ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.275
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.275.1
एतावदनुपश्यन्तो यतयो यान्ति मार्गगाः ।
नैषां सर्वेषु लोकेषु कश्चिदस्ति व्यतिक्रमः ॥ १२.२७५.१ ॥
ଏତିକି ଦେଖି ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା ଯତିମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ନାହିଁ।
12.275.2
निर्द्वन्द्वा निर्नमस्कारा निराशीर्बन्धना बुधाः ।
विमुक्ताः सर्वपापेभ्यश्चरन्ति शुचयोऽमलाः ॥ १२.२७५.२ ॥
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ନମସ୍କାରରହିତ, ଫଳାଶାର ବନ୍ଧନରହିତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
12.275.3
अपवर्गेऽथ संत्यागे बुद्धौ च कृतनिश्चयाः ।
ब्रह्मिष्ठा ब्रह्मभूताश्च ब्रह्मण्येव कृतालयाः ॥ १२.२७५.३ ॥
ମୋକ୍ଷ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମରେ ହିଁ ନିବାସ କରନ୍ତି।
12.275.4
येऽशोका नष्टरजसस्तेषां लोकाः सनातनाः ।
तेषां गतिं परां प्राप्य गार्हस्थ्ये किं प्रयोजनम् ॥ १२.२७५.४ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଶୋକରହିତ ଏବଂ ରଜୋଗୁଣ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଲୋକ ସନାତନ; ସେମାନଙ୍କର ପରମ ଗତି ପାଇ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ପ୍ରୟୋଜନ କ'ଣ?
12.275.5
स्यूमरश्मिरुवाच ।
यद्येषां परमा निष्ठा यद्येषां परमा गतिः।
गृहस्थानव्यपाश्रित्य नाश्रमोऽन्यः प्रवर्तते ॥ १२.२७५.५ ॥
ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ପରମ ନିଷ୍ଠା ଓ ପରମ ଗତି ଅଛି, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନ କରି ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ ନାହିଁ।
12.275.6
यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ।
एवं गार्हस्थ्यमाश्रित्य वर्तन्त इतराश्रमाः ॥ १२.२७५.६ ॥
ମାତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଚାଲେ।
12.275.7
गृहस्थ एव यजते गृहस्थस्तप्यते तपः ।
गार्हस्थ्यमस्य धर्मस्य मूलं यत्किंचिदेव हि ॥ १२.२७५.७ ॥
ଗୃହସ୍ଥ ହିଁ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଗୃହସ୍ଥ ହିଁ ତପ କରେ। ଏହି ଧର୍ମର ମୂଳ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତାହା ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ।
12.275.8
प्रजनाद्यभिनिर्वृत्ताः सर्वे प्राणभृतो मुनेः ।
प्रजनं चाप्युतान्यत्र न कथंचन विद्यते ॥ १२.२७५.८ ॥
ହେ ମୁନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରଜନନାଦି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ଅନ୍ୟତ୍ର କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମିଳେ ନାହିଁ।
12.275.9
यास्तु स्युर्बहिरोषध्यो बहिरन्यास्तथाऽद्रिजाः ।
ओषधिभ्यो बहिर्यस्मात्प्राणी कश्चिन्न विद्यते ॥ १२.२७५.९ ॥
ଯାହା ବାହାରେ ଔଷଧି ଅଛି, ଏବଂ ସେହିପରି ପର୍ବତରୁ ଜାତ ଅନ୍ୟ ସବୁ; ଔଷଧି ବାହାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମିଳେ ନାହିଁ।
12.275.10
कस्यैषा वाग्भवेत्सत्या मोक्षो नास्ति गृहादिति ।
अश्रद्दधानैरप्राज्ञैः सूक्ष्मदर्शनवर्जितैः ॥ १२.२७५.१० ॥
ଗୃହରୁ ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ — ଏହି ବାକ୍ୟ କାହାର ସତ୍ୟ ହୋଇପାରେ? ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିହୀନମାନେ ଏହା କହିଛନ୍ତି।
12.275.11
निराशैरलसैः श्रान्तैस्तप्यमानैः स्वकर्मभिः ।
शमस्योपरमो दृष्टः प्रव्रज्यायामपण्डितैः ॥ १२.२७५.११ ॥
ନିରାଶ, ଅଳସୁଆ, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ନିଜ କର୍ମରେ ଦଗ୍ଧ ଅପଣ୍ଡିତମାନେ ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟାରେ ଶମର ଅନ୍ତ ଦେଖିଛନ୍ତି।
12.275.12
त्रैलोक्यस्येव हेतुर्हि मर्यादा शाश्वती ध्रुवा ।
ब्राह्मणो नाम भगवाञ्जन्मप्रभृति पूज्यते ॥ १२.२७५.१२ ॥
ତିନି ଲୋକର ଯେପରି କାରଣ ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ସ୍ଥିର ମର୍ଯ୍ୟାଦା। ଭଗବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.275.13
प्राग्गर्भाघानमन्त्रा हि प्रवर्तन्ते द्विजातिषु ।
अविश्वस्तेषु वर्तन्ते विश्वस्तेष्वपि संश्रिताः ॥ १२.२७५.१३ ॥
ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଭାଧାନ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଅବିଶ୍ୱସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରହେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରିତ ରହେ।
12.275.14
दाहे पुनः संश्रयणे संश्रिते पात्रभोजने ।
दानं गवां पशूनां वा पिण्डानामप्सु मज्जनम् ॥ १२.२७५.१४ ॥
ଦାହରେ, ପୁନର୍ବାର ଶରଣ ଗ୍ରହଣରେ, ଆଶ୍ରିତ ହେଲେ, ପାତ୍ରରେ ଭୋଜନରେ, ଗାଈ କିମ୍ବା ପଶୁଙ୍କ ଦାନରେ, କିମ୍ବା ପିଣ୍ଡକୁ ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇବାରେ (ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଯୁକ୍ତ ହୁଏ)।
12.275.15
अर्चिष्मन्तो बर्हिषदः क्रव्यादाः पितरस्तथा ।
मृतस्याप्यनुमन्यन्ते मन्त्रा मन्त्राश्च कारणम् ॥ १२.२७५.१५ ॥
ପ୍ରକାଶମାନ, କୁଶରେ ବସୁଥିବା, ମାଂସଭୋଜୀ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ମୃତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ; ମନ୍ତ୍ର ହିଁ ତାହାର କାରଣ।
12.275.16
एवं क्रोशत्सु वेदेषु कुतो मोक्षोऽस्ति कस्यचित् ।
ऋणवन्तो यदा मर्त्याः पितृदेवद्विजातिषु ॥ १२.२७५.१६ ॥
ଏପରି ବେଦ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପିତୃ, ଦେବ ଓ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ଋଣୀ ଥିବାବେଳେ, କାହାର ମୋକ୍ଷ କିପରି ହୋଇପାରେ?
12.275.17
श्रिया विहीनैरलसैः पण्डितैश्च पलायितम् ।
वेदवादापरिज्ञानं सत्याभासमिवानृतम् ॥ १२.२७५.१७ ॥
ଶ୍ରୀହୀନ, ଅଳସୁଆ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ସତ୍ୟ) ପଳାୟନ କରିଛି। ବେଦବାଦର ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ ମିଥ୍ୟା ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
12.275.18
न वै पापैर्हियते कृष्यते वा ।
यो ब्राह्मणो यजते वेदशास्त्रैः।
ऊर्ध्वं यजन्पशुभिः सार्धमेति ।
ततः पुनस्तर्कयते न कामान् ॥ १२.२७५.१८ ॥
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ପାପ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ବା ଟାଣି ନିଆଯାଏ ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞ କରି ସେ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଏ; ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର କାମନା ବିଚାରେ ନାହିଁ।
12.275.19
न वेदानां परिभवान्न शाठ्येन न मायया ।
महत्प्राप्नोति पुरुषो ब्राह्मणो ब्रह्म विन्दति ॥ १२.२७५.१९ ॥
ବେଦକୁ ଅବଜ୍ଞା କରି ନୁହେଁ, ଛଳରେ ନୁହେଁ, ମାୟାରେ ନୁହେଁ; ମନୁଷ୍ୟ ମହତ୍ ଫଳ ପାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଏ।
12.275.20
दर्शश्च पूर्णमासश्च अग्निहोत्रं च धीमताम् ।
चातुर्मास्यानि चैवासंस्तेषु यज्ञः सनातनः ॥ १२.२७५.२० ॥
ଦର୍ଶ ଓ ପୂର୍ଣମାସ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଥିଲା; ସେଥିରେ ଯଜ୍ଞ ସନାତନ।
12.275.21
अनारम्भाः सुधृतयः शुचयो ब्रह्मसंज्ञिताः ।
ब्राह्मणा एव ते देवांस्तर्पन्त्यमृतैरिव ॥ १२.२७५.२१ ॥
ଆରମ୍ଭହୀନ, ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ, ଶୁଚି ଓ ବ୍ରହ୍ମନାମରେ ଖ୍ୟାତ — ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅମୃତରେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି।
12.275.22
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यतः ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति ह्यपदस्य पदैषिणः ॥ १२.२७५.२२ ॥
ସର୍ବ ଭୂତର ଆତ୍ମାରେ ପରିଣତ ଓ ସର୍ବ ଭୂତକୁ ଦେଖୁଥିବା ଜଣଙ୍କ ପଥରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି — ପଦହୀନର ପଦ ଖୋଜୁଥିବାମାନେ।
12.275.23
चतुर्द्वारं पुरुष चर्तुर्मुखं ।
चतुर्मुखो नैनमुपैति निन्दा।
बाहुभ्यां पद्भ्यामुदरादुपस्था ।
त्तेषां द्वारं द्वारपालो बुभूषेत् ॥ १२.२७५.२३ ॥
ଚାରି ଦ୍ୱାରଥିବା ପୁରୁଷ — ଚତୁର୍ମୁଖ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦାରେ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ବାହୁ, ପାଦ, ଉଦର ଓ ଉପସ୍ଥ — ଏହି ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ୱାରପାଳ ସେ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ।
12.275.24
नाक्षैर्दीव्येन्नाददीतान्यवित्तं ।
न वाऽयोनीयस्य शृतं प्रगृह्णात्।
क्रुद्धो न चैव प्रहरेत धीमां ।
स्तथास्य तत्पाणिपादं सुगुप्तम् ॥ १२.२७५.२४ ॥
ପାଶାରେ ଜୁଆ ଖେଳିବ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟର ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହିଁ; ଅଯୋନୀୟର ରାନ୍ଧା ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରହାର କରିବ ନାହିଁ; ଏପରି ତାର ହାତ-ପାଦ ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
12.275.25
नाक्रोशमृच्छेन्न वृथा वदेच्च ।
न पैशुनं जनवादं च कुर्यात्।
सत्यव्रतो मितभाषोऽप्रमत्त ।
स्तथाऽस्य वाग्द्वारमथो सुगुप्तम् ॥ १२.२७५.२५ ॥
ସେ ନିନ୍ଦା ସହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବୃଥା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚୁଗଲି କରିବା କିମ୍ବା ଲୋକାପବାଦରେ ଲିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟବ୍ରତୀ, ମିତଭାଷୀ ଓ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ତାହାର ବାଣୀର ଦ୍ୱାର ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
12.275.26
नानाशनः स्यान्न महाशनः स्या ।
न्न लोलुपः साधुभिरागतः स्यात्।
यात्रार्थमाहारमिहाददीत ।
तथाऽस्य स्याज्जाठरद्वारगुप्तिः ॥ १२.२७५.२६ ॥
ସେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଖାଉଥିବା ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଉଥିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସି ଲୋଭୀ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କେବଳ ଶରୀରଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ତାହାର ଉଦର-ଦ୍ୱାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
12.275.27
न वीरपत्नीं विहरेत नारीं ।
न चापि नारीमनृतावाह्वयीत।
भार्याव्रतं ह्यात्मनि धारयीत ।
तथास्योपस्थद्वारगुप्तिर्भवेत् ॥ १२.२७५.२७ ॥
ସେ ଜଣେ ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ବିହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଋତୁ ନଥିବା ସମୟରେ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭାର୍ଯ୍ୟାବ୍ରତ ନିଜ ଭିତରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ତାହାର ଉପସ୍ଥ-ଦ୍ୱାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
12.275.28
द्वाराणि यस्य सर्वाणि सुगुप्तानि मनीषिणः ।
उपस्थमुदरं पाणी वाक्चतुर्थी स वै द्विजः ॥ १२.२७५.२८ ॥
ଯାହାର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର—ଉପସ୍ଥ, ଉଦର, ଦୁଇ ହାତ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ବାଣୀ—ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଦ୍ୱିଜ।
12.275.29
मोघान्यगुप्तद्वारस्य सर्वाण्येव भवन्त्युत ।
किं तस्य तपसा कार्यं किं यज्ञेन किमात्मना ॥ १२.२७५.२९ ॥
ଯାହାର ଦ୍ୱାର ଅରକ୍ଷିତ, ତାହାର ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ କ'ଣ ଲାଭ, ଯଜ୍ଞରେ କ'ଣ ଲାଭ, ଆତ୍ମାରେ କ'ଣ ଲାଭ?
12.275.30
अनुत्तरीयवसनमनुपस्तीर्णशायिनम् ।
बाहूपधानं शाम्यन्तं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२७५.३० ॥
ଯାହାର ବସ୍ତ୍ର ଉତ୍ତରୀୟ ନୁହେଁ, ଯେ ବିଛାଯାଇନଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଏ, ବାହୁକୁ ବାଳିସ କରେ, ଶାନ୍ତ—ତାକୁ ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.275.31
द्वन्द्वारामेषु सर्वेषु य एको रमते मुनिः ।
परेषामननुध्यायंस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२७५.३१ ॥
ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଆରାମରେ ଯିଏ ଏକାକୀ ରମେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ନ କରେ, ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.275.32
येन सर्वमिदं बुद्धं प्रकृतिर्विकृतिश्च या ।
गतिज्ञः सर्वभूतानां तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२७५.३२ ॥
ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଜାଣିଛି — ପ୍ରକୃତି ଓ ତାହାର ବିକାର, ଏବଂ ସର୍ବଭୂତର ଗତି ଜାଣେ — ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.275.33
अभयं सर्वभूतेभ्यः सर्वेषामभयं यतः ।
सर्वभूतात्मभूतो यस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२७५.३३ ॥
ଯିଏ ସର୍ବଭୂତକୁ ଅଭୟ ଦିଏ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭୟ ମିଳେ, ଯିଏ ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମା ହୋଇଛି — ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.275.34
नान्तरेणानुजानाति वेदानां यत्क्रियाफलम् ।
अविज्ञाय च तत्सर्वमन्यद्रोचयते फलम् ॥ १२.२७५.३४ ॥
ବେଦର କ୍ରିୟାଫଳକୁ, ତାହା ନ ଜାଣି ଯେ ସ୍ୱୀକାର କରେ ନାହିଁ, ଏସବୁ ନ ଜାଣି ସେ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଇଚ୍ଛା କରେ —
12.275.35
स्वकर्मभिः संश्रितानां तपो घोरत्वमागमत् ।
तं सदाचारमाश्चर्यं पुराणं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ १२.२७५.३५ ॥
ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାର କଠୋରତା ଆସିଲା; ସେହି ସଦାଚାର, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ପୁରାତନ, ଶାଶ୍ୱତ, ଧ୍ରୁବ (କୁ)।
12.275.36
अशक्नुवन्तश्चरितुं किंचिद्धर्मेषु सूत्रितम् ।
निरापद्धर्म आचारो ह्यप्रमादो पराभवः ॥ १२.२७५.३६ ॥
ଧର୍ମରେ ସୂତ୍ରିତ ଯାହା କିଛି ଆଚରଣ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ — ଆପଦ୍ଧର୍ମରହିତ ଆଚାର ହିଁ ଅପ୍ରମାଦ; (ତାହାଠାରୁ) ପରାଭବ।
12.275.37
फलवन्ति च कर्माणि व्युष्टिमन्ति ध्रवाणि च ।
विगुणानि च पश्यन्ति तथा नैकानि केन च ॥ १२.२७५.३७ ॥
କର୍ମ ଫଳଦାୟକ, ଫଳଯୁକ୍ତ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ; ତଥାପି କେହି ସେମାନଙ୍କୁ ଗୁଣହୀନ ଓ ଅନେକ ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି।
12.275.38
गुणाश्चात्र सुदुर्ज्ञेया ज्ञाताश्चात्र सुदुष्कराः ।
अनुष्ठिताश्चान्तवन्त इति त्वमनुपश्यसि ॥ १२.२७५.३८ ॥
ଏଠାରେ ଗୁଣସବୁ ଜାଣିବା ଅତି କଷ୍ଟକର; ଏଠାରେ ଜ୍ଞାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ ଅତି କଠିନ; ଆଚରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସାନ୍ତ ବୋଲି ତୁମେ ଦେଖ।
12.275.39
स्यूमरश्मिरुवाच ।
यथा च वेदप्रामाण्यं त्यागश्च सफलो यथा।
तौ पन्थानावुभौ व्यक्तौ भगवंस्तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.२७५.३९ ॥
ସ୍ଥୂମରଶ୍ମି କହିଲେ: ବେଦପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଓ ଫଳଦାୟକ ତ୍ୟାଗ ଯେପରି, ସେ ଦୁଇ ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ; ହେ ଭଗବନ୍, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
12.275.40
प्रत्यक्षमिह पश्यन्ति भवन्तः सत्पथे स्थिताः ।
प्रत्यक्षं तु किमत्रास्ति यद्भवन्त उपासते ॥ १२.२७५.४० ॥
ଏଠାରେ ସତ୍ପଥରେ ସ୍ଥିତ ଆପଣମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କ'ଣ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଆପଣମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି?
12.275.41
स्यूमरश्मिरुवाच ।
स्यूमरश्मिरहं ब्रह्मञ्जिज्ञासार्थमिहागतः।
श्रेयस्कामः प्रत्यवोचमार्जवान्न विवक्षया ॥ १२.२७५.४१ ॥
ସ୍ଥୂମରଶ୍ମି କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜିଜ୍ଞାସା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; କଲ୍ୟାଣର କାମନାରେ, ସରଳତା ହେତୁ ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେଲି, କହିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ।
12.275.42
इमं च संशयं घोरं भगवान्प्रब्रवीतु मे ।
प्रत्यक्षमिह पश्यन्तो भवन्तः सत्पथे स्थिताः।
किमत्र प्रत्यक्षतमं भवन्तो यदुपासते ॥ १२.२७५.४२ ॥
ଭଗବାନ ମୋର ଏହି ଘୋର ସଂଶୟ ବୁଝାନ୍ତୁ: ଏଠାରେ ସତ୍ପଥରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖୁଥିବା ଆପଣମାନେ, ଏଠାରେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କ'ଣ, ଯାହାକୁ ଆପଣମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି?
12.275.43
अन्यत्र तर्कशास्त्रेभ्य आगमार्थं यथागमम् ।
आगमो वेदवादास्तु तर्कशास्त्राणि चागमः ॥ १२.२७५.४३ ॥
ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଆଗମର ଅର୍ଥ (ଜାଣିବା ଉଚିତ)। ଆଗମ ହେଉଛି ବେଦବାଦ; ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରମଧ୍ୟ ଆଗମ।
12.275.44
यथाश्रममुपासीत आगमस्तत्र सिध्यति ।
सिद्धिः प्रत्यक्षरूपा च दृश्यत्यागमनिश्ययात् ॥ १२.२७५.४४ ॥
ଆଶ୍ରମାନୁସାରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଆଗମ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ସିଦ୍ଧି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ; ଆଗମ-ନିଶ୍ଚୟରୁ ତାହା ଦୃଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.275.45
नौर्नावीव निबद्धा हि स्रोतसा सनिबन्धना ।
ह्रियमाणा कथ विप्र कुबुद्धींस्तारयिष्यति ॥ १२.२७५.४५ ॥
ସ୍ରୋତରେ ଭାସମାନ ଦଉଡ଼ିରେ ବନ୍ଧା ନୌକା ପରି, ହେ ବିପ୍ର, କୁବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଏ କିପରି ପାର କରାଇବ?
12.275.46
एतद्ब्रवीतु भगवानुपपन्नोऽस्म्यधीहि भो ।
नैव त्यागी न संतुष्टो नाशोको न निरामयः।
नानिर्विवित्सो नावृत्तो नापवृत्तोऽस्ति कश्चन ॥ १२.२७५.४६ ॥
ଭଗବାନ ଏହା କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ହେ ଭୋ, ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। କେହି ତ୍ୟାଗୀ ନୁହେଁ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଶୋକରହିତ ନୁହେଁ, ରୋଗରହିତ ନୁହେଁ; ଜାଣିବାର ଇଚ୍ଛାହୀନ, ଫେରିଆସିଥିବା ବା ବିମୁଖ କେହି ନାହାଁନ୍ତି।
12.275.47
भवन्तोऽपि च हृष्यन्ति शोचन्ति च यथा वयम् ।
इन्द्रियार्थाश्च भवतां समानाः सर्वजन्तुषु ॥ १२.२७५.४७ ॥
ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପରି ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଶୋକ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ।
12.275.48
एवं चतुर्णां वर्णानामाश्रमाणां प्रवृत्तिषु ।
एकमालम्बमानानां निर्णये किं निरामयम्।
एतद्ब्रवीतु भगवानुपपन्नोस्य्यधीहि भो ॥ १२.२७५.४८ ॥
ଏହିପରି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚରଣରେ, ଗୋଟିଏକୁ ମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବାଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ କେଉଁଟି ନିରାମୟ? ଭଗବାନ ଏହା କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ହେ ଭୋ, ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।
12.275.49
यद्यदाचरते शास्त्रमर्थ्यं सर्वप्रवृत्तिषु ।
यस्य यत्र ह्यनुष्ठानं तस्य तत्तु निरामयम् ॥ १२.२७५.४९ ॥
ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଆଚରିତ ହୁଏ, ଯାହାର ଯେଉଁଠି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଥାଏ, ତାହା ପାଇଁ ସେଇଥିଲା ନିରାମୟ।
12.275.50
सर्वं प्रापयति ज्ञानं ये ज्ञानं ह्यनुवर्तते ।
ज्ञानादपेत्य या वृत्तिः सा विनाशयति प्रजाः ॥ १२.२७५.५० ॥
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁ କିଛି ପ୍ରାପ୍ତ କରାଏ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇଥିବା ଆଚରଣ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ବିନଷ୍ଟ କରେ।
12.275.51
भवन्तो ज्ञानिनो नित्यं सर्वतश्च निरमयाः ।
ऐकात्म्यं नाम कश्चिद्धि कदाचिदभिपद्यते ॥ १२.२७५.५१ ॥
ଆପଣ ସର୍ବଦା ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସର୍ବଥା ନିରାମୟ। ଐକାତ୍ମ୍ୟ ନାମକ ଏକ ଅବସ୍ଥା କେବେ ଦେଖାଦିଏ।
12.275.52
शास्त्रं ह्यबुद्ध्वा तत्त्वेन केचिद्वादबलाज्जनाः ।
कामद्वेषाभिभूतत्वादहंकारवशं गताः ॥ १२.२७५.५२ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ନ ଜାଣି କେତେକ ଲୋକ ବାଦବଳରେ ଚାଲନ୍ତି; କାମ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେମାନେ ଅହଙ୍କାରର ବଶ ହୁଅନ୍ତି।
12.275.53
याथातथ्यमविज्ञाय शास्त्राणां शास्त्रदस्यवः ।
ब्रह्मस्तेना निरारम्भा अपक्वमनसोऽशिवाः ॥ १२.२७५.५३ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରର ଯାଥାର୍ଥ୍ୟ ନ ଜାଣି ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଲୁଣ୍ଠନକାରୀ, ବେଦର ଚୋର, ଉଦ୍ୟମହୀନ, ଅପକ୍ୱ ମନର ଏବଂ ଅମଙ୍ଗଳ ହୁଅନ୍ତି।
12.275.54
नैर्गुण्यमेव पश्यन्ति न गुणाननुयुञ्जते ।
तेषां तमः शरीराणां तम एव परायणम् ॥ १२.२७५.५४ ॥
ସେମାନେ କେବଳ ନୈର୍ଗୁଣ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ଗୁଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତମଃ ଯାହାର ଶରୀର, ତମଃ ହିଁ ତାହାର ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
12.275.55
यो यथाप्रकृतिर्जन्तुः प्रकृतेः स्याद्वशानुगः ।
तस्य द्वेषश्च कामश्च क्रोधो दम्भोऽनृतं मदः।
नित्यमेवानुवर्तन्ते गुणाः प्रकृतिसंभवाः ॥ १२.२७५.५५ ॥
ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ପ୍ରକୃତିର ବଶରେ ଚାଲେ, ତା'ର ଦ୍ୱେଷ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ଦମ୍ଭ, ମିଥ୍ୟା ଓ ମଦ ସଦା ଅନୁସରଣ କରେ; କାରଣ ଗୁଣସବୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ଜନ୍ମେ।
12.275.56
ये तद्बुद्ध्वाऽनुपश्यन्तः संत्यजेयुः शुभाशुभम् ।
परां गतिमभीप्सन्तो यतयः संयमे रताः ॥ १२.२७५.५६ ॥
ଏହା ଜାଣି ଭଲଭାବେ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁଇଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ପରମ ଗତି ଇଚ୍ଛା କରି ସଂଯମରେ ରତ ଯତିମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି।
12.275.57
स्यूमरश्मिरुवाच ।
सर्वमेतत्त्वया ब्रह्मञ्शास्त्रतः परिकीर्तितम्।
न ह्यविज्ञाय शास्त्रार्थं प्रवर्तन्ते प्रवृत्तयः ॥ १२.२७५.५७ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏ ସବୁ ଆପଣ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ କହିଛନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ନ ଜାଣି କୌଣସି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଚାଲେ ନାହିଁ।
12.275.58
यः कश्चिन्न्याय्य आचारः सर्वं शास्त्रमिति श्रुतिः ।
यदन्याय्यमशास्त्रं तदित्येषा श्रूयते श्रुतिः ॥ १२.२७५.५८ ॥
ଯେଉଁ କୌଣସି ନ୍ୟାୟ୍ୟ ଆଚାର, ତାହା ସବୁ ଶାସ୍ତ୍ର ବୋଲି ଶ୍ରୁତି; ଯାହା ଅନ୍ୟାୟ୍ୟ ତାହା ଅଶାସ୍ତ୍ର ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୁତିରେ ଶୁଣାଯାଏ।
12.275.59
न प्रवृत्तिर्ऋते शास्त्रात्काचिदस्तीति निश्चयः ।
यदन्यद्वेदवादेभ्यस्तदशास्त्रमिति श्रुतिः ॥ १२.२७५.५९ ॥
ଶାସ୍ତ୍ର ବିନା କୌଣସି ପ୍ରବୃତ୍ତି ନାହିଁ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ; ବେଦବାକ୍ୟରୁ ଭିନ୍ନ ଯାହା ତାହା ଅଶାସ୍ତ୍ର ବୋଲି ଶ୍ରୁତି।
12.275.60
शास्त्रादपेतं पश्यन्ति बहवोऽत्यर्थमानिनः ।
शास्त्रदोषान्न पश्यन्ति इह चामुत्र चापरे।
इन्द्रियार्थाश्च भवतां समानाः सर्वजन्तुषु ॥ १२.२७५.६० ॥
ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇଥିବା ଅନେକ, ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରୀ ହୋଇ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଦୋଷ ଏ ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରେ ସମାନ।
12.275.61
एवं चतुर्णां वर्णानामाश्रमाणां प्रवृत्तिषु ।
एकमालम्बमानानां निर्णये सर्वतो दिशम् ॥ १२.२७५.६१ ॥
ଏହିପରି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚରଣରେ, ଏକ ଆଧାରକୁ ଧରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସବୁ ଦିଗର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି।
12.275.62
आनन्त्यं वदमानेन शक्तेनावर्जितात्मना ।
अविज्ञानहतप्रज्ञा हीनप्रज्ञास्तमोवृताः ॥ १२.२७५.६२ ॥
ଅନନ୍ତତାର କଥା କହୁଥିବା, ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ଜୟ ନକରିଥିବା, ଅଜ୍ଞାନରେ ହତବୁଦ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଘେରା ଲୋକମାନେ।
12.275.63
शक्यं त्वेकेन युक्तेन कृतकृत्येन सर्वशः ।
पिण्डमात्रं व्यपाश्रित्य चरितुं सर्वतो दिशम् ॥ १२.२७५.६३ ॥
କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସର୍ବଥା କୃତକୃତ୍ୟ ପୁରୁଷ କେବଳ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସବୁ ଦିଗରେ ବିଚରଣ କରିପାରେ।
12.275.64
नात्यन्तं वन्दमानेन शक्तेन विजितात्मना ।
वेदवादं व्यपाश्रित्य मोक्षोऽस्तीति प्रभापितुम्।
अपेतन्यायशास्त्रेण सर्वलोकविगर्हिणा ॥ १२.२७५.६४ ॥
ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ସମର୍ଥ କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାକୁ ଜୟ ନକରିଥିବା ଲୋକ, ବେଦବାଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି 'ମୋକ୍ଷ ଅଛି' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିବାକୁ; ନ୍ୟାୟରହିତ, ସବୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ।
12.275.65
इदं तु दुष्करं कर्म कुटुम्बमभिसंश्रितम् ।
दानमध्ययनं यज्ञः प्रजासंतानमार्जवम् ॥ १२.२७५.६५ ॥
କିନ୍ତୁ ପରିବାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କର୍ମ କଠିନ: ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ତାନ-ପରମ୍ପରା ଓ ସରଳତା।
12.275.66
यद्येतदेवं कृत्वाऽपि न विमोक्षोऽस्ति कस्यचित् ।
धिक्कर्तारं च कार्यं च श्रमश्चायं निरर्थकः ॥ १२.२७५.६६ ॥
ଏପରି କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କାହାରିକୁ ମୁକ୍ତି ନ ମିଳେ, ତେବେ କର୍ତ୍ତା ଓ କର୍ମ ଉଭୟ ନିନ୍ଦନୀୟ; ଏହି ପରିଶ୍ରମ ନିରର୍ଥକ।
12.275.67
नास्तिक्यमन्यथा च स्याद्वेदानां पृष्ठतः क्रिया ।
एतस्यानन्त्यमिच्छामि भगवञ्श्रोतुमञ्जसा ॥ १२.२७५.६७ ॥
ନହେଲେ ବେଦ ପଛରେ କରାଯାଇଥିବା କ୍ରିୟା ନାସ୍ତିକତା ହେବ। ହେ ଭଗବନ୍, ଏହାର ଅନନ୍ତତା ସିଧାସଳଖ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.275.68
तत्त्वं वदस्व मे ब्रह्मन्नुपसन्नोस्म्यधीहि भोः ।
यथा ते विदितो मोक्षस्तथेच्छाम्युपशिक्षितुम् ॥ १२.२७५.६८ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି। ହେ ମହାଶୟ, ଆପଣ ଯେପରି ମୋକ୍ଷ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ତାହା ଶିଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।