ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.273.1
कथं राजा प्रजा रक्षेन्न च किंचित्प्रतापयेत् ।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२७३.१ ॥
ରାଜା କିପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ ଏବଂ କାହାକୁ ବି ପୀଡ଼ା ନ ଦେବେ? ହେ ସଜ୍ଜନଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାମହ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି; ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
12.273.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
द्युमत्सेनस्य संवादं राज्ञा सत्यवता सह ॥ १२.२७३.२ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି—ରାଜା ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.273.3
अव्याहृतं व्याजहार सत्यवानिति नः श्रुतम् ।
वधाय नीयमानेषु पितुरेवानुशासनात् ॥ १२.२७३.३ ॥
ବଧ ପାଇଁ ନିଆଯାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବେଳେ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ହିଁ ସତ୍ୟବାନ ଏକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବାଣୀ କହିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
12.273.4
अधर्मतां याति धर्मो यात्यधर्मश्च धर्मताम् ।
वधो नाम भवेद्धर्मो नैतद्भवितुमर्हति ॥ १२.२७३.४ ॥
ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ହୁଏ ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଧର୍ମ ହୁଏ। ବଧକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
12.273.5
अथ चेदवधो धर्मोऽधर्मः को जातुचिद्भवेत् ।
दस्यवश्चेन्न हन्येरन्सत्यवन्संकरो भवेत् ॥ १२.२७३.५ ॥
ଯଦି ଅବଧ ହିଁ ଧର୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ଅଧର୍ମ କ'ଣ ହେବ? ଡକାୟତମାନଙ୍କୁ ନ ମାରିଲେ, ହେ ସତ୍ୟବାନ, ସଙ୍କର ଉପୁଜିବ।
12.273.6
ममेदमिति नास्यैतत्प्रवर्तेत कलौ युगे ।
लोकयात्रा न चैव स्यादश्च चेद्वेत्थ शंस नः ॥ १२.२७३.६ ॥
କଳିଯୁଗରେ 'ଏହା ମୋର' ଏପରି ଭାବ ତା'ଠାରେ ଉଦୟ ହେବ ନାହିଁ; ତେବେ ଲୋକଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଚଳିବ ନାହିଁ। ଆପଣ ଜାଣିଥିଲେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
12.273.7
सर्व एव त्रयो वर्णाः कार्या ब्राह्मणबन्धनाः ।
धर्मपाशनिबद्धानां नाल्पोऽप्यपचरिष्यति ॥ १२.२७३.७ ॥
ସମସ୍ତ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବନ୍ଧନରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମପାଶରେ ବନ୍ଧା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଲଙ୍ଘନ କରିବେ ନାହିଁ।
12.273.8
यो यस्तेषामपचरेत्तमाचक्षीत वै द्विजः ।
अयं मे न शृणोतीति तस्मिन्राजा प्रधारयेत् ॥ १२.२७३.८ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଲଙ୍ଘନ କରେ, ଦ୍ୱିଜ ତାକୁ କହିବେ — 'ଏ ମୋ କଥା ଶୁଣେ ନାହିଁ'; ତା'ପରେ ରାଜା ତା'ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।
12.273.9
तत्त्वाभावेन यच्छास्त्रं तत्कुर्यान्नान्यथा वधः ।
असमीक्ष्यैव कर्माणि नीतिशास्त्रं यथाविधि।
दस्यून्निहन्ति वै राजा भूयसो वाऽप्यनागसः ॥ १२.२७३.९ ॥
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନର ଅଭାବରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଯାହା କହେ ତାହାହିଁ କରିବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ବଧ କରିବ ନାହିଁ। ବିଚାର ନ କରି କର୍ମ କରିବ ନାହିଁ; ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଚଳିବ। ରାଜା ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ମାରେ, କିମ୍ବା ଅନେକ ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
12.273.10
भार्या माता पिता पुत्रो हन्यन्ते पुरुषेण ते ।
परेणापकृतो राजा तस्मात्सम्यक्प्रधारयेत् ॥ १२.२७३.१० ॥
ପତ୍ନୀ, ମାତା, ପିତା, ପୁତ୍ର — ଏମାନେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପକୃତ ରାଜା, ଅତଏବ ଭଲ ଭାବେ ସ୍ଥିର କରିବେ।
12.273.11
असाधुश्चैव पुरुषो लभते शीतमेकदा ।
साधोश्चापि ह्यसाधुभ्यः शोभना जायते प्रजाः ॥ १२.२७३.११ ॥
ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ କେବେ ଶୀତଳତା (ସୁଖ) ପାଇପାରେ; ସାଧୁଠାରୁ ଏବଂ ଅସାଧୁମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ।
12.273.12
न मूलघातः कर्तव्यो नैष धर्मः सनातनः ।
अपि खल्ववधेनैव प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.२७३.१२ ॥
ମୂଳ ଘାତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ବଧ ବିନା ହିଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧାନ କରାଯାଇଛି।
12.273.13
उद्वे तेन बन्धेन विरूपकरणेन च ।
वधदण्डेन क्लिश्या न पुरोहितससदि ॥ १२.२७३.१३ ॥
ସେହି ଉଦ୍ବେଗ, ବନ୍ଧନ, ବିରୂପକରଣ ଓ ବଧଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପୁରୋହିତ ସଭାରେ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) କ୍ଲେଶ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.273.14
यदा पुरोहितं वा ते पर्येयुः शरणैपिणः ।
करिष्यामः पुनर्ब्रह्मन्न पापमिति वादिनः ॥ १२.२७३.१४ ॥
ଶରଣ ଖୋଜି ସେମାନେ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହନ୍ତି, 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ପୁଣି ଏପରି କରିବୁ ନାହିଁ, ଏହା ପାପ ନୁହେଁ',
12.273.15
तदा विसर्गमर्हाः स्युरितीदं धातृशासनम् ।
विभ्रद्दण्डाजिनं मुण्डो ब्राह्मणोऽर्हति शासनम् ॥ १२.२७३.१५ ॥
ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ—ଏହା ଧାତାଙ୍କର ଆଦେଶ। ଦଣ୍ଡ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁଣ୍ଡିତମସ୍ତକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହିଁ ଶାସନର ଯୋଗ୍ୟ।
12.273.16
गरीयांसो गरीयांसमपराधे पुनः पुनः ।
तदा विसर्गमर्हन्ति न यथा प्रथमे तथा ॥ १२.२७३.१६ ॥
ବାରମ୍ବାର ଅପରାଧ କଲେ ବଡ଼ମାନେ (ବଡ଼ ଶାସ୍ତିର) ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ତେବେ ପ୍ରଥମ ଥର ପରି ସେମାନେ ଛାଡ଼ିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
12.273.17
यत्रयत्रैव शक्येरन्संयन्तुं समये प्रजाः ।
स तावान्प्रोच्यते धर्मो यावन्न प्रतिलङ्घ्यते।
अहन्यमानेषु पुनः सर्वमेव पराभवेत् ॥ १२.२७३.१७ ॥
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ପ୍ରଜାଗଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଂଯତ କରାଯାଇପାରେ, ତାହାକୁ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଉଲ୍ଲଂଘିତ ନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବଧ ନ ହେଲେ ସବୁ ପୁଣି ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବ।
12.273.18
पूर्वे पूर्वतरे चैव सुशास्या ह्यभवञ्जनाः ।
मृदवः सत्यभूयिष्ठा अल्पद्रोहाल्पमन्यवः ॥ १२.२७३.१८ ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ଓ ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ସହଜରେ ଶାସିତ ହେଉଥିଲେ; ସେମାନେ କୋମଳ, ଅଧିକାଂଶ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଅଳ୍ପ ଦ୍ୱେଷୀ ଓ ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧୀ ଥିଲେ।
12.273.19
पुरा धिग्दण्ड एवासीद्वाग्दण्डस्तदनन्तरम् ।
आसीदादानदण्डोऽपि वधदण्डोऽद्य वर्तते ॥ १२.२७३.१९ ॥
ପୂର୍ବେ କେବଳ ଧିକ୍କାର ହିଁ ଦଣ୍ଡ ଥିଲା; ତା'ପରେ ବାକ୍ୟଦଣ୍ଡ ଆସିଲା। ପରେ ଧନ ଛଡ଼ାଇ ନେବାର ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଥିଲା; ଆଜି ବଧଦଣ୍ଡ ପ୍ରଚଳିତ।
12.273.20
वधेनापि न शक्यन्ते नियन्तुमपरे जनाः ॥ १२.२७३.२० ॥
ବଧଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇ ପାରୁନାହିଁ।
12.273.21
नैव दस्युर्मनुष्याणां न देवानामिति श्रुतिः ।
न गन्धर्वपितृणां च कः कस्येह न कश्चन ॥ १२.२७३.२१ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦସ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଠାରେ କିଏ କାହାର ନୁହେଁ, କେହି ନୁହେଁ।
12.273.22
पक्वं श्मशानादादत्ते पिशाचांश्चापि दैवतम् ।
तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु ॥ १२.२७३.२२ ॥
ଶ୍ମଶାନରୁ ରାନ୍ଧିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେହି ନଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେ କେହି ଚୁକ୍ତି କରେ...
12.273.23
तान्न शक्नोषि चेत्साधून्परित्रातुमहिंसया ।
कस्यचिद्भूतभव्यस्य लोभेनान्तं तथा कुरु ॥ १२.२७३.२३ ॥
ଅହିଂସାରେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯଦି ତୁମେ ସକ୍ଷମ ନୁହଁ, ତେବେ କୌଣସି ଭୂତ-ଭବ୍ୟ ଜୀବର ଲୋଭରେ ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ କର।
12.273.24
राजानो लोकयात्रार्थं तप्यन्ते परमं तपः ।
तेऽपत्रपन्ति तादृग्भ्यस्तथावृत्ता भवन्ति च ॥ १२.२७३.२४ ॥
ଲୋକଯାତ୍ରା ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ପରମ ତପ କରନ୍ତି। ସେପରି ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟି ଯାଆନ୍ତି।
12.273.25
वित्रास्यमानाः सुकृतो न कामाद्धन्ति दुष्कृतीन् ।
सुकृतेनैव राजानो भूयिष्ठं शासते प्रजाः ॥ १२.२७३.२५ ॥
ଭୟଭୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୁକୃତୀମାନେ କାମନାବଶରୁ ଦୁଷ୍କୃତୀଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜାମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ସୁକୃତ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି।
12.273.26
श्रेयसः श्रेयसोऽप्येवं वृत्तं लोकोऽनुवर्तते ।
सदैव हि गुरोर्वृत्तमनुवर्तन्ति मानवाः ॥ १२.२७३.२६ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି; ଜଗତ ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସର୍ବଦା ଗୁରୁଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
12.273.27
आत्मानमसमाधाय समाधित्सति यः परान् ।
विषयेष्विन्द्रियवशं मानवाः प्रहसन्ति तम् ॥ १२.२७३.२७ ॥
ନିଜକୁ ସମାହିତ ନ କରି ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମାହିତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯିଏ ବିଷୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବଶୀଭୂତ — ତାକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ହସନ୍ତି।
12.273.28
यो राज्ञो दम्भमोहेन किंचित्कुर्यादसांप्रतम् ।
सर्वोपायैर्नियम्यः स तथा पापान्निवर्तते ॥ १२.२७३.२८ ॥
ରାଜାଙ୍କର ଦମ୍ଭ ଓ ମୋହରୁ ଯିଏ କିଛି ଅନୁଚିତ କରେ, ତାକୁ ସର୍ବ ଉପାୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ସେ ପାପରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.273.29
आत्मैवादौ नियन्तव्यो दुष्कृंतं संनियच्छता ।
दण्डयेच्च महादण्डैरपि बन्धूननन्तरान् ॥ १२.२७३.२९ ॥
ଦୁଷ୍କୃତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ହିଁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ନିକଟ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମହାଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ଉଚିତ।
12.273.30
यो राजा लोभमोहेन किंचित्कुर्यादसांप्रतम् ।
सर्वोपायैर्नियम्यः स तथा पापान्निवर्तते ॥ १२.२७३.३० ॥
ଲୋଭ ଓ ମୋହରୁ ଯେକୌଣସି ରାଜା ଅନୁଚିତ କିଛି କଲେ, ତାକୁ ସର୍ବ ଉପାୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ସେ ପାପରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.273.31
यत्र वै पापकृन्नीचो न महद्दुःखमर्च्छति ।
वर्धन्ते तत्र पापानि धर्मो ह्रसति च ध्रुवम् ॥ १२.२७३.३१ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ନୀଚ ପାପକର୍ମୀ ମହା ଦୁଃଖ ପାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପାପ ବଢ଼େ ଏବଂ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ହ୍ରାସ ପାଏ।
12.273.32
इति कारुण्यशीलस्तु विद्वान्वै ब्राह्मणोऽन्वशात् ।
इति चैवानुशिष्टोऽस्मि पूर्वैस्तातपितामहैः।
आश्वासयद्भिः सुभृशमनुक्रोशात्तथैव च ॥ १२.२७३.३२ ॥
ଏହିପରି କରୁଣାଶୀଳ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ସେହିପରି ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ପିତା ଓ ପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଓ କରୁଣାରେ।
12.273.33
एतत्प्रथमकल्पेन राजा कृतयुगे जयेत् ।
पादोनेनापि धर्मेण गच्छेत्रेतायुगे तथा।
द्वापरे तु द्विपादेन पादेन त्ववरे युगे ॥ १२.२७३.३३ ॥
ଏହି ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ ଅନୁସାରେ ରାଜା କୃତଯୁଗରେ ଜୟ ପାଇବେ; ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ ଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସେହିପରି ଚଳିବେ; ଦ୍ୱାପରରେ ଅଧା ଧର୍ମରେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗରେ ଏକ ପାଦ ଧର୍ମରେ।
12.273.34
तथा कलियुगे प्राप्ते राज्ञो दुश्चरितेन ह ।
भवेत्कालविशेषेण कला धर्मस्य षोडशी ॥ १२.२७३.३४ ॥
ସେହିପରି କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁରାଚରଣରୁ, ଏକ ବିଶେଷ କାଳରେ ଧର୍ମର ଷୋଡ଼ଶ କଳା ହିଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ।
12.273.35
अथ प्रथमकल्पेन सत्यवन्संकरो भवेत् ।
आयुः शक्तिं च कालं च निर्दिश्य तप आदिशेत् ॥ १२.२७३.३५ ॥
ଏବେ ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ ଅନୁସାରେ ସତ୍ୟବାନଙ୍କର ସଙ୍କର ଘଟିପାରେ; ଆୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ କାଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ତପସ୍ୟାର ବିଧାନ ଦେବା ଉଚିତ।
12.273.36
सत्याय हि यथा नेह जह्याद्धर्मफलं महत् ।
भूतानामनुकम्पार्थं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ १२.२७३.३६ ॥
ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠାରେ କେହି ଧର୍ମର ମହାନ ଫଳ ନ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ କହିଥିଲେ।