มหาภารตะ · อัธยายะ 12.272
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.272.1
कथं कार्यं परीक्षेत शीघ्रं वाऽथ चिरेण वा ।
सर्वथा कार्यदुर्गेऽस्मिन्भवान्नः परमो गुरुः ॥ १२.२७२.१ ॥
การงานควรถูกพิจารณาอย่างไร รวดเร็วหรือใช้เวลานาน ในกิจการที่ยากลำบากทุกประการเช่นนี้ ท่านคือครูผู้สูงสุดของพวกเรา
12.272.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
चिरकारेस्तु यत्पूर्वं वृत्तमाङ्गिरसां कुले ॥ १२.२७२.२ ॥
ที่นี่เขาก็เล่าเรื่องเก่าแก่นี้ถึงสิ่งที่เคยเกิดขึ้นแก่จิรการินในวงศ์ของอังคิรสทั้งหลาย
12.272.3
गौतमस्य सुता ह्यासन्वीयांश्चिरकारिकः ।
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक।
चिरकारी हि मेधावी नापराध्यति कर्मसु ॥ १२.२७२.३ ॥
ในบรรดาบุตรของเคาตมะ มีจิรการินผู้เป็นพี่คนโต จิรการินเอ๋ย ขอให้มีโชคดีแก่ท่าน จิรการินเอ๋ย ขอให้มีโชคดีแก่ท่าน เพราะผู้มีปัญญาที่ทำอย่างช้า ๆ ย่อมไม่ผิดพลาดในการกระทำ
12.272.4
चिरकारी महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः ।
चिरेण सर्वकार्याणि विमृश्यार्थान्प्रपद्यते ॥ १२.२७२.४ ॥
บุตรของเคาตมะชื่อจิรการินเป็นผู้มีปัญญายิ่ง เขาพิจารณากิจทั้งปวงอย่างยาวนาน แล้วจึงลงมือทำจุดหมายต่าง ๆ หลังจากตรึกตรองอย่างรอบคอบ
12.272.5
चिरं स चिन्तयत्यर्थांश्चिरं जाग्रच्चिरं स्वपन् ।
चिरं कार्याभिषत्तिं च चिरकारी तथोच्यते ॥ १२.२७२.५ ॥
เขาคิดถึงจุดหมายทั้งหลายนานนัก ตื่นอยู่นานนัก และหลับนานนัก เขาก็ช้าในการลงมือทำกิจ ด้วยเหตุนี้จึงเรียกว่าจิรการิน ผู้ทำอย่างช้า ๆ
12.272.6
अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावीति चोच्यते ।
बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना ॥ १२.२७२.६ ॥
ผู้ที่ยึดถือความเกียจคร้านเรียกว่าผู้มีปัญญาทึบ เช่นนี้ก็กล่าวกันถึงคนที่มีความเข้าใจเบาบางและมองการณ์ไกลไม่ได้
12.272.7
व्यभिचारे तु कस्मिंश्चिद्व्यतिक्रम्यापरान्सुतान् ।
पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति ॥ १२.२७२.७ ॥
แต่เมื่อเกิดการล่วงประเวณีขึ้นบ้างครั้ง บิดาผู้โกรธเคืองได้ข้ามบุตรคนอื่น ๆ ไปและกล่าวว่า จงฆ่ามารดาคนนี้เสียเถิด
12.272.8
इत्युक्त्वा स तदा विप्रो गौतमो जपतां वरः ।
अविमृश्य महाभागो वनमेव जगाम सः ॥ १२.२७२.८ ॥
เมื่อกล่าวดังนั้นแล้ว เคาตมะพราหมณ์ผู้เป็นเลิศในบรรดาผู้สวดมนต์ ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ก็มิได้ไตร่ตรองและเดินเข้าป่าไปทันที
12.272.9
स तथेति चिरेणोक्त्वा स्वभावाच्चिरकारिकः ।
विमृश्य चिरकारित्वाच्चिन्तयामास वै चिरम् ॥ १२.२७२.९ ॥
เขาซึ่งโดยธรรมชาติเป็นผู้ทำอย่างช้า ๆ กล่าวว่า ให้เป็นเช่นนั้นเถิด หลังจากใช้เวลานาน ตรึกตรองแล้ว เพราะความช้าของตนจึงจมอยู่ในความคิดนานนัก
12.272.10
पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम् ।
कथं धर्मच्छले नास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत् ॥ १२.२७२.१० ॥
เราควรปฏิบัติตามคำสั่งของบิดาอย่างไร และไม่ควรฆ่ามารดาอย่างไร เราจะจมลงในข้ออ้างแห่งธรรมนี้อย่างคนชั่วได้อย่างไร
12.272.11
पितुराज्ञा परो धर्मः स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
अस्वतन्त्रं च पुत्रत्वं किंतु मां नानुपीडयेत् ॥ १२.२७२.११ ॥
คำสั่งของบิดาเป็นธรรมสูงสุด และการปกป้องมารดาเป็นหน้าที่ของเรา ความเป็นบุตรไม่ใช่สิ่งที่เป็นอิสระ ขอให้สิ่งนี้อย่าทำให้เราทุกข์ทรมานเลย
12.272.12
स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत् ।
पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात् ॥ १२.२७२.१२ ॥
ใครเล่าที่ฆ่าสตรีและมารดาแล้วจะได้มีความสุข และใครเล่าที่ดูหมิ่นบิดาแล้วจะได้ตั้งมั่นในฐานะที่มั่นคง
12.272.13
अनवज्ञा पितुर्युक्ता स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
युक्तक्षमावुभावेतौ नातिवर्तेतमां कथम् ॥ १२.२७२.१३ ॥
การไม่ดูหมิ่นบิดาเป็นสิ่งที่เหมาะสม และการปกป้องมารดาเป็นหน้าที่ของตน ทั้งสองอย่างนี้ถูกต้องและยั่งยืน แล้วจะละเมิดได้อย่างไร
12.272.14
पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जायतामिति ।
शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च ॥ १२.२७२.१४ ॥
บิดาย่อมวางตัวเองลงในภรรยา โดยคิดว่า ขอให้เขาได้เกิดเถิด เพื่อดำรงรักษาความประพฤติ คุณสมบัติ และวงศ์ตระกูล และเพื่อรักษาตระกูลไว้
12.272.15
सोऽहं मात्रा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे प्रकृतः पुनः ।
विज्ञानं मे कथं न स्याद्द्वौ बुद्ध्ये चात्मसंभवम् ॥ १२.२७२.१५ ॥
เรานี้เองได้ถูกสร้างขึ้นอีกครั้งเป็นบุตรโดยมารดาและบิดา เหตุใดเราจะไม่มีปัญญา ทั้งสองสติปัญญา และความรู้ที่เกิดจากตนเองเล่า
12.272.16
जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि ।
पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवनिश्चये ॥ १२.२७२.१६ ॥
สิ่งที่บิดากล่าวไว้ในพิธีเกิด และสิ่งที่ท่านกล่าวไว้ในพิธีเริ่มต้น เป็นการยืนยันที่เพียงพอสำหรับการกำหนดความเคารพต่อบิดา
12.272.17
गुरुरग्र्यः परो धर्मः पोषणाध्यापनान्वितः ।
पिता यदाह धर्मः स वेदेष्वपि सुनिश्चितः ॥ १२.२७२.१७ ॥
บิดาเป็นครูผู้สูงสุด และเป็นธรรมอันสูงสุด ผู้ประกอบด้วยการเลี้ยงดูและการสอน ธรรมที่บิดากล่าวไว้นั้นได้รับการยืนยันไว้อย่างมั่นคงแม้ในพระเวท
12.272.18
प्रीतिमात्रं पितुः पुत्रः सर्वं पुत्रस्य वै पिता ।
शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्छति ॥ १२.२७२.१८ ॥
บุตรให้แก่บิดาได้เพียงความรัก แต่บิดาให้แก่บุตรได้ทุกสิ่ง ร่างกายและสิ่งอื่น ๆ เป็นสิ่งที่ควรให้ และบิดาผู้เดียวเป็นผู้ประทานให้
12.272.19
तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कदाचन ।
पातकान्यपि पूयन्ते पितुःर शासनकारिणः ॥ १२.२७२.१९ ॥
เพราะฉะนั้น ควรปฏิบัติตามคำของบิดา และไม่ควรตั้งคำถามเลยสักครั้ง แม้บาปทั้งหลายย่อมถูกชำระให้บริสุทธิ์สำหรับผู้ปฏิบัติตามคำสั่งของบิดา
12.272.20
भाग्यभोगे प्रसवने सर्वलोकनिदर्शने ।
धात्र्याश्चैव समायोगे सीमन्तोन्नयने तथा ॥ १२.२७२.२० ॥
ในการรับโชคลาภ ในการให้กำเนิด ในการแสดงให้เห็นโลกทั้งปวง ในการรวมกับนางนมเลี้ยง และเช่นเดียวกันในพิธีแยกผม (บิดาเป็นผู้สูงสุด)
12.272.21
पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः ।
पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीणन्ति देवताः ॥ १२.२७२.२१ ॥
บิดาคือธรรม บิดาคือสวรรค์ และบิดาคือตบะอันสูงสุด เมื่อบิดาพอพระทัยแล้ว เทวดาทั้งปวงย่อมพอใจ
12.272.22
आशिषस्ता भजन्त्यनं पुरुषं प्राह यत्पिता ।
निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यच्चाभिनन्दति ॥ १२.२७२.२२ ॥
พรเหล่านั้นย่อมติดตามบุคคลที่บิดากล่าวด้วย และสิ่งใดที่บิดาอนุโมทนา สิ่งนั้นคือการชำระล้างบาปทั้งปวง
12.272.23
मुच्यते बन्धनात्पुरुषं फलं वृक्षान्प्रमुच्यते ।
क्लिश्यन्नपि सुतस्नेहैः पिता पुत्रं न मुञ्चति ॥ १२.२७२.२३ ॥
บุคคลย่อมพ้นจากพันธนาการ และผลไม้ย่อมหลุดจากต้นไม้ แต่บิดาแม้จะทุกข์ทรมานเพราะความรักต่อบุตรทั้งหลาย ก็ไม่ปล่อยบุตรของตนไป
12.272.24
एतद्विचिन्तितं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम् ।
पिता नाल्पतरं स्थानं चिन्तयिष्यामि मातरम् ॥ १२.२७२.२४ ॥
ความเคารพต่อบิดาของบุตรนั้น เราได้พิจารณาแล้วเพียงเท่านี้ ฐานะของบิดามิได้ต่ำกว่า บัดนี้เราจะพิจารณาฐานะของมารดา
12.272.25
यो ह्ययं मयि संघातो मर्त्यत्वे पाञ्चभौतिकः ।
अस्य मे जननी हेतुः पावकस्य यथाऽरणिः ॥ १२.२७२.२५ ॥
กลุ่มธาตุทั้งห้าที่ประกอบขึ้นเป็นร่างกายของเรา ในสภาพที่ต้องตายนี้ มารดาของเราเป็นต้นเหตุของมัน ดุจไม้ชักไฟเป็นต้นเหตุของไฟ
12.272.26
माता देहारणिः पुंसां सर्वस्यार्तस्य निर्वृतिः ।
मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये ॥ १२.२७२.२६ ॥
มารดาคือไม้ชักไฟแห่งร่างกายของมนุษย์ และเป็นที่พึ่งพิงให้แก่ผู้ทุกข์ยากทั้งปวง เมื่อมีมารดา ก็มีผู้คุ้มครอง เมื่อไม่มี ก็ไร้ผู้คุ้มครอง
12.272.27
न च शोचति नाप्येनं स्थाविर्यमपकर्षति ।
श्रिया हीनोऽपि यो गेहमम्बेति प्रतिपद्यते ॥ १२.२७२.२७ ॥
ผู้ที่แม้จะขาดซึ่งโชคลาภ แต่เห็นเรือนของตนเป็นดุจมารดา ย่อมไม่โศกเศร้า และความชราก็ไม่ฉุดรั้งเขาลง
12.272.28
पुत्रपौत्रोपपन्नोपि जननीं यः समाश्रितः ।
अपि वर्षशतस्यान्ते स द्विहायनवच्चरेत् ॥ १२.२७२.२८ ॥
แม้ผู้ที่มีบุตรและหลานครบพร้อม หากได้พึ่งพิงมารดาอยู่ ก็ควรประพฤติดุจเด็กสองขวบ แม้จะล่วงไปถึงหนึ่งร้อยปีแล้วก็ตาม
12.272.29
समर्थं वाऽसमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा ।
रक्षत्येव सुतं माता नान्यः पोष्टा विधानतः ॥ १२.२७२.२९ ॥
บุตรจะมีความสามารถหรือไม่ จะผอมหรือจะแข็งแรงก็ตาม มารดาเท่านั้นที่ย่อมคุ้มครองเขา ผู้อื่นไม่ใช่ผู้เลี้ยงดูโดยชอบธรรม
12.272.30
तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखितः ।
तदा शून्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते ॥ १२.२७२.३० ॥
เมื่อนั้นเขาก็แก่ เมื่อนั้นเขาก็เป็นทุกข์ เมื่อใดที่เขาต้องพลัดพรากจากมารดา โลกของเขาก็ว่างเปล่า
12.272.31
नास्ति मातृसमा च्छाया नास्ति मातृसमा गतिः ।
नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रिया ॥ १२.२७२.३१ ॥
ไม่มีร่มเงาใดเสมอด้วยมารดา ไม่มีที่พึ่งใดเสมอด้วยมารดา ไม่มีการคุ้มครองใดเสมอด้วยมารดา ไม่มีผู้เป็นที่รักใดเสมอด้วยมารดา
12.272.32
कुक्षौ संधारणाद्धात्री जननाज्जननी स्मृता ।
अङ्गानां वर्धनादम्बा वीरसूत्वेन वीरसूः ॥ १२.२७२.३२ ॥
เรียกว่า ธาตรี เพราะทรงครรภ์ไว้ในท้อง เรียกว่า ชนนี เพราะให้กำเนิด เรียกว่า อัมพา เพราะบำรุงอวัยวะ เรียกว่า วีรสู เพราะให้กำเนิดวีรบุรุษ
12.272.33
शिशोः शुश्रूषणाच्छुश्रूर्माता देहमनन्तरम् ।
चेतनावान्स को हन्याद्यस्य नासुषिरं शिरः ॥ १२.२७२.३३ ॥
เรียกว่า ศุศรูษ เพราะดูแลทะนุถนอมทารก ต่อมายังดูแลร่างกายอีกด้วย ผู้มีจิตสำนึกคนใดเล่าจะฆ่านาง ผู้ซึ่งศีรษะของเขามิได้กลวง
12.272.34
दंपत्योः प्राणसंश्लेषे योऽभिसन्धिः कृतः किल ।
तं माता च पिता चेति भूतार्थो मातरि स्थितः ॥ १२.२७२.३४ ॥
เจตนาที่เกิดขึ้นเมื่อสามีภรรยาประสานลมหายใจเข้าด้วยกันนั้น เรียกว่าแม่และพ่อ ความมุ่งหมายแห่งสรรพสัตว์ดำรงอยู่ในมารดา
12.272.35
माता जानाति यद्गोत्रं माता जानाति यस्य सः ।
मातुर्भरणमात्रेण प्रीतिः स्नेहः पितुः प्रजाः ॥ १२.२७२.३५ ॥
มารดาย่อมรู้ว่าเขาอยู่ในวงศ์ใด มารดาย่อมรู้ว่าเขาเป็นบุตรของผู้ใด เพียงด้วยการเลี้ยงดูมารดา ความรักและความเอ็นดูของบิดาต่อบุตรก็เกิดขึ้น
12.272.36
पाणिबन्धं स्वयं कृत्वा सहधर्ममुपेत्य च ।
यदा यास्यन्ति पुरुषाः स्त्रियो नार्हन्ति याप्यतां ॥ १२.२७२.३६ ॥
เมื่อบุรุษจับมือแต่งงาน และเข้าสู่หน้าที่ร่วมกันด้วยตนเอง แล้วจากไปเสีย สตรีทั้งหลายก็ไม่สมควรถูกทอดทิ้ง
12.272.37
भरणाद्धि स्त्रियो भर्ता पालनाद्धि पतिस्तथा ।
गुणस्यास्य निवृत्तौ तु न भर्ता न पुनः पतिः ॥ १२.२७२.३७ ॥
สามีเรียกว่า ภรรตา เพราะเลี้ยงดูภรรยา และเรียกว่า ปติ เพราะคุ้มครองภรรยา แต่เมื่อคุณสมบัติข้อนี้สิ้นไป เขาก็ไม่ใช่ทั้งภรรตาและปติอีกต่อไป
12.272.38
एवं स्त्री नापराघ्नोति नर एवापराध्यति ।
व्युच्चरंश्च महादोषं नर एवापराध्यति ॥ १२.२७२.३८ ॥
ดังนั้น สตรีย่อมไม่กระทำผิด บุรุษเท่านั้นที่กระทำผิด บุรุษเท่านั้นที่เมื่อหลงทางไปสู่ความผิดใหญ่หลวง ก็กลายเป็นผู้กระทำผิด
12.272.39
स्त्रिया हि परमो भर्ता दैवतं परमं स्मृतम् ।
तस्मात्मना तु सदृशमात्मानं परमं ददौ ॥ १२.२७२.३९ ॥
สำหรับสตรี สามีเป็นเทพอันสูงสุด ดังที่ได้กล่าวไว้ ดังนั้นนางจึงมอบตนเองซึ่งเสมอด้วยตน แด่ผู้สูงสุดด้วยทั้งหมด
12.272.40
नापराधोऽस्ति नारीणां नर एवापराध्यति ।
सर्वकार्यापराध्यत्वान्नापराध्यन्ति चाङ्गनाः ॥ १२.२७२.४० ॥
สตรีไม่มีความผิด บุรุษเท่านั้นที่กระทำผิด เพราะในทุกกิจการ บุรุษเป็นผู้มีความผิด สตรีทั้งหลายจึงไม่กระทำผิด
12.272.41
यश्चनोक्तोऽथ निर्देशः स्त्रिया मैथुनवृद्धये ।
तस्य स्मारयतो व्यक्तमधर्मो नास्ति संशयः ॥ १२.२७२.४१ ॥
และผู้ใดเตือนสตรีถึงคำสั่งที่มิได้ให้ไว้เพื่อเพิ่มพูนการร่วมประเวณี เมื่อผู้นั้นเตือนชัดเจนก็ไม่มีอธรรม ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย
12.272.42
एवं नारीं मातरं च गौरवे चाधिके स्थिताम् ।
अवध्यां तु विजानीयुः पशवोऽप्यविचक्षणाः ॥ १२.२७२.४२ ॥
ดังนั้น สตรี มารดา และผู้ที่ดำรงตำแหน่งที่สูงกว่า พึงรู้ว่าไม่ควรถูกฆ่า แม้สัตว์ที่ไม่รู้เดียงสาก็ยังรู้เรื่องนี้
12.272.43
देवतानां समावायमेकस्थं पितरं विदुः ।
मर्त्यानां देवतानां च स्नेहादभ्येति मातरम् ॥ १२.२७२.४३ ॥
ในหมู่เทพ เขารู้จักท่านว่าเป็นบิดาผู้ประทับอยู่เป็นหนึ่งเดียวในที่ประชุมของเทพ ด้วยความรัก มนุษย์หรือเทพก็ย่อมไปหามารดา
12.272.44
एवं विमृशतस्तस्य विरकारितया बहु ।
दीर्घः कालो व्यतिक्रान्तस्ततोस्याभ्यागमत्पिता ॥ १२.२७२.४४ ॥
ขณะที่เขาไตร่ตรองเช่นนี้ด้วยความเป็นผู้ปลีกตัวออกไปอย่างมาก กาลเวลาอันยาวนานก็ผ่านไป จากนั้นบิดาของเขาจึงกลับมาหาเขา
12.272.45
मेधातिथिर्महाप्राज्ञो गौतमस्तपसि स्थितः ।
विमृश्य तेन कालेन पत्न्याः संस्थाव्यतिक्रमम् ॥ १२.२७२.४५ ॥
เมธาติถีผู้มีปัญญายิ่ง คือโคตมะผู้ตั้งมั่นในตบะ ได้พิจารณาเรื่องนั้น และในกาลเวลาต่อมาท่านก็รู้ถึงการล่วงละเมิดความประพฤติของภรรยา
12.272.46
सोऽब्रवीद्भृशसंतप्तो दुःखेनाश्रूणि वर्तयन् ।
श्रुतधैर्यप्रसादेन पश्चात्तापमुपागतः ॥ १२.२७२.४६ ॥
ท่านผู้เร่าร้อนอย่างยิ่งจึงกล่าวขึ้น พลางหลั่งน้ำตาด้วยความทุกข์ ด้วยพระคุณของความมั่นคงแห่งการศึกษา ท่านจึงเกิดความสำนึกผิดในภายหลัง
12.272.47
आश्रमं मम संप्राप्तस्त्रिलोकेशः पुरंदरः ।
अतिथिव्रतमास्थाय ब्राह्मण्यं रूपमास्थितः ॥ १२.२७२.४७ ॥
ปุรันทระผู้เป็นเจ้าแห่งสามโลกได้มาสู่อาศรมของข้า ท่านถือปฏิบัติวัตรของแขก และแปลงกายเป็นพราหมณ์
12.272.48
स मया सान्त्वितो वाग्भिः स्वागतेनाभिषूजितः ।
अर्ध्यं पाद्यं यथान्यायं मया च प्रतिपादितः ॥ १२.२७२.४८ ॥
ข้าปลอบโยนท่านด้วยถ้อยคำ ต้อนรับท่านด้วยการกล่าวยินดี และถวายอรรฆ์กับน้ำล้างเท้าแก่ท่านตามธรรมเนียมอันถูกต้อง
12.272.49
परवानस्मि चेत्युक्तः प्रणयिष्यति तेन च ।
अत्र चाकुशले जाते स्त्रिया नास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२७२.४९ ॥
เมื่อนางกล่าวว่า "ข้าเป็นผู้อยู่ในอำนาจของท่าน" นางก็จะถูกเขานำไป และเมื่อเกิดความวิบัติขึ้นที่นี่ สตรีก็ไม่ได้ล่วงละเมิดอะไร
12.272.50
एवं न स्त्री न चैवाहं नाध्वगस्त्रिदशेश्वरः ।
अपराध्यति धर्मस्य प्रमादस्त्वपराध्यति ॥ १२.२७२.५० ॥
ดังนั้น ทั้งสตรี ทั้งข้า ทั้งผู้เดินทางผ่านมา และทั้งเจ้าแห่งเทพ ต่างก็ไม่ได้ล่วงละเมิดธรรม แต่ความประมาทนั่นแหละที่ล่วงละเมิด
12.272.51
ईर्ष्याजं व्यसनं प्राहुस्तेन चैवोर्ध्वरेतसः ।
ईर्ष्यया त्वहमाक्षिप्तो मग्नो दुष्कृतसागरे ॥ १२.२७२.५१ ॥
เขากล่าวว่าความทุกข์ที่เกิดจากความริษยา และด้วยสิ่งนั้น แม้ผู้ถือน้ำอสุจิไว้สูงก็ยังตกลง ข้าพเจ้าถูกความริษยาผลักไส ได้จมลงในมหาสมุทรแห่งกรรมชั่ว
12.272.52
हत्वा साध्वीं च नारीं च व्यसनित्वाच्च वासिताम् ।
भर्तव्यत्वेन भार्यां च को नु मां तारयिष्यति ॥ १२.२७२.५२ ॥
เมื่อฆ่าสตรีผู้ซื่อสัตย์และสตรีอีกคนหนึ่ง และทอดทิ้งนางผู้ถูกความทุกข์ผูกมัด รวมทั้งภรรยาที่ควรได้รับการดูแล ใครเล่าจะช่วยข้าให้พ้นได้
12.272.53
अन्तरेण मयाऽऽज्ञप्तश्चिरकारीत्युदारधीः ।
यद्यद्य चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात् ॥ १२.२७२.५३ ॥
"แม้ข้าจะสั่งไว้ เขาก็มีจิตใจประเสริฐและทำการด้วยความรอบคอบ" หากวันนี้เขาทำการด้วยความรอบคอบ เขาก็คงช่วยข้าให้พ้นจากบาปได้
12.272.54
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक ।
यद्यद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५४ ॥
ผู้รอบคอบเอ๋ย ขอให้เจ้าพบความดีงาม ขอให้เจ้าพบความดีงาม ผู้รอบคอบเอ๋ย หากวันนี้เจ้าทำการด้วยความรอบคอบ ด้วยเหตุนั้นเจ้าจึงเป็นผู้รอบคอบ
12.272.55
त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं त्वया ।
आत्मानं पातकेभ्यश्च भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५५ ॥
ช่วยข้ากับมารดาของเราด้วย และช่วยตนเองให้พ้นจากบาปด้วยตบะที่เจ้าได้สั่งสมไว้ วันนี้ขอให้เจ้าเป็นผู้ทำการด้วยความรอบคอบเถิด
12.272.56
सहजं चिरकारित्वमतिप्रज्ञतया तव ।
सफलं तत्तथा तेऽस्तु भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५६ ॥
ขอให้ความรอบคอบที่มีมาแต่กำเนิดและปัญญาอันยิ่งใหญ่ของเจ้าให้ผลสำเร็จ ขอให้เป็นเช่นนั้นสำหรับเจ้า วันนี้ขอให้เจ้าเป็นผู้ทำการด้วยความรอบคอบเถิด
12.272.57
चिरमांशसितो मात्रा चिरं गर्भेण धारितः ।
सफलं चिकारित्वं कुरु त्वं चिरकारिक ॥ १२.२७२.५७ ॥
มารดาของเจ้าเลี้ยงดูเจ้ามานาน และอุ้มชูเจ้าไว้ในครรภ์นานมาก ขอให้เจ้าทำให้ความรอบคอบของเจ้าเกิดผล ผู้รอบคอบเอ๋ย
12.272.58
चिरायते च संतापाच्चिरं स्वपिति धारितः ।
आवयोश्चिरसंतापादवेक्ष्य चिरकारिक ॥ १२.२७२.५८ ॥
เขาเชื่องช้าเพราะความทุกข์ และนอนหลับนานเมื่อได้รับการโอบอุ้ม ผู้รอบคอบเอ๋ย ขอให้พิจารณาความทุกข์อันยาวนานของพวกเราทั้งสองเถิด
12.272.59
एवं स दुःखितो राजन्महर्षिर्गौतमस्तदा ।
चिरकारिं ददर्शाथ पुत्रं स्थितमथान्तिके ॥ १२.२७२.५९ ॥
ดังนั้น โอ้กษัตริย์ มหาฤๅษีโคตมะผู้เศร้าโศกจึงได้เห็นบุตรชายชื่อจิรการินยืนอยู่ใกล้ตน
12.272.60
चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः ।
शस्त्रं त्यक्त्वा ततो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे ॥ १२.२७२.६० ॥
ส่วนจิรการินเมื่อเห็นบิดาก็เศร้าโศกอย่างยิ่ง จึงวางอาวุธลง ก้มศีรษะลง และเริ่มอ้อนวอนเพื่อให้บิดาพอพระทัย
12.272.61
गौतमस्तं ततो दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि ।
पत्नीं चैव निराकारां परामभ्यागमन्मुदम् ॥ १२.२७२.६१ ॥
เมื่อเห็นบุตรล้มลงบนพื้นดินโดยก้มศีรษะ และเห็นภรรยาหน้าตาหม่นหมอง โคตมะก็เกิดความยินดีอย่างยิ่ง
12.272.62
न हि सा तेन संभेदं पत्नी नीता महात्मना ।
विजने चाश्रमस्थेन पुत्रश्चापि समाहितः ॥ १२.२७२.६२ ॥
ผู้มีใจยิ่งใหญ่นั้นมิเคยพาภรรยาไปร่วมประเวณีในที่สงัดเลย และบุตรผู้พำนักอยู่ในอาศรมก็มีจิตสงบมั่นคง
12.272.63
हन्या इति समादेशः शस्त्रपाणौ सुते स्थिते ।
विनीते प्रसवत्यर्थे विवासे चात्मकर्मसु ॥ १२.२७२.६३ ॥
คำสั่งว่า จงฆ่ามันเสีย นั้นมุ่งถึงบุตรผู้ยืนถืออาวุธอยู่ แต่เขาก็นอบน้อมในจุดหมายแห่งการเกิด ในการเนรเทศ และในหน้าที่ของตน
12.272.64
बुद्धिश्चासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् ।
शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति ॥ १२.२७२.६४ ॥
เมื่อเห็นบุตรก้มลงแทบเท้าบิดา ความคิดก็เกิดขึ้นว่า ความหุนหันที่จะหยิบอาวุธนั้นถูกความกลัวปกปิดไว้
12.272.65
ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि ।
चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरं जीवेत्युदाहृतः ॥ १२.२७२.६५ ॥
จากนั้นบิดาก็สรรเสริญบุตรเป็นเวลานาน ดมศีรษะบุตรเป็นเวลานาน กอดบุตรด้วยสองแขนเป็นเวลานาน แล้วอวยพรว่า ขอให้เจ้าจงมีชีวิตยืนยาว
12.272.66
एवं स गौतमः पुत्रं प्रीतिहर्षगुणैर्युतः ।
अभिनन्द्य महाप्रज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.२७२.६६ ॥
โคตมะผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ผู้ประกอบด้วยคุณแห่งความรักและความปีติ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่บุตร หลังจากทักทายบุตรแล้ว
12.272.67
चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी चिरं भव ।
चिराय यदि ते सौम्य चिरमस्मि न दुःखितः ॥ १२.२७२.६७ ॥
โอ้ผู้รอบคอบ ขอให้เจ้าเจริญรุ่งเรือง จงอดทนรอคอยเป็นเวลานาน โอ้ผู้อ่อนโยน แม้เจ้ามาช้า พ่อก็มิได้เศร้าโศกนานเลย
12.272.68
गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः ।
चिरकारिषु धीरेषु गुणोद्देशसमाश्रयाः ॥ १२.२७२.६८ ॥
โคตมะผู้รู้ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ยังกล่าวบทคาถาไว้ด้วยว่า คุณธรรมทั้งหลายย่อมพึ่งพิงอยู่ในผู้มั่นคงและผู้รอบคอบ
12.272.69
चिरेण मित्रं बध्नीयाच्चिरेण च कृतं त्यजेत् ।
चिरेण हि कृतं मित्रं चिरं धारणमर्हति ॥ १२.२७२.६९ ॥
ควรผูกมิตรไปอย่างช้า ๆ และควรละทิ้งสิ่งที่ทำไปแล้วอย่างช้า ๆ เพราะมิตรภาพที่ก่อตัวขึ้นอย่างช้า ๆ เท่านั้นที่สมควรได้รับการรักษาไว้ยาวนาน
12.272.70
रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि ।
अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७० ॥
ในความกำหนัด ความทะนงตน และความถือตัว ในการทรยศ และในการกระทำอันบาป แม้ในกิจที่ไม่น่ายินดีแต่ต้องทำ ผู้รอบคอบย่อมได้รับการสรรเสริญ
12.272.71
बन्धूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च ।
अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७१ ॥
ต่อญาติพี่น้อง มิตรสหาย ผู้รับใช้ และสตรี รวมทั้งในความผิดที่ยังไม่ชัดเจน ผู้รอบคอบย่อมได้รับการสรรเสริญ
12.272.72
एवं स गौतमस्तत्र प्रीतः पुत्रस्य भारत ।
कर्मणा तेन कौरव्य चिरकारितया तथा ॥ १२.२७२.७२ ॥
โอ้ทายาทแห่งภรต โอ้กุรุผู้เป็นเชื้อสาย โคตมะจึงพอใจในบุตรเช่นนั้น เพราะการกระทำนั้นและเพราะความรอบคอบของเขา
12.272.73
एवं सर्वेषु कार्येषु विमृश्य पुरुषस्ततः ।
चिरेण निश्चयं कृत्वा चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७३ ॥
ดังนี้ บุรุษผู้พิจารณาทุกกิจอย่างรอบคอบ และตัดสินใจช้า ย่อมไม่เศร้าโศกเป็นเวลานาน
12.272.74
चिरं धारयते रोषं चिरं कर्म नियच्छति ।
पश्चात्तापकरं कर्म न किंचिदुपपद्यते ॥ १२.२७२.७४ ॥
ผู้ที่ข่มความโกรธไว้เป็นเวลานาน และยับยั้งการกระทำของตนเป็นเวลานาน ย่อมไม่ทำกรรมใดที่นำมาซึ่งความเสียใจภายหลัง
12.272.75
चिरं वृद्धानुपासीत चिरमन्यांश्च पूजयेत् ।
चिरं धर्मं निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम् ॥ १२.२७२.७५ ॥
พึงเข้าเฝ้ารับใช้ผู้เฒ่าเป็นเวลานาน พึงบูชาผู้อื่นเป็นเวลานาน พึงปฏิบัติธรรมเป็นเวลานาน และพึงแสวงหาความรู้เป็นเวลานาน
12.272.76
चिरमन्वास्य विदुषश्चिरं शिष्टान्निषेव्य च ।
चिरं विनीय चात्मानं चिरं चात्यनवज्ञताम् ॥ १२.२७२.७६ ॥
พึงเข้าเฝ้าผู้รู้เป็นเวลานาน พึงคบหาผู้มีคุณธรรมเป็นเวลานาน พึงฝึกตนเป็นเวลานาน และพึงไม่ดูหมิ่นผู้อื่นเป็นเวลานาน
12.272.77
ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम् ।
चिरं पृष्टोऽपि च ब्रूयाच्चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७७ ॥
เมื่อผู้อื่นกล่าวถ้อยคำที่เกี่ยวกับธรรม พึงฟังเป็นเวลานาน เมื่อถูกถาม พึงตอบโดยละเอียด เช่นนี้จึงจะไม่เศร้าโศกเป็นเวลานาน
12.272.78
उपास्य बहुलास्तस्मिन्नाश्रमो सुमहातपाः ।
समाः स्वर्गं गतो विप्रः पुत्रेण सहितस्तदा ॥ १२.२७२.७८ ॥
พราหมณ์ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ บำเพ็ญบูชาในอาศรมนั้นเป็นปีจำนวนมาก แล้วจึงไปสู่สวรรค์พร้อมกับบุตรในกาลนั้น