మహాభారతం · అధ్యాయం 12.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.273.1
कथं राजा प्रजा रक्षेन्न च किंचित्प्रतापयेत् ।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२७३.१ ॥
రాజు ప్రజలను ఎలా రక్షించాలి, ఎవరినీ ఏ మాత్రం పీడించకుండా ఎలా ఉండాలి? సత్పురుషులలో శ్రేష్ఠుడా, పితామహా, నేను మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను; అది నాకు చెప్పండి.
12.273.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
द्युमत्सेनस्य संवादं राज्ञा सत्यवता सह ॥ १२.२७३.२ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు—రాజు ద్యుమత్సేనుడు సత్యవంతుడితో జరిపిన సంవాదాన్ని.
12.273.3
अव्याहृतं व्याजहार सत्यवानिति नः श्रुतम् ।
वधाय नीयमानेषु पितुरेवानुशासनात् ॥ १२.२७३.३ ॥
వధకు తీసుకెళ్లబడుతున్న వారిలో ఉండగా, తండ్రి ఆజ్ఞతోనే సత్యవంతుడు ఒక అస్పష్టమైన మాటను పలికాడని మనం విన్నాము.
12.273.4
अधर्मतां याति धर्मो यात्यधर्मश्च धर्मताम् ।
वधो नाम भवेद्धर्मो नैतद्भवितुमर्हति ॥ १२.२७३.४ ॥
ధర్మం అధర్మంగా మారుతుంది, అధర్మం ధర్మంగా మారుతుంది. వధను ధర్మమని పిలవడం తగదు.
12.273.5
अथ चेदवधो धर्मोऽधर्मः को जातुचिद्भवेत् ।
दस्यवश्चेन्न हन्येरन्सत्यवन्संकरो भवेत् ॥ १२.२७३.५ ॥
అవధమే ధర్మమైతే, అప్పుడు అధర్మం ఏది? దొంగలను చంపకపోతే, ఓ సత్యవంతా, గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
12.273.6
ममेदमिति नास्यैतत्प्रवर्तेत कलौ युगे ।
लोकयात्रा न चैव स्यादश्च चेद्वेत्थ शंस नः ॥ १२.२७३.६ ॥
కలియుగంలో 'ఇది నాది' అనే భావం అతనిలో కలగదు; అప్పుడు లోకయాత్ర కూడా సాగదు. మీకు తెలిస్తే మాకు చెప్పండి.
12.273.7
सर्व एव त्रयो वर्णाः कार्या ब्राह्मणबन्धनाः ।
धर्मपाशनिबद्धानां नाल्पोऽप्यपचरिष्यति ॥ १२.२७३.७ ॥
మూడు వర్ణాలూ బ్రాహ్మణుని బంధంలో ఉంచబడాలి. ధర్మపాశంతో బంధింపబడినవారిలో ఒక్కరు కూడా స్వల్పంగా కూడా అతిక్రమించరు.
12.273.8
यो यस्तेषामपचरेत्तमाचक्षीत वै द्विजः ।
अयं मे न शृणोतीति तस्मिन्राजा प्रधारयेत् ॥ १२.२७३.८ ॥
వారిలో ఎవరు అతిక్రమించినా, ద్విజుడు 'ఇతడు నా మాట వినడు' అని చెప్పాలి; అప్పుడు రాజు అతనిపై దండన నిర్ణయించాలి.
12.273.9
तत्त्वाभावेन यच्छास्त्रं तत्कुर्यान्नान्यथा वधः ।
असमीक्ष्यैव कर्माणि नीतिशास्त्रं यथाविधि।
दस्यून्निहन्ति वै राजा भूयसो वाऽप्यनागसः ॥ १२.२७३.९ ॥
తత్త్వజ్ఞానం లేనప్పుడు శాస్త్రం చెప్పినదే చేయాలి, వేరుగా కాదు; వధ చేయరాదు. విచారించకుండా కర్మలు చేయరాదు; నీతిశాస్త్రం ప్రకారం విధిగా నడుచుకోవాలి. రాజు దస్యులను చంపుతాడు, లేదా ఎంతోమంది నిర్దోషులను కూడా చంపవచ్చు.
12.273.10
भार्या माता पिता पुत्रो हन्यन्ते पुरुषेण ते ।
परेणापकृतो राजा तस्मात्सम्यक्प्रधारयेत् ॥ १२.२७३.१० ॥
భార్య, తల్లి, తండ్రి, కొడుకు — వీరు ఒక మనిషిచే హతమవుతారు. ఇతరులచే అపకారం పొందిన రాజు, అందుచేత సరిగా నిర్ణయించాలి.
12.273.11
असाधुश्चैव पुरुषो लभते शीतमेकदा ।
साधोश्चापि ह्यसाधुभ्यः शोभना जायते प्रजाः ॥ १२.२७३.११ ॥
దుష్టుడైన మనిషి కొన్నిసార్లు శీతలత్వాన్ని (సుఖాన్ని) పొందవచ్చు; సాధువు నుంచీ, అసాధువుల నుంచీ కూడా శుభమైన సంతానం జన్మిస్తుంది.
12.273.12
न मूलघातः कर्तव्यो नैष धर्मः सनातनः ।
अपि खल्ववधेनैव प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १२.२७३.१२ ॥
మూలాన్ని నాశనం చేయరాదు; ఇది సనాతన ధర్మం కాదు. వధ లేకుండానే ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది.
12.273.13
उद्वे तेन बन्धेन विरूपकरणेन च ।
वधदण्डेन क्लिश्या न पुरोहितससदि ॥ १२.२७३.१३ ॥
ఆ ఉద్వేగం, బంధనం, రూపవికృతి చేయడం, వధదండం వంటి వాటితో పురోహిత సభలో (బ్రాహ్మణులను) బాధించకూడదు.
12.273.14
यदा पुरोहितं वा ते पर्येयुः शरणैपिणः ।
करिष्यामः पुनर्ब्रह्मन्न पापमिति वादिनः ॥ १२.२७३.१४ ॥
శరణు కోరుతూ వారు పురోహితుని వద్దకు వచ్చి, 'ఓ బ్రాహ్మణా, మేము మళ్లీ చేయము, ఇది పాపం కాదు' అని అన్నప్పుడు,
12.273.15
तदा विसर्गमर्हाः स्युरितीदं धातृशासनम् ।
विभ्रद्दण्डाजिनं मुण्डो ब्राह्मणोऽर्हति शासनम् ॥ १२.२७३.१५ ॥
అప్పుడు వారిని విడిచిపెట్టడం తగినదని ఇది ధాతృశాసనం. దండం, జింకచర్మం ధరించి, గుండు చేయించుకున్న బ్రాహ్మణుడే శిక్షకు అర్హుడు.
12.273.16
गरीयांसो गरीयांसमपराधे पुनः पुनः ।
तदा विसर्गमर्हन्ति न यथा प्रथमे तथा ॥ १२.२७३.१६ ॥
పదే పదే తప్పు చేస్తే, పెద్దవారు మరింత పెద్ద శిక్షకు అర్హులు; అప్పుడు వారు మొదటిసారివలె విడుదలకు అర్హులు కారు.
12.273.17
यत्रयत्रैव शक्येरन्संयन्तुं समये प्रजाः ।
स तावान्प्रोच्यते धर्मो यावन्न प्रतिलङ्घ्यते।
अहन्यमानेषु पुनः सर्वमेव पराभवेत् ॥ १२.२७३.१७ ॥
ఎక్కడెక్కడ ప్రజలను నియమంతో నియంత్రించగలరో, అదే ధర్మమని చెప్పబడుతుంది, అది ఉల్లంఘించబడనంత వరకు. కానీ వారిని చంపకపోతే అంతా మళ్లీ నశించిపోతుంది.
12.273.18
पूर्वे पूर्वतरे चैव सुशास्या ह्यभवञ्जनाः ।
मृदवः सत्यभूयिष्ठा अल्पद्रोहाल्पमन्यवः ॥ १२.२७३.१८ ॥
పూర్వకాలంలో, అంతకంటే పూర్వకాలంలో ప్రజలు సులభంగా పాలించదగినవారు; వారు మృదువైనవారు, ఎక్కువగా సత్యవంతులు, తక్కువ ద్వేషం, తక్కువ కోపం కలవారు.
12.273.19
पुरा धिग्दण्ड एवासीद्वाग्दण्डस्तदनन्तरम् ।
आसीदादानदण्डोऽपि वधदण्डोऽद्य वर्तते ॥ १२.२७३.१९ ॥
పూర్వం నిందించడమే దండనగా ఉండేది; దాని తర్వాత మాటలతో దండించడం వచ్చింది. ఆ తర్వాత ధనాన్ని లాక్కునే దండనా ఉండింది; నేడు వధదండనే అమలులో ఉంది.
12.273.20
वधेनापि न शक्यन्ते नियन्तुमपरे जनाः ॥ १२.२७३.२० ॥
వధదండనతో కూడా ఇతర ప్రజలను అదుపులో ఉంచలేకపోతున్నారు.
12.273.21
नैव दस्युर्मनुष्याणां न देवानामिति श्रुतिः ।
न गन्धर्वपितृणां च कः कस्येह न कश्चन ॥ १२.२७३.२१ ॥
మనుష్యులలో దస్యువు లేడు, దేవతలలో కూడా లేడని శ్రుతి చెబుతుంది. గంధర్వులలో, పితృదేవతలలో కూడా కాదు; ఇక్కడ ఎవరు ఎవరికి లేరో, ఎవరూ లేరు.
12.273.22
पक्वं श्मशानादादत्ते पिशाचांश्चापि दैवतम् ।
तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु ॥ १२.२७३.२२ ॥
శ్మశానం నుండి వండిన ఆహారాన్ని దేవతలు కూడా స్వీకరిస్తారు, పిశాచాలు కూడా తీసుకుంటాయి. ఆ చెడ్డబుద్ధులతో ఎవరైనా ఒప్పందం చేసుకుంటే...
12.273.23
तान्न शक्नोषि चेत्साधून्परित्रातुमहिंसया ।
कस्यचिद्भूतभव्यस्य लोभेनान्तं तथा कुरु ॥ १२.२७३.२३ ॥
అహింసతో మంచివారిని రక్షించలేకపోతే, ఏదైనా జీవి లేదా భవిష్యత్ జీవి యొక్క లోభం ద్వారా వారిని అంతం చేయి.
12.273.24
राजानो लोकयात्रार्थं तप्यन्ते परमं तपः ।
तेऽपत्रपन्ति तादृग्भ्यस्तथावृत्ता भवन्ति च ॥ १२.२७३.२४ ॥
లోక నిర్వహణ కోసం రాజులు పరమ తపస్సు చేస్తారు. అలాంటివారి ముందు వారు సిగ్గుపడతారు, అలాగే వెనుకంజ వేసినవారవుతారు.
12.273.25
वित्रास्यमानाः सुकृतो न कामाद्धन्ति दुष्कृतीन् ।
सुकृतेनैव राजानो भूयिष्ठं शासते प्रजाः ॥ १२.२७३.२५ ॥
భయపెట్టబడినప్పటికీ సజ్జనులు కామంతో దుర్మార్గులను చంపరు. రాజులు ఎక్కువగా సుకృతం ద్వారానే ప్రజలను పాలిస్తారు.
12.273.26
श्रेयसः श्रेयसोऽप्येवं वृत्तं लोकोऽनुवर्तते ।
सदैव हि गुरोर्वृत्तमनुवर्तन्ति मानवाः ॥ १२.२७३.२६ ॥
శ్రేష్ఠులకు శ్రేష్ఠులైనవారు కూడా ఇలాగే ప్రవర్తిస్తారు; లోకం వారి ప్రవర్తనను అనుసరిస్తుంది. మానవులు ఎల్లప్పుడూ గురువు ప్రవర్తననే అనుసరిస్తారు.
12.273.27
आत्मानमसमाधाय समाधित्सति यः परान् ।
विषयेष्विन्द्रियवशं मानवाः प्रहसन्ति तम् ॥ १२.२७३.२७ ॥
తనను సమాధానపరచుకోకుండా ఇతరులను సమాధానపరచాలనుకునేవాడు, ఇంద్రియ విషయాలలో ఇంద్రియాలకు వశుడైనవాడు — అతన్ని మనుషులు పరిహసిస్తారు.
12.273.28
यो राज्ञो दम्भमोहेन किंचित्कुर्यादसांप्रतम् ।
सर्वोपायैर्नियम्यः स तथा पापान्निवर्तते ॥ १२.२७३.२८ ॥
రాజు యొక్క దంభం, మోహంతో ఎవరైనా అనుచితమైన పని చేస్తే, అతన్ని అన్ని ఉపాయాలతో నియంత్రించాలి; అలా అతను పాపం నుండి వైదొలగుతాడు.
12.273.29
आत्मैवादौ नियन्तव्यो दुष्कृंतं संनियच्छता ।
दण्डयेच्च महादण्डैरपि बन्धूननन्तरान् ॥ १२.२७३.२९ ॥
దుష్కృత్యాన్ని నిగ్రహించాలనుకునేవాడు మొదట తనను తానే నియంత్రించుకోవాలి; సన్నిహిత బంధువులను కూడా గొప్ప దండనలతో శిక్షించాలి.
12.273.30
यो राजा लोभमोहेन किंचित्कुर्यादसांप्रतम् ।
सर्वोपायैर्नियम्यः स तथा पापान्निवर्तते ॥ १२.२७३.३० ॥
లోభం, మోహంతో ఏ రాజైనా అనుచితమైన పని చేస్తే, అతన్ని అన్ని ఉపాయాలతో నియంత్రించాలి; అలా అతను పాపం నుండి వైదొలగుతాడు.
12.273.31
यत्र वै पापकृन्नीचो न महद्दुःखमर्च्छति ।
वर्धन्ते तत्र पापानि धर्मो ह्रसति च ध्रुवम् ॥ १२.२७३.३१ ॥
ఎక్కడ నీచుడైన పాపకర్మ చేసినవాడు గొప్ప దుఃఖాన్ని పొందడో, అక్కడ పాపాలు పెరుగుతాయి; ధర్మం నిశ్చయంగా క్షీణిస్తుంది.
12.273.32
इति कारुण्यशीलस्तु विद्वान्वै ब्राह्मणोऽन्वशात् ।
इति चैवानुशिष्टोऽस्मि पूर्वैस्तातपितामहैः।
आश्वासयद्भिः सुभृशमनुक्रोशात्तथैव च ॥ १२.२७३.३२ ॥
ఇలా కరుణాస్వభావుడైన పండితుడైన బ్రాహ్మణుడు బోధించాడు; అలాగే పూర్వులు, తండ్రులు, తాతలు నాకు ఉపదేశించారు, అత్యంత ఓదార్పునిస్తూ, దయతో.
12.273.33
एतत्प्रथमकल्पेन राजा कृतयुगे जयेत् ।
पादोनेनापि धर्मेण गच्छेत्रेतायुगे तथा।
द्वापरे तु द्विपादेन पादेन त्ववरे युगे ॥ १२.२७३.३३ ॥
ఈ మొదటి కల్పం ప్రకారం రాజు కృతయుగంలో విజయం పొందుతాడు; నాలుగవ వంతు తక్కువ ధర్మంతో త్రేతాయుగంలోనూ అలాగే నడుస్తాడు; ద్వాపరంలో సగం ధర్మంతో, తరువాతి యుగంలో పావు ధర్మంతో.
12.273.34
तथा कलियुगे प्राप्ते राज्ञो दुश्चरितेन ह ।
भवेत्कालविशेषेण कला धर्मस्य षोडशी ॥ १२.२७३.३४ ॥
అలాగే కలియుగం వచ్చినపుడు, రాజు దుష్ప్రవర్తన వల్ల, ఒక ప్రత్యేక కాలంలో ధర్మంలో పదహారవ భాగమే మిగులుతుంది.
12.273.35
अथ प्रथमकल्पेन सत्यवन्संकरो भवेत् ।
आयुः शक्तिं च कालं च निर्दिश्य तप आदिशेत् ॥ १२.२७३.३५ ॥
ఇప్పుడు మొదటి కల్పం ప్రకారం సత్యవంతునికి సంకరం కలగవచ్చు; ఆయుస్సు, శక్తి, కాలం నిర్దేశించి తపస్సును ఆదేశించాలి.
12.273.36
सत्याय हि यथा नेह जह्याद्धर्मफलं महत् ।
भूतानामनुकम्पार्थं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ १२.२७३.३६ ॥
సత్యం కోసం ఇక్కడ ఎవరూ ధర్మఫలాన్ని గొప్పగా వదలకుండా ఉండేలా, ప్రాణులపై దయతో స్వాయంభువ మనువు ఇలా చెప్పాడు.