నిర్దేశాన్ని స్పష్టంగా గుర్తు చేసేవానికి అధర్మం ఉండదు; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.272.42
एवं नारीं मातरं च गौरवे चाधिके स्थिताम् ।
अवध्यां तु विजानीयुः पशवोऽप्यविचक्षणाः ॥ १२.२७२.४२ ॥
ఈ విధంగా స్త్రీని, తల్లిని, అధిక గౌరవంలో ఉన్నవారిని అవధ్యులుగా తెలుసుకోవాలి; వివేకం లేని పశువులు కూడా ఇది తెలుసుకుంటాయి.
12.272.43
देवतानां समावायमेकस्थं पितरं विदुः ।
मर्त्यानां देवतानां च स्नेहादभ्येति मातरम् ॥ १२.२७२.४३ ॥
దేవతల సమూహంలో ఏకంగా నిలిచినవాడిని తండ్రిగా తెలుసుకుంటారు; మనుషులలోను దేవతలలోను స్నేహంతో మనిషి తల్లి వద్దకు వెళ్తాడు.
12.272.44
एवं विमृशतस्तस्य विरकारितया बहु ।
दीर्घः कालो व्यतिक्रान्तस्ततोस्याभ्यागमत्पिता ॥ १२.२७२.४४ ॥
ఇలా అతడు చాలాగా ఆలోచిస్తుండగా, విరక్తి కారణంగా చాలాకాలం గడిచిపోయింది; తరువాత అతని తండ్రి వచ్చాడు.
12.272.45
मेधातिथिर्महाप्राज्ञो गौतमस्तपसि स्थितः ।
विमृश्य तेन कालेन पत्न्याः संस्थाव्यतिक्रमम् ॥ १२.२७२.४५ ॥
మహాప్రాజ్ఞుడైన గౌతముడు మేధాతిథి తపస్సులో నిలిచి ఉన్నాడు; ఆ సమయంలో భార్య నడవడిలోని అతిక్రమణను ఆలోచించి తెలుసుకున్నాడు.
12.272.46
सोऽब्रवीद्भृशसंतप्तो दुःखेनाश्रूणि वर्तयन् ।
श्रुतधैर्यप्रसादेन पश्चात्तापमुपागतः ॥ १२.२७२.४६ ॥
అతడు బాగా వేదనపడి, దుఃఖంతో కన్నీరు కారుస్తూ ఇలా అన్నాడు; నేర్చిన ధైర్యపు అనుగ్రహంతో పశ్చాత్తాపానికి చేరుకున్నాడు.
12.272.47
आश्रमं मम संप्राप्तस्त्रिलोकेशः पुरंदरः ।
अतिथिव्रतमास्थाय ब्राह्मण्यं रूपमास्थितः ॥ १२.२७२.४७ ॥
నా ఆశ్రమానికి త్రిలోకాధిపతి పురందరుడు వచ్చాడు; అతిథి వ్రతాన్ని స్వీకరించి, బ్రాహ్మణ రూపాన్ని ధరించి.
12.272.48
स मया सान्त्वितो वाग्भिः स्वागतेनाभिषूजितः ।
अर्ध्यं पाद्यं यथान्यायं मया च प्रतिपादितः ॥ १२.२७२.४८ ॥
నేను అతన్ని మాటలతో ఓదార్చి, స్వాగతంతో గౌరవించాను; న్యాయంగా అర్ఘ్యం, పాద్యం సమర్పించాను.
12.272.49
परवानस्मि चेत्युक्तः प्रणयिष्यति तेन च ।
अत्र चाकुशले जाते स्त्रिया नास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२७२.४९ ॥
"నేను నీ అధీనంలో ఉన్నాను" అని చెప్పబడింది; అతనిచే ఆమె నడిపించబడుతుంది. ఇక్కడ అనర్థం జరిగినా స్త్రీకి అపరాధం ఉండదు.
12.272.50
एवं न स्त्री न चैवाहं नाध्वगस्त्रिदशेश्वरः ।
अपराध्यति धर्मस्य प्रमादस्त्वपराध्यति ॥ १२.२७२.५० ॥
ఇలా స్త్రీ కాదు, నేను కాదు, పథికుడు కాదు, దేవేంద్రుడు కూడా కాదు; ధర్మానికి అపరాధం చేసేది ప్రమాదమే.
12.272.51
ईर्ष्याजं व्यसनं प्राहुस्तेन चैवोर्ध्वरेतसः ।
ईर्ष्यया त्वहमाक्षिप्तो मग्नो दुष्कृतसागरे ॥ १२.२७२.५१ ॥
ఈర్ష్య వల్ల పుట్టే వ్యసనం అని దానిని అంటారు; దాని వల్ల ఊర్ధ్వరేతస్కులు కూడా. ఈర్ష్య వల్లనే నేను పడగొట్టబడి దుష్కర్మల సముద్రంలో మునిగిపోయాను.
12.272.52
हत्वा साध्वीं च नारीं च व्यसनित्वाच्च वासिताम् ।
भर्तव्यत्वेन भार्यां च को नु मां तारयिष्यति ॥ १२.२७२.५२ ॥
సాధ్వి అయిన స్త్రీని, మరొక స్త్రీని చంపి, వ్యసనం వల్ల బంధింపబడిన దానిని, భార్యగా పోషించవలసిన దానిని (విడిచి), ఇప్పుడు నన్ను ఎవరు తరింపజేస్తారు?
12.272.53
अन्तरेण मयाऽऽज्ञप्तश्चिरकारीत्युदारधीः ।
यद्यद्य चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात् ॥ १२.२७२.५३ ॥
"నా ఆజ్ఞ పొందినా ఉదారబుద్ధి గలవాడు చిరకారి (ఆలోచించి చేసేవాడు)" — ఈ రోజు అతడు చిరకారి అయితే, పాపం నుండి నన్ను రక్షించి ఉండేవాడు.
12.272.54
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक ।
यद्यद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५४ ॥
చిరకారీ, నీకు శుభం కలుగుగాక, శుభం కలుగుగాక! చిరకారీ, ఈ రోజు నువ్వు చిరకారి అయితే, అందువల్లనే నువ్వు చిరకారివి.
12.272.55
त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं त्वया ।
आत्मानं पातकेभ्यश्च भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५५ ॥
నన్నూ తల్లినీ రక్షించు; నీవు సంపాదించిన తపస్సుతో నిన్ను పాపాల నుండి రక్షించుకో; ఈ రోజు చిరకారివి అవు.
12.272.56
सहजं चिरकारित्वमतिप्रज्ञतया तव ।
सफलं तत्तथा तेऽस्तु भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५६ ॥
నీ సహజమైన చిరకారిత్వం, అధిక ప్రజ్ఞ ఫలించుగాక; నీకు అలాగే అగుగాక; ఈ రోజు చిరకారివి అవు.
12.272.57
चिरमांशसितो मात्रा चिरं गर्भेण धारितः ।
सफलं चिकारित्वं कुरु त्वं चिरकारिक ॥ १२.२७२.५७ ॥
తల్లి నిన్ను దీర్ఘకాలం గర్భంలో మోసింది; నీ చిరకారిత్వాన్ని ఫలవంతం చేయి, ఓ చిరకారీ.
12.272.58
चिरायते च संतापाच्चिरं स्वपिति धारितः ।
आवयोश्चिरसंतापादवेक्ष्य चिरकारिक ॥ १२.२७२.५८ ॥
దుఃఖంతో అతను ఆలస్యం చేస్తాడు; చాలాసేపు నిద్రపోతాడు; మా ఇద్దరి దీర్ఘ దుఃఖాన్ని చూసి, ఓ చిరకారీ.
12.272.59
एवं स दुःखितो राजन्महर्षिर्गौतमस्तदा ।
चिरकारिं ददर्शाथ पुत्रं स्थितमथान्तिके ॥ १२.२७२.५९ ॥
రాజా, ఇలా దుఃఖించిన ఆ మహర్షి గౌతముడు అప్పుడు దగ్గర నిలిచి ఉన్న తన కుమారుడు చిరకారిని చూశాడు.
12.272.60
चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः ।
शस्त्रं त्यक्त्वा ततो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे ॥ १२.२७२.६० ॥
కానీ చిరకారి తండ్రిని చూసి అత్యంత దుఃఖితుడై ఆయుధాన్ని విడిచి, తల వంచి ఆయనను ప్రసన్నం చేయడానికి పూనుకున్నాడు.
12.272.61
गौतमस्तं ततो दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि ।
पत्नीं चैव निराकारां परामभ्यागमन्मुदम् ॥ १२.२७२.६१ ॥
గౌతముడు అప్పుడు నేలపై తలతో పడి ఉన్న అతనిని చూశాడు; నిరాశామయ రూపంలో ఉన్న భార్యను చూసి కూడా గొప్ప ఆనందాన్ని పొందాడు.
12.272.62
न हि सा तेन संभेदं पत्नी नीता महात्मना ।
विजने चाश्रमस्थेन पुत्रश्चापि समाहितः ॥ १२.२७२.६२ ॥
ఆ మహాత్ముడు ఆ భార్యను ఏకాంతంలో ఎప్పుడూ కలవలేదు; ఆశ్రమంలో ఉంటున్న కుమారుడు కూడా సంయమంతో ఉన్నాడు.
12.272.63
हन्या इति समादेशः शस्त्रपाणौ सुते स्थिते ।
विनीते प्रसवत्यर्थे विवासे चात्मकर्मसु ॥ १२.२७२.६३ ॥
'చంపు' అనే ఆజ్ఞ చేతిలో ఆయుధంతో నిలబడిన కుమారుని గురించి; కానీ అతడు వినయవంతుడు, జన్మ ప్రయోజనంలో, వనవాసంలో, తన కర్మలలో కూడా.
12.272.64
बुद्धिश्चासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् ।
शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति ॥ १२.२७२.६४ ॥
తండ్రి పాదాలకు వంగి నిలిచిన కుమారుని చూసి, ఆయుధం పట్టిన అతని చాపల్యాన్ని భయం కప్పివేస్తోందని ఆయన బుద్ధి భావించింది.
12.272.65
ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि ।
चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरं जीवेत्युदाहृतः ॥ १२.२७२.६५ ॥
అప్పుడు తండ్రి చాలాసేపు అతనిని స్తుతించాడు; చాలాసేపు అతని తలను వాసన చూశాడు; చాలాసేపు రెండు చేతులతో కౌగిలించుకున్నాడు; 'చిరకాలం జీవించు' అని ఆశీర్వదించాడు.
12.272.66
एवं स गौतमः पुत्रं प्रीतिहर्षगुणैर्युतः ।
अभिनन्द्य महाप्रज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.२७२.६६ ॥
ఇలా ప్రేమ, హర్షాల గుణాలతో కూడిన ఆ మహాప్రాజ్ఞ గౌతముడు కుమారుని అభినందించి ఈ మాటలు పలికాడు.
12.272.67
चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी चिरं भव ।
चिराय यदि ते सौम्य चिरमस्मि न दुःखितः ॥ १२.२७२.६७ ॥
ఓ చిరకారీ, నీకు శుభం కలుగుగాక. నీవు దీర్ఘకాలం ధైర్యంగా ఉండు. ఓ సౌమ్యా, నీ కోసం ఆలస్యమైనా నేను దీర్ఘకాలం దుఃఖించను.
12.272.68
गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः ।
चिरकारिषु धीरेषु गुणोद्देशसमाश्रयाः ॥ १२.२७२.६८ ॥
పండితుడైన గౌతముడు, మునులలో ఉత్తముడు, ఈ గాథలను కూడా పలికాడు: ధీరులు, చిరకారులు అయినవారిలో గుణాలు ఆశ్రయిస్తాయి.
12.272.69
चिरेण मित्रं बध्नीयाच्चिरेण च कृतं त्यजेत् ।
चिरेण हि कृतं मित्रं चिरं धारणमर्हति ॥ १२.२७२.६९ ॥
మిత్రుణ్ణి నెమ్మదిగా బంధించాలి, చేసినదాన్ని కూడా నెమ్మదిగా విడిచిపెట్టాలి. నెమ్మదిగా ఏర్పడిన స్నేహమే దీర్ఘకాలం నిలవడానికి అర్హమైనది.
12.272.70
रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि ।
अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७० ॥
రాగం, గర్వం, అహంకారం, ద్రోహం, పాపకర్మ, అలాగే అప్రియమైనా చేయవలసిన పనిలో కూడా చిరకారి ప్రశంసించబడతాడు.
12.272.71
बन्धूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च ।
अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७१ ॥
బంధువులు, మిత్రులు, సేవకులు, స్త్రీల విషయంలో, అలాగే అస్పష్టమైన తప్పిదాల్లో కూడా చిరకారి ప్రశంసించబడతాడు.
12.272.72
एवं स गौतमस्तत्र प्रीतः पुत्रस्य भारत ।
कर्मणा तेन कौरव्य चिरकारितया तथा ॥ १२.२७२.७२ ॥
భరత వంశీయుడా, కౌరవా, ఇలా గౌతముడు అక్కడ ఆ కుమారుని ఆ కర్మవల్ల, చిరకారితనం వల్ల సంతోషించాడు.
12.272.73
एवं सर्वेषु कार्येषु विमृश्य पुरुषस्ततः ।
चिरेण निश्चयं कृत्वा चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७३ ॥
ఈ విధంగా అన్ని పనులలోనూ బాగా ఆలోచించి, మనిషి ఆలస్యంగా నిశ్చయం చేసుకుంటే, చాలాకాలం పశ్చాత్తాపపడడు.
12.272.74
चिरं धारयते रोषं चिरं कर्म नियच्छति ।
पश्चात्तापकरं कर्म न किंचिदुपपद्यते ॥ १२.२७२.७४ ॥
చాలాసేపు కోపాన్ని నిలుపుకొని, చాలాసేపు తన కర్మను నియంత్రించేవానికి, పశ్చాత్తాపం కలిగించే ఏ పనీ జరగదు.
12.272.75
चिरं वृद्धानुपासीत चिरमन्यांश्च पूजयेत् ।
चिरं धर्मं निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम् ॥ १२.२७२.७५ ॥
చాలాకాలం పెద్దలను సేవించాలి, చాలాకాలం ఇతరులనూ గౌరవించాలి, చాలాకాలం ధర్మాన్ని పాటించాలి, చాలాకాలం పరిశోధనచేయాలి.
12.272.76
चिरमन्वास्य विदुषश्चिरं शिष्टान्निषेव्य च ।
चिरं विनीय चात्मानं चिरं चात्यनवज्ञताम् ॥ १२.२७२.७६ ॥
చాలాకాలం విద్వాంసులను అనుసరించి, చాలాకాలం శిష్టులను సేవించి, చాలాకాలం తనను తాను నియంత్రించుకుని, చాలాకాలం ఇతరులను అతిగా తృణీకరించకుండా ఉండాలి.
12.272.77
ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम् ।
चिरं पृष्टोऽपि च ब्रूयाच्चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७७ ॥
ఇతరులు ధర్మయుక్తమైన మాటలు చెప్పినప్పుడు చాలాసేపు వినాలి; అడిగినప్పుడు కూడా చాలాసేపు మాట్లాడాలి; అప్పుడు చాలాకాలం పశ్చాత్తాపపడనవసరం లేదు.
12.272.78
उपास्य बहुलास्तस्मिन्नाश्रमो सुमहातपाः ।
समाः स्वर्गं गतो विप्रः पुत्रेण सहितस्तदा ॥ १२.२७२.७८ ॥
ఆ ఆశ్రమంలో అనేక సంవత్సరాలు ఉపాసన చేసి, ఆ మహాతపస్వి బ్రాహ్మణుడు అప్పుడే కుమారునితో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లాడు.