ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.272
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.272.1
कथं कार्यं परीक्षेत शीघ्रं वाऽथ चिरेण वा ।
सर्वथा कार्यदुर्गेऽस्मिन्भवान्नः परमो गुरुः ॥ १२.२७२.१ ॥
ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਿਵੇਂ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ? ਐਸੇ ਔਖੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹੋ।
12.272.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
चिरकारेस्तु यत्पूर्वं वृत्तमाङ्गिरसां कुले ॥ १२.२७२.२ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਪਹਿਲਾਂ ਆਂਗਿਰਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਚਿਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।
12.272.3
गौतमस्य सुता ह्यासन्वीयांश्चिरकारिकः ।
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक।
चिरकारी हि मेधावी नापराध्यति कर्मसु ॥ १२.२७२.३ ॥
ਗੌਤਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚਿਰਕਾਰੀ ਸੀ। ਚਿਰਕਾਰੀ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਚਿਰਕਾਰੀ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਚਿਰਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
12.272.4
चिरकारी महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः ।
चिरेण सर्वकार्याणि विमृश्यार्थान्प्रपद्यते ॥ १२.२७२.४ ॥
ਗੌਤਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਰਕਾਰੀ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਾਗਿਆਵਾਨ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਮਕਸਦਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।
12.272.5
चिरं स चिन्तयत्यर्थांश्चिरं जाग्रच्चिरं स्वपन् ।
चिरं कार्याभिषत्तिं च चिरकारी तथोच्यते ॥ १२.२७२.५ ॥
ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮਕਸਦਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ — ਜਾਗਦਿਆਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ, ਸੌਂਦਿਆਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ। ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਦੇਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਚਿਰਕਾਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.272.6
अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावीति चोच्यते ।
बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना ॥ १२.२७२.६ ॥
ਜੋ ਆਲਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੁਰਮੇਧਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.272.7
व्यभिचारे तु कस्मिंश्चिद्व्यतिक्रम्यापरान्सुतान् ।
पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति ॥ १२.२७२.७ ॥
ਪਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਭਚਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।"
12.272.8
इत्युक्त्वा स तदा विप्रो गौतमो जपतां वरः ।
अविमृश्य महाभागो वनमेव जगाम सः ॥ १२.२७२.८ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੌਤਮ, ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.272.9
स तथेति चिरेणोक्त्वा स्वभावाच्चिरकारिकः ।
विमृश्य चिरकारित्वाच्चिन्तयामास वै चिरम् ॥ १२.२७२.९ ॥
ਉਹ "ਠੀਕ ਹੈ" ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੀਪਨ ਕਾਰਨ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
12.272.10
पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम् ।
कथं धर्मच्छले नास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत् ॥ १२.२७२.१० ॥
ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਾਂ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਮਾਰਾਂ? ਧਰਮ ਦੇ ਛਲ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਡੁੱਬਾਂ?
12.272.11
पितुराज्ञा परो धर्मः स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
अस्वतन्त्रं च पुत्रत्वं किंतु मां नानुपीडयेत् ॥ १२.२७२.११ ॥
ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਮਾਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਵੇ।
12.272.12
स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत् ।
पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात् ॥ १२.२७२.१२ ॥
ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੌਣ ਕਦੇ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਕੌਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪਾਵੇਗਾ?
12.272.13
अनवज्ञा पितुर्युक्ता स्वधर्मो मातृरक्षणम् ।
युक्तक्षमावुभावेतौ नातिवर्तेतमां कथम् ॥ १२.२७२.१३ ॥
ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਨਾਦਰ ਨਾ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘਿਆ ਜਾਵੇ?
12.272.14
पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जायतामिति ।
शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च ॥ १२.२७२.१४ ॥
ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, 'ਉਹ ਜਨਮੇ' ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ; ਸ਼ੀਲ, ਚਰਿੱਤਰ, ਗੋਤਰ ਅਤੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ।
12.272.15
सोऽहं मात्रा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे प्रकृतः पुनः ।
विज्ञानं मे कथं न स्याद्द्वौ बुद्ध्ये चात्मसंभवम् ॥ १२.२७२.१५ ॥
ਉਹੀ ਮੈਂ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਜਨਿਤ ਗਿਆਨ?
12.272.16
जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि ।
पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवनिश्चये ॥ १२.२७२.१६ ॥
ਜਾਤਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਉਪਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪੱਕੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੈ।
12.272.17
गुरुरग्र्यः परो धर्मः पोषणाध्यापनान्वितः ।
पिता यदाह धर्मः स वेदेष्वपि सुनिश्चितः ॥ १२.२७२.१७ ॥
ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿਤਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੁਰੂ, ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਜੋ ਧਰਮ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
12.272.18
प्रीतिमात्रं पितुः पुत्रः सर्वं पुत्रस्य वै पिता ।
शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्छति ॥ १२.२७२.१८ ॥
ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਿਆਰ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਪਿਤਾ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਉਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.272.19
तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कदाचन ।
पातकान्यपि पूयन्ते पितुःर शासनकारिणः ॥ १२.२७२.१९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.272.20
भाग्यभोगे प्रसवने सर्वलोकनिदर्शने ।
धात्र्याश्चैव समायोगे सीमन्तोन्नयने तथा ॥ १२.२७२.२० ॥
ਭਾਗਯ ਭੋਗ ਵਿੱਚ, ਜਣੇਪੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਧਾਈ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸੀਮੰਤੋੱਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਪਿਤਾ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ)।
12.272.21
पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः ।
पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीणन्ति देवताः ॥ १२.२७२.२१ ॥
ਪਿਤਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.272.22
आशिषस्ता भजन्त्यनं पुरुषं प्राह यत्पिता ।
निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यच्चाभिनन्दति ॥ १२.२७२.२२ ॥
ਜਿਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕੋਲ ਉਹ ਅਸੀਸਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਹੈ।
12.272.23
मुच्यते बन्धनात्पुरुषं फलं वृक्षान्प्रमुच्यते ।
क्लिश्यन्नपि सुतस्नेहैः पिता पुत्रं न मुञ्चति ॥ १२.२७२.२३ ॥
ਪੁਰਸ਼ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
12.272.24
एतद्विचिन्तितं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम् ।
पिता नाल्पतरं स्थानं चिन्तयिष्यामि मातरम् ॥ १२.२७२.२४ ॥
ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗੌਰਵ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਘੱਟ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।
12.272.25
यो ह्ययं मयि संघातो मर्त्यत्वे पाञ्चभौतिकः ।
अस्य मे जननी हेतुः पावकस्य यथाऽरणिः ॥ १२.२७२.२५ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਰਤਬੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦੇਹ-ਸੰਘਾਤ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ।
12.272.26
माता देहारणिः पुंसां सर्वस्यार्तस्य निर्वृतिः ।
मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये ॥ १२.२७२.२६ ॥
ਮਾਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਦੀ ਅਰਣੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਸੁੱਖ-ਚੈਨ। ਮਾਤਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸਨਾਥਤਾ, ਉਲਟ ਹੋਣ ਤੇ ਅਨਾਥਤਾ।
12.272.27
न च शोचति नाप्येनं स्थाविर्यमपकर्षति ।
श्रिया हीनोऽपि यो गेहमम्बेति प्रतिपद्यते ॥ १२.२७२.२७ ॥
ਧਨ ਤੋਂ ਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਘਰ ਨੂੰ 'ਮਾਂ' ਵਜੋਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਬੁਢਾਪਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਦਾ।
12.272.28
पुत्रपौत्रोपपन्नोपि जननीं यः समाश्रितः ।
अपि वर्षशतस्यान्ते स द्विहायनवच्चरेत् ॥ १२.२७२.२८ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਪੋਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਮਾਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰੇ।
12.272.29
समर्थं वाऽसमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा ।
रक्षत्येव सुतं माता नान्यः पोष्टा विधानतः ॥ १२.२७२.२९ ॥
ਪੁੱਤਰ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਮਰੱਥ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਕੜਾ, ਮਾਤਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
12.272.30
तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखितः ।
तदा शून्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते ॥ १२.२७२.३० ॥
ਤਦ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਵਿਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.272.31
नास्ति मातृसमा च्छाया नास्ति मातृसमा गतिः ।
नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रिया ॥ १२.२७२.३१ ॥
ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ।
12.272.32
कुक्षौ संधारणाद्धात्री जननाज्जननी स्मृता ।
अङ्गानां वर्धनादम्बा वीरसूत्वेन वीरसूः ॥ १२.२७२.३२ ॥
ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਾਤਰੀ; ਜਨਮ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਜਨਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਕਰਕੇ ਅੰਬਾ; ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਵੀਰਸੂ।
12.272.33
शिशोः शुश्रूषणाच्छुश्रूर्माता देहमनन्तरम् ।
चेतनावान्स को हन्याद्यस्य नासुषिरं शिरः ॥ १२.२७२.३३ ॥
ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਃ; ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਨਹੀਂ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਹੜਾ ਚੇਤਨ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ?
12.272.34
दंपत्योः प्राणसंश्लेषे योऽभिसन्धिः कृतः किल ।
तं माता च पिता चेति भूतार्थो मातरि स्थितः ॥ १२.२७२.३४ ॥
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
12.272.35
माता जानाति यद्गोत्रं माता जानाति यस्य सः ।
मातुर्भरणमात्रेण प्रीतिः स्नेहः पितुः प्रजाः ॥ १२.२७२.३५ ॥
ਕਿਹੜਾ ਗੋਤਰ ਹੈ ਇਹ ਮਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਮਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
12.272.36
पाणिबन्धं स्वयं कृत्वा सहधर्ममुपेत्य च ।
यदा यास्यन्ति पुरुषाः स्त्रियो नार्हन्ति याप्यतां ॥ १२.२७२.३६ ॥
ਆਪ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਕੇ, ਸਹਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਸ਼ ਤੁਰ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
12.272.37
भरणाद्धि स्त्रियो भर्ता पालनाद्धि पतिस्तथा ।
गुणस्यास्य निवृत्तौ तु न भर्ता न पुनः पतिः ॥ १२.२७२.३७ ॥
ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਪਤੀ ਭਰਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਗੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਭਰਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਫਿਰ ਪਤੀ।
12.272.38
एवं स्त्री नापराघ्नोति नर एवापराध्यति ।
व्युच्चरंश्च महादोषं नर एवापराध्यति ॥ १२.२७२.३८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਮਰਦ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਮਰਦ ਹੀ ਅਪਰਾਧੀ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।
12.272.39
स्त्रिया हि परमो भर्ता दैवतं परमं स्मृतम् ।
तस्मात्मना तु सदृशमात्मानं परमं ददौ ॥ १२.२७२.३९ ॥
ਔਰਤ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
12.272.40
नापराधोऽस्ति नारीणां नर एवापराध्यति ।
सर्वकार्यापराध्यत्वान्नापराध्यन्ति चाङ्गनाः ॥ १२.२७२.४० ॥
ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ; ਮਰਦ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧੀ ਮਰਦ ਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
12.272.41
यश्चनोक्तोऽथ निर्देशः स्त्रिया मैथुनवृद्धये ।
तस्य स्मारयतो व्यक्तमधर्मो नास्ति संशयः ॥ १२.२७२.४१ ॥
ਔਰਤ ਲਈ ਮੈਥੁਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਹਦਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.272.42
एवं नारीं मातरं च गौरवे चाधिके स्थिताम् ।
अवध्यां तु विजानीयुः पशवोऽप्यविचक्षणाः ॥ १२.२७२.४२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਵਧ੍ਯ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬੇਸਮਝ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.272.43
देवतानां समावायमेकस्थं पितरं विदुः ।
मर्त्यानां देवतानां च स्नेहादभ्येति मातरम् ॥ १२.२७२.४३ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਿਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨੇਹ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.272.44
एवं विमृशतस्तस्य विरकारितया बहु ।
दीर्घः कालो व्यतिक्रान्तस्ततोस्याभ्यागमत्पिता ॥ १२.२७२.४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਵਿਰਕਤੀ ਕਾਰਨ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਆਇਆ।
12.272.45
मेधातिथिर्महाप्राज्ञो गौतमस्तपसि स्थितः ।
विमृश्य तेन कालेन पत्न्याः संस्थाव्यतिक्रमम् ॥ १२.२७२.४५ ॥
ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਗੌਤਮ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਜਾਣਿਆ।
12.272.46
सोऽब्रवीद्भृशसंतप्तो दुःखेनाश्रूणि वर्तयन् ।
श्रुतधैर्यप्रसादेन पश्चात्तापमुपागतः ॥ १२.२७२.४६ ॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦਾ ਬੋਲਿਆ; ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਧੀਰਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਛਤਾਵੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
12.272.47
आश्रमं मम संप्राप्तस्त्रिलोकेशः पुरंदरः ।
अतिथिव्रतमास्थाय ब्राह्मण्यं रूपमास्थितः ॥ १२.२७२.४७ ॥
ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਪੁਰੰਦਰ ਆਇਆ; ਅਤਿਥੀ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।
12.272.48
स मया सान्त्वितो वाग्भिः स्वागतेनाभिषूजितः ।
अर्ध्यं पाद्यं यथान्यायं मया च प्रतिपादितः ॥ १२.२७२.४८ ॥
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ, ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ ਅਤੇ ਪਾਦ ਜਲ ਦਿੱਤਾ।
12.272.49
परवानस्मि चेत्युक्तः प्रणयिष्यति तेन च ।
अत्र चाकुशले जाते स्त्रिया नास्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२७२.४९ ॥
"ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ" ਇਹ ਆਖੀ ਗਈ; ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਅਗਵਾਈ ਪਾਵੇਗੀ। ਇੱਥੇ ਅਸ਼ੁਭ ਵਾਪਰਨ ਤੇ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
12.272.50
एवं न स्त्री न चैवाहं नाध्वगस्त्रिदशेश्वरः ।
अपराध्यति धर्मस्य प्रमादस्त्वपराध्यति ॥ १२.२७२.५० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਇਸਤਰੀ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਰਾਹੀ, ਨਾ ਦੇਵਰਾਜ; ਧਰਮ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਤਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
12.272.51
ईर्ष्याजं व्यसनं प्राहुस्तेन चैवोर्ध्वरेतसः ।
ईर्ष्यया त्वहमाक्षिप्तो मग्नो दुष्कृतसागरे ॥ १२.२७२.५१ ॥
ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਵਿਅਸਨ ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਊਰਧਵਰੇਤਾ ਵੀ। ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਗਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
12.272.52
हत्वा साध्वीं च नारीं च व्यसनित्वाच्च वासिताम् ।
भर्तव्यत्वेन भार्यां च को नु मां तारयिष्यति ॥ १२.२७२.५२ ॥
ਸਾਧਵੀ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਿਅਸਨ ਕਾਰਨ ਬੰਧੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪਾਲਣ ਯੋਗ ਨੂੰ (ਛੱਡ ਕੇ), ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਤਾਰੇਗਾ?
12.272.53
अन्तरेण मयाऽऽज्ञप्तश्चिरकारीत्युदारधीः ।
यद्यद्य चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात् ॥ १२.२७२.५३ ॥
"ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਦਾਰਬੁੱਧੀ ਉਹ ਚਿਰਕਾਰੀ (ਸੋਚ ਕੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੈ" — ਅੱਜ ਜੇ ਉਹ ਚਿਰਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ।
12.272.54
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक ।
यद्यद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५४ ॥
ਹੇ ਚਿਰਕਾਰੀ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਭਲਾ ਹੋਵੇ! ਹੇ ਚਿਰਕਾਰੀ, ਜੇ ਅੱਜ ਤੂੰ ਚਿਰਕਾਰੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਚਿਰਕਾਰੀ ਹੈਂ।
12.272.55
त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं त्वया ।
आत्मानं पातकेभ्यश्च भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५५ ॥
ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਓ; ਤੂੰ ਕਮਾਏ ਤਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ; ਅੱਜ ਚਿਰਕਾਰੀ ਬਣ।
12.272.56
सहजं चिरकारित्वमतिप्रज्ञतया तव ।
सफलं तत्तथा तेऽस्तु भवाद्य चिरकारिकः ॥ १२.२७२.५६ ॥
ਤੇਰੀ ਸਹਿਜ ਚਿਰਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਗਿਆ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ; ਅੱਜ ਚਿਰਕਾਰੀ ਬਣ।
12.272.57
चिरमांशसितो मात्रा चिरं गर्भेण धारितः ।
सफलं चिकारित्वं कुरु त्वं चिरकारिक ॥ १२.२७२.५७ ॥
ਮਾਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ; ਆਪਣੀ ਚਿਰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾ, ਹੇ ਚਿਰਕਾਰੀ।
12.272.58
चिरायते च संतापाच्चिरं स्वपिति धारितः ।
आवयोश्चिरसंतापादवेक्ष्य चिरकारिक ॥ १२.२७२.५८ ॥
ਸੰਤਾਪ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੇਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੌਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਚਿਰਕਾਰੀ।
12.272.59
एवं स दुःखितो राजन्महर्षिर्गौतमस्तदा ।
चिरकारिं ददर्शाथ पुत्रं स्थितमथान्तिके ॥ १२.२७२.५९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਮਹਰਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਚਿਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
12.272.60
चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः ।
शस्त्रं त्यक्त्वा ततो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे ॥ १२.२७२.६० ॥
ਪਰ ਚਿਰਕਾਰੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਸਤਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
12.272.61
गौतमस्तं ततो दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि ।
पत्नीं चैव निराकारां परामभ्यागमन्मुदम् ॥ १२.२७२.६१ ॥
ਗੌਤਮ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਭਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।
12.272.62
न हि सा तेन संभेदं पत्नी नीता महात्मना ।
विजने चाश्रमस्थेन पुत्रश्चापि समाहितः ॥ १२.२७२.६२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੰਜਮੀ ਸੀ।
12.272.63
हन्या इति समादेशः शस्त्रपाणौ सुते स्थिते ।
विनीते प्रसवत्यर्थे विवासे चात्मकर्मसु ॥ १२.२७२.६३ ॥
'ਮਾਰ ਦੇ' ਇਹ ਹੁਕਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਨਿਮਰ ਸੀ, ਜਨਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
12.272.64
बुद्धिश्चासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् ।
शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति ॥ १२.२७२.६४ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝੁਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਡਰ ਕਾਰਨ ਢਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
12.272.65
ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि ।
चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरं जीवेत्युदाहृतः ॥ १२.२७२.६५ ॥
ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ, ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ 'ਚਿਰ ਜੀਵੇਂ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ।
12.272.66
एवं स गौतमः पुत्रं प्रीतिहर्षगुणैर्युतः ।
अभिनन्द्य महाप्रज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.२७२.६६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆਵਾਨ ਗੌਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
12.272.67
चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी चिरं भव ।
चिराय यदि ते सौम्य चिरमस्मि न दुःखितः ॥ १२.२७२.६७ ॥
ਹੇ ਚਿਰਕਾਰੀ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧੀਰਜਵਾਨ ਰਹੇਂ। ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੇਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.272.68
गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः ।
चिरकारिषु धीरेषु गुणोद्देशसमाश्रयाः ॥ १२.२७२.६८ ॥
ਵਿਦਵਾਨ ਗੌਤਮ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੇ ਇਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵੀ ਕਹੀਆਂ: ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਚਿਰਕਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.272.69
चिरेण मित्रं बध्नीयाच्चिरेण च कृतं त्यजेत् ।
चिरेण हि कृतं मित्रं चिरं धारणमर्हति ॥ १२.२७२.६९ ॥
ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਣੀ ਦੋਸਤੀ ਹੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.272.70
रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि ।
अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७० ॥
ਰਾਗ, ਹੰਕਾਰ, ਮਾਣ, ਦ੍ਰੋਹ, ਪਾਪ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਪਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.272.71
बन्धूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च ।
अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते ॥ १२.२७२.७१ ॥
ਭਰਾਵਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.272.72
एवं स गौतमस्तत्र प्रीतः पुत्रस्य भारत ।
कर्मणा तेन कौरव्य चिरकारितया तथा ॥ १२.२७२.७२ ॥
ਹੇ ਭਰਤ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੌਤਮ ਉੱਥੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਸ ਕਰਮ ਅਤੇ ਚਿਰਕਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
12.272.73
एवं सर्वेषु कार्येषु विमृश्य पुरुषस्ततः ।
चिरेण निश्चयं कृत्वा चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਰ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਛਤਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
12.272.74
चिरं धारयते रोषं चिरं कर्म नियच्छति ।
पश्चात्तापकरं कर्म न किंचिदुपपद्यते ॥ १२.२७२.७४ ॥
ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੁੱਸਾ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਛਤਾਵਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.272.75
चिरं वृद्धानुपासीत चिरमन्यांश्च पूजयेत् ।
चिरं धर्मं निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम् ॥ १२.२७२.७५ ॥
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੋਜ ਕਰੇ।
12.272.76
चिरमन्वास्य विदुषश्चिरं शिष्टान्निषेव्य च ।
चिरं विनीय चात्मानं चिरं चात्यनवज्ञताम् ॥ १२.२७२.७६ ॥
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਨੀਤ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ।
12.272.77
ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम् ।
चिरं पृष्टोऽपि च ब्रूयाच्चिरं न परितप्यते ॥ १२.२७२.७७ ॥
ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਰਮ-ਸੰਗਤ ਬਚਨ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਣੇ; ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੋਲੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਛਤਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
12.272.78
उपास्य बहुलास्तस्मिन्नाश्रमो सुमहातपाः ।
समाः स्वर्गं गतो विप्रः पुत्रेण सहितस्तदा ॥ १२.२७२.७८ ॥
ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।