మహాభారతం · అధ్యాయం 12.274
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.274.1
अविरोधेन भूतानां त्यागः षाड्गुण्यकारकः ।
यः स्यादुमयभाग्धर्मस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२७४.१ ॥
ప్రాణులపట్ల విరోధం లేకుండా చేసే త్యాగం, షాడ్గుణ్యాన్ని కలిగించేది, రెండింటిలోనూ పాలుపంచుకునే ధర్మం ఏదో, ఆ ధర్మాన్ని నాకు చెప్పండి, పితామహా.
12.274.2
गार्हस्थ्यस्य च धर्मस्य योगधर्मस्य चोभयोः ।
अदूरसंप्रस्थितयोः किंस्विच्छ्रेयः पितामह ॥ १२.२७४.२ ॥
గృహస్థ ధర్మం, యోగ ధర్మం—రెండూ దగ్గరగా సాగుతున్నవి; వాటిలో ఏది శ్రేష్ఠం, పితామహా?
12.274.3
उभौ धर्मौ महाभागावुभौ परमदुश्चरौ ।
उभौ महाफलौ तौ तु सद्भिराचरितावुभौ ॥ १२.२७४.३ ॥
ఈ రెండు ధర్మాలూ మహా భాగ్యవంతమైనవి, మిక్కిలి కష్టసాధ్యమైనవి; రెండూ గొప్ప ఫలితాన్నిచ్చేవి, సజ్జనులచే ఆచరించబడినవి.
12.274.4
अव ते वर्तयिष्यासि प्रामाण्यमुभयोस्तयोः ।
शुणुष्वैकमताः पार्थ च्छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥ १२.२७४.४ ॥
ఆ రెండింటి ప్రామాణ్యాన్ని నేను నీకు వివరిస్తాను; పార్థా, ఏకాగ్రమనస్కుడవై విను; ధర్మార్థాల సందేహం ఛేదించబడుతుంది.
12.274.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
कपिलस्य गोश्च संवादं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.२७४.५ ॥
ఈ విషయంలో కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదహరిస్తారు — కపిలుడు, గోవు మధ్య సంవాదాన్ని. దానిని గ్రహించు, యుధిష్ఠిరా.
12.274.6
आम्नायमनुपश्यन्हि पुराणं शाश्वतं ध्रुवम् ।
नहुषः पूर्वमालेभे त्वष्टुर्गामिति नः श्रुतम् ॥ १२.२७४.६ ॥
సంప్రదాయాన్ని, శాశ్వతమైన ధ్రువమైన పురాణాన్ని పరిశీలిస్తే — పూర్వం నహుషుడు త్వష్టృ గోవును వధించాడని మనం విన్నాము.
12.274.7
तां नियुक्तामदीनात्मा सत्वस्थः संयमे रतः ।
ज्ञानवान्नियताहारो ददर्श कपिलस्तथा ॥ १२.२७४.७ ॥
ఆ నియుక్తమైన స్థితిని, అదీనాత్ముడు, సత్త్వంలో నిలిచినవాడు, సంయమంలో రతుడు, జ్ఞానవంతుడు, నియతాహారుడు అయిన కపిలుడు అలాగే దర్శించాడు.
12.274.8
स बुद्धिमुत्तमां प्राप्तो नैष्ठिकीमकुतोभयाम् ।
स्वरेण शिथिलां सत्यां वेदा ३ इत्यब्रवीत्सकृत् ॥ १२.२७४.८ ॥
అతడు ఉత్తమమైన, నిశ్చయమైన, భయరహితమైన బుద్ధిని పొంది, స్వరంలో కొంచెం శిథిలమైన సత్యాన్ని 'వేదాః' అని ఒకసారి పలికాడు.
12.274.9
तां गामृषिः स्यूमरश्मिः प्रविश्य यतिमब्रवीत् ।
हंहो वेदा ३ यदि मता धर्माः केनापरे मताः ॥ १२.२७४.९ ॥
ఆ మాటలో ప్రవేశించిన ఋషి స్యూమరశ్మి యతితో ఇలా అన్నాడు: 'అరే, వేదాలు ప్రమాణమైతే, ఇతరులు ధర్మాలను దేనితో అంగీకరించారు?'
12.274.10
तपस्विनो धृतिमतः श्रुतिविज्ञानचक्षुषः ।
सर्वमार्षं हि मन्यन्ते व्याहृतं विदितात्मनः ॥ १२.२७४.१० ॥
తపస్వులు, ధృతిమంతులు, శ్రుతి-విజ్ఞానం అనే చక్షువు గలవారు, ఆత్మజ్ఞానులు అన్నీ ఋషులు చెప్పినవే అని భావిస్తారు.
12.274.11
तस्यैवं गततृष्णस्य विज्वरस्य निराशिषः ।
का विवक्षाऽस्ति वेदेषु निरारम्भस्य सर्वतः ॥ १२.२७४.११ ॥
ఇలా తృష్ణారహితుడు, జ్వరరహితుడు, నిరాశిషుడు, అన్నివైపులా నిరారంభుడైన అతనికి వేదాలలో చెప్పాలనే కోరిక ఏమిటి?
12.274.12
नाहं वेदान्विनिन्दामि न विवक्ष्यामि कर्हिचित् ।
पृथगाश्रमिणां कर्माण्येकार्थानीति नः श्रुतम् ॥ १२.२७४.१२ ॥
నేను వేదాలను నిందించను, ఎప్పుడూ వాటికి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడను. వేర్వేరు ఆశ్రమాల కర్మలు ఒకే ప్రయోజనం కలవని మేము విన్నాము.
12.274.13
गच्छत्येव परित्यागी वानप्रस्थश्च गच्छति ।
गृहस्थो ब्रह्मचारी च उभौ तावपि गच्छतः ॥ १२.२७४.१३ ॥
త్యాగి తప్పక వెళ్తాడు, వానప్రస్థుడు కూడా వెళ్తాడు. గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి కూడా ఇద్దరూ వెళ్తారు.
12.274.14
देवयाना हि पन्थानश्चत्वारः शाश्वता मताः ।
नैषां ज्यायः कनीयस्त्वं फलेषूक्तं बलाबलम् ॥ १२.२७४.१४ ॥
దేవయాన మార్గాలు నాలుగు శాశ్వతమైనవిగా భావించబడ్డాయి. వీటిలో గొప్పది, తక్కువది అనేది లేదు; ఫలితాలలో వాటి బలాబలాలు చెప్పబడ్డాయి.
12.274.15
एवं विदित्वा सर्वार्थानारभेतेति वैदिकम् ।
नारभेतेति चान्यत्र नैष्ठिकी श्रूयते श्रुतिः ॥ १२.२७४.१५ ॥
ఇలా తెలుసుకొని అన్ని ప్రయోజనాలకు ఆరంభించాలి అనేది వైదిక వచనం. మరోచోట 'ఆరంభించకూడదు' అనే నైష్ఠికి శ్రుతి వినబడుతుంది.
12.274.16
अनारम्भे ह्यदोषः स्यादारम्भे दोष उत्तमः ।
एवं स्थितस्य शास्त्रस्य दुर्विज्ञेयं बलाबलम् ॥ १२.२७४.१६ ॥
ఆరంభించకపోవడంలో దోషం ఉండదు; ఆరంభించడంలో గొప్ప దోషం ఉంటుంది. ఈ విధంగా స్థిరపడిన శాస్త్రపు బలాబలం తెలుసుకోవడం కష్టం.
12.274.17
यदत्र किंचित्प्रत्यक्षमहिंसायाः परं मतम् ।
ऋते त्वागमशास्त्रेभ्यो ब्रूहि तद्यदि पश्यसि ॥ १२.२७४.१७ ॥
ఇక్కడ అహింసకు సంబంధించి ప్రత్యక్షమై పరమమైనదిగా భావించబడేది ఏదైనా ఉంటే, ఆగమ శాస్త్రాలను విడిచి, నీవు చూస్తే చెప్పు.
12.274.18
स्यूमरश्मिरुवाच ।
स्वर्गकामो यजेतेति सततं श्रूयते श्रुतिः।
फलं प्रकल्प्य पूर्वं हि ततो यज्ञः प्रतायते ॥ १२.२७४.१८ ॥
స్యూమరశ్మి ఇలా అన్నాడు: 'స్వర్గాన్ని కోరేవాడు యజ్ఞం చేయాలి' అనే శ్రుతి ఎల్లప్పుడూ వినబడుతోంది. ముందు ఫలాన్ని ఊహించిన తర్వాతే యజ్ఞం విస్తరిస్తుంది.
12.274.19
अजश्चाश्वश्च मेषश्च र्गौश्च पक्षिगणाश्च ये ।
ग्राम्यारण्याश्चौषधयः प्राणस्यान्नमिति श्रुतिः ॥ १२.२७४.१९ ॥
మేక, గుఱ్ఱం, పొట్టేలు, ఆవు, పక్షి సమూహాలు, గ్రామ్య మరియు అరణ్య ఓషధులు — ఇవి ప్రాణానికి అన్నం అని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.274.20
तथैवान्नं ह्यहरहः सायंप्रातर्निरूप्यते ।
पशवश्चाथ धान्यं च यज्ञस्याङ्गमिति श्रुतिः ॥ १२.२७४.२० ॥
అలాగే అన్నం ప్రతిదినం సాయంత్రం ఉదయం నిర్దేశించబడుతుంది. పశువులు, ధాన్యం యజ్ఞానికి అంగాలు అని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.274.21
एतानि सह यज्ञेन प्रजापतिरकल्पयत् ।
तेन प्रजापतिर्देवान्यज्ञेनायजत प्रभुः ॥ १२.२७४.२१ ॥
వీటిని యజ్ఞంతో కలిపి ప్రజాపతి నియమించాడు. ఆ కారణంగా ప్రభువైన ప్రజాపతి యజ్ఞంతో దేవతలను ఆరాధించాడు.
12.274.22
तदन्योन्यवराः सर्वे प्राणिनः सप्तसप्त च ॥ १२.२७४.२२ ॥
ఆ సర్వ ప్రాణులు, ఒకదానికొకటి శ్రేష్ఠమైనవి, ఏడేసి చొప్పున ఉన్నాయి.
12.274.23
गौरजो मनुजः श्वा वा अश्वाश्वतरगर्दभाः ।
एते ग्राम्याः समाख्याताः पशवः सप्त साधुभिः ॥ १२.२७४.२३ ॥
ఆవు, మేక, మనిషి, కుక్క లేదా గుఱ్ఱం, కంచర గాడిద, గాడిద — ఇవి గ్రామ్య పశువులు ఏడు అని సాధువులచే చెప్పబడ్డాయి.
12.274.24
सिंहा व्याघ्रा वराहाश्च महिषा वारणास्तथा ।
हरिणः शललाश्चैव सप्तारण्यास्तथा स्मृताः ॥ १२.२७४.२४ ॥
సింహాలు, పులులు, పందులు, దున్నలు, ఏనుగులు, అలాగే జింకలు మరియు శలల — ఇలా ఏడు అరణ్య జంతువులు స్మరించబడ్డాయి.
12.274.25
यज्ञेषूपाकृतं विश्वं प्राहुरुत्तमसंज्ञितम् ॥ १२.२७४.२५ ॥
యజ్ఞాలలో సమర్పించబడిన ఈ సమస్త విశ్వాన్ని ఉత్తమమైనదని పిలుస్తారు.
12.274.26
एतच्चैवाभ्यनुज्ञातं पूर्वैः पूर्वतरैस्तथा ।
को जातु न विचिन्वीत विद्वान्स्वां शक्तिमात्मनः ॥ १२.२७४.२६ ॥
ఇది కూడా పూర్వులచేత, వారికంటే ముందువారిచేత అంగీకరించబడింది. ఏ విద్వాంసుడు తన స్వంత శక్తిని ఎన్నడైనా పరిశీలించకుండా ఉంటాడు?
12.274.27
पशवश्च मनुष्याश्च द्रुमाश्चौषधिभिः सह ।
स्वर्गमेवाभिकाङ्क्षन्ते न च स्वर्गोस्ति ते मखात् ॥ १२.२७४.२७ ॥
పశువులు, మనుషులు, చెట్లు ఓషధులతో కలిసి స్వర్గాన్నే కోరుకుంటాయి; కానీ యజ్ఞం లేకుండా వారికి స్వర్గం లేదు.
12.274.28
ओषध्यः पशवो वृक्षा वीरुदाज्यं पयो दधि ।
हविर्भूमिर्दिशः श्रद्धा कालश्चैतानि द्वादश ॥ १२.२७४.२८ ॥
ఓషధులు, పశువులు, వృక్షాలు, లతలు, నెయ్యి, పాలు, పెరుగు, హవిర్భూమి, దిశలు, శ్రద్ధ, కాలం — ఇవి పన్నెండు.
12.274.29
ऋचो यजूंषि सामानि ऋत्विजश्चापि षोडश ।
अग्निर्ज्ञेयो गृहपतिः स सप्तदश उच्यते ॥ १२.२७४.२९ ॥
ఋక్కులు, యజుస్సులు, సామములు, పదహారుమంది ఋత్విజులు; అగ్నిని గృహపతిగా తెలుసుకోవాలి, అతడు పదిహేడవవాడని చెప్పబడుతాడు.
12.274.30
अङ्गान्येतानि यज्ञस्य यज्ञो मूलमिति श्रुतिः ।
आज्येन पयसा दध्ना शकृताऽऽमिक्षया त्वचा ॥ १२.२७४.३० ॥
ఇవి యజ్ఞానికి అంగాలు; యజ్ఞమే మూలమని శ్రుతి చెబుతుంది. నెయ్యి, పాలు, పెరుగు, పేడ, ఆమిక్షా, తొక్క (ద్వారా యజ్ఞం సంపన్నమవుతుంది).
12.274.31
बालैः शृङ्गेण पादेन संभवत्येव गौर्मखम् ।
एवं प्रत्यकेशः सर्वं यद्यदस्य विधीयते ॥ १२.२७४.३१ ॥
దూడలతో, కొమ్ముతో, కాలుతో—ఇలాగే ఆవు ద్వారా యజ్ఞం సంభవిస్తుంది. ఇలాగే దీనికి విధించినదంతా (యజ్ఞంలో జరుగుతుంది).
12.274.32
यज्ञं वहन्ति संभूय सहर्त्विग्भिः सदक्षिणैः ।
संहृत्यैतानि सर्वाणि यज्ञं निर्वर्तयन्त्युत ॥ १२.२७४.३२ ॥
వారందరూ కలిసి ఋత్విజులతో, దక్షిణలతో యజ్ఞాన్ని మోస్తారు. ఇవన్నింటినీ సమకూర్చి యజ్ఞాన్ని పూర్తి చేస్తారు.
12.274.33
यज्ञार्थानि हि सृष्टानि यथार्था श्रूयते श्रुतिः ।
एवं पूर्वतराः पूर्वे प्रवृत्ताश्चैव मानवाः ॥ १२.२७४.३३ ॥
యజ్ఞం కోసమే ఇవి సృష్టించబడ్డాయని, వాటి అర్థానికి తగినట్లుగా శ్రుతి వినిపిస్తుంది. ఇలాగే పూర్వకాలంలోని పూర్వ మానవులు కూడా (యజ్ఞంలో) నిమగ్నమయ్యారు.
12.274.34
न हिनस्ति नारभते नाभिद्रुह्यति किंचन ।
यज्ञैर्यष्टव्यमित्येव यो यजत्यफलेप्सया ॥ १२.२७४.३४ ॥
హింసించనివాడు, ఆరంభించనివాడు, ఎవరినీ ద్రోహం చేయనివాడు—'యజ్ఞాలతోనే పూజించాలి' అని భావించి, ఫలాపేక్ష లేకుండా యజ్ఞం చేసేవాడు.
12.274.35
यज्ञाङ्गान्यपि चैतानि यथोक्तान्यपि सर्वशः ।
विधिना विधियुक्तानि तारयन्ति परस्परम् ॥ १२.२७४.३५ ॥
యజ్ఞ అంగాలు కూడా, చెప్పినట్లుగా అన్ని విధాలుగా, విధిప్రకారం సరిగ్గా చేసినప్పుడు, ఒకదానికొకటి తరింపజేస్తాయి.
12.274.36
आम्नायमार्षं पश्यामि यस्मिन्वेदाः प्रतिष्ठिताः ।
तं विद्वांसोऽनुपश्यन्ति ब्राह्मणस्यानुदर्शनात् ॥ १२.२७४.३६ ॥
వేదాలు స్థిరంగా ఉన్న ఆ ఋషుల సంప్రదాయాన్ని నేను చూస్తున్నాను. పండితులు బ్రాహ్మణుని ఉపదేశాన్ని అనుసరించి దానినే చూస్తారు.
12.274.37
ब्राह्मणप्रभवो यज्ञो ब्राह्मणार्पण एव च ।
अनुयज्ञं जगत्सर्वं यज्ञश्चानुजगत्सदा ॥ १२.२७४.३७ ॥
యజ్ఞం బ్రాహ్మణుని నుండి పుడుతుంది, బ్రాహ్మణునికే అర్పించబడుతుంది. సమస్త జగత్తు యజ్ఞాన్ని అనుసరిస్తుంది, యజ్ఞం సదా జగత్తును అనుసరిస్తుంది.
12.274.38
ओमिति ब्रह्मणो योनिर्नमः स्वाहा स्वधा वषट् ।
यस्यैतानि प्रयुज्यन्ते यथाशक्ति कृतान्यपि ॥ १२.२७४.३८ ॥
'ఓం' బ్రహ్మానికి మూలం. నమః, స్వాహా, స్వధా, వషట్ అనేవి ప్రయోగించబడేవి; యథాశక్తి చేసిన కర్మలలో కూడా ఇవి ప్రయోగించబడతాయి.
12.274.39
न तस्य त्रिषु लोकेषु परलोकभयं विदुः ।
इति वेदा वदन्तीह सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ १२.२७४.३९ ॥
మూడు లోకాలలో అతనికి పరలోక భయం ఉండదని ఇక్కడ వేదాలు చెబుతున్నాయి; సిద్ధులు, పరమ ఋషులు కూడా అలాగే చెబుతారు.
12.274.40
ऋचो यजूंहि सामानि स्तोत्राश्च विधिचोदिताः ।
यस्मिन्नेतानि सर्वाणि भवन्तीह स वै द्विजः ॥ १२.२७४.४० ॥
ఋక్కులు, యజుస్సులు, సామాలు, స్తోత్రాలు — విధిగా నియమించబడినవి — ఇవన్నీ ఎవనిలో ఇక్కడ ఉంటాయో, అతడే నిజమైన ద్విజుడు.
12.274.41
अग्न्याधेये यद्भवति यच्च सोमे सुते द्विज ।
यच्चेतरैर्महायज्ञैर्वेद तद्भगवांस्तथा ॥ १२.२७४.४१ ॥
ఓ ద్విజా, అగ్న్యాధేయంలో జరిగేది, సోమం పిండబడినప్పుడు జరిగేది, ఇతర మహాయజ్ఞాలలో జరిగేది — అది భగవానుడూ అలాగే తెలుసు.
12.274.42
तस्माद्ब्रह्मन्यजेच्चैव याजयेच्चाविचारयन् ।
यजतो यज्ञविधिना प्रेत्य स्वर्गफलं महत् ॥ १२.२७४.४२ ॥
కాబట్టి, ఓ బ్రాహ్మణా, సందేహించకుండా స్వయంగా యజ్ఞం చేయాలి, ఇతరులచేత కూడా యజ్ఞం చేయించాలి. యజ్ఞవిధిని అనుసరించి యజ్ఞం చేసేవానికి మరణానంతరం గొప్ప స్వర్గఫలం లభిస్తుంది.
12.274.43
नायं लोकोस्त्ययज्ञानां परश्चेति विनिश्चयः ।
वेदवादविदश्चैव प्रमाणमुभयं तदा ॥ १२.२७४.४३ ॥
యజ్ఞం చేయనివారికి ఈ లోకమూ లేదు, పరలోకమూ లేదు, ఇదే నిశ్చయం; వేదవాదాన్ని తెలిసినవారికి అప్పుడు రెండూ ప్రమాణమే.