ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.276
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.276.1
वेदाः प्रमाणं लोकानां न वेदाः पृष्ठतः कृताः ।
द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् ॥ १२.२७६.१ ॥
ਵੇਦ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ; ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਬ੍ਰਹਮ ਦੋ ਹਨ: ਸ਼ਬਦਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਬ੍ਰਹਮ।
12.276.2
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ।
शरीरमेतत्कुरुते यद्वेदे कुरुते तनुम् ॥ १२.२७६.२ ॥
ਸ਼ਬਦਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮਨੁੱਖ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੜਦਾ ਹੈ।
12.276.3
कृतशुद्धशरीरो हि पात्रं भवति ब्राह्मणः ।
आनन्त्यमनुचिन्त्येदं कर्मणां तद्ब्रबीमि ते ॥ १२.२७६.३ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੰਤਤਾ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
12.276.4
निरागममनैतिह्यमत्यक्षं लोकसाक्षिकम् ।
धर्म इत्येव ये यज्ञान्वितन्वन्ति निराशिषः ॥ १२.२७६.४ ॥
ਆਗਮ-ਰਹਿਤ, ਪਰੰਪਰਾ-ਰਹਿਤ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਖੀ ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ ਐਸਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.276.5
उत्पन्नत्यागिनो लुब्धाः कृपासूयाविवर्जिताः ।
धनिनामेष वै पन्थास्तीर्थेषु प्रतिपादनम् ॥ १२.२७६.५ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੋਭ-ਰਹਿਤ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ — ਧਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਰਾਹ ਹੈ: ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇਣਾ।
12.276.6
अनाश्रिताः पापकृत्याः कदाचित्कर्मयोगिनः ।
मनः संकल्पसंसिद्धा विशुद्धज्ञाननिश्चयाः ॥ १२.२७६.६ ॥
ਫਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਰਮਯੋਗੀ, ਮਨ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ।
12.276.7
अक्रुध्यन्तोऽनसूयन्तो निरहंकारमत्सराः ।
ज्ञाननिष्ठास्त्रिशुक्लाश्च सर्वभूतहिते रताः ॥ १२.२७६.७ ॥
ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ, ਦੋਸ਼ ਨ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ; ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ; ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ।
12.276.8
आसन्गृहस्था भूयिष्ठा अपक्रान्ताः स्वकर्मसु ।
राजानश्च तथा युक्ता ब्राह्मणाश्च यथाविधि ॥ १२.२७६.८ ॥
ਉਹ ਬਹੁਤੇ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਜਮੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੇ ਸਨ।
12.276.9
समा ह्यार्जवसंपन्नाः संतुष्टा ज्ञाननिश्चयाः ।
प्रत्यक्षधर्माः शुचयः श्रद्दधानाः परावरे ॥ १२.२७६.९ ॥
ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਚਿੱਤ, ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸਨ, ਪਰ-ਅਵਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਨ।
12.276.10
पुरस्ताद्भावितात्मानो यथावच्चरितव्रताः ।
चरन्ति धर्मं कृच्छ्रेऽपि दुर्गे चैवापि संहताः ॥ १२.२७६.१० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦੇ ਸਨ।
12.276.11
संहत्य धर्मं चरतां पुराऽऽसीत्सुखमेव तत् ।
तेषां नासीद्विधातव्यं प्रायश्चित्तं कथंचन ॥ १२.२७६.११ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸੁਖ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ।
12.276.12
सत्यं हि धर्ममास्थाय दुराधर्षतमा मताः ।
न मात्रामनुरुध्यन्ते न धर्मच्छलमन्ततः ॥ १२.२७६.१२ ॥
ਸੱਚ ਰੂਪ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਜੇਤੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਾਪ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਛਲ ਅੱਗੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ।
12.276.13
य एव प्रथमः कल्पस्तमेवात्र चरन्महान् ॥ १२.२७६.१३ ॥
ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਕਲਪ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
12.276.14
अस्यां स्थितौ स्थितानां हि प्रायश्चित्तं न विद्यते ।
यदा तु दुर्बलात्मानः प्रायश्चित्तं तदा भवेत् ॥ १२.२७६.१४ ॥
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.276.15
एत एवंविधाः प्राहुः पुराणा यज्ञवाहनाः ।
त्रैविद्यवृद्धाः शुचयो वृत्तवन्तो यशस्विनः ॥ १२.२७६.१५ ॥
ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਯਗਨਵਾਹਨ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵਡੇਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ।
12.276.16
यजन्तोऽहरहर्यज्ञैर्निराशीर्बन्धना बुधाः ।
तेषा यज्ञाश्च वेदाश्च कर्माणि च यथागमम् ॥ १२.२७६.१६ ॥
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਸ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਯੱਗ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਕਰਮ ਆਗਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
12.276.17
आगमाश्च यथाकामं संकल्पाश्च यथाव्रतम् ।
अपेतकामक्रोधानां दुश्चराचारकर्मणाम् ॥ १२.२७६.१७ ॥
ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਠਿਨ ਆਚਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਗਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਵਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
12.276.18
स्वकर्मभिः शंसितानां प्रकृत्या शंसितात्मनाम् ।
ऋजूनां शमनित्यानां स्वेषु कर्मसु वर्तताम् ॥ १२.२७६.१८ ॥
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਸਰਲ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ।
12.276.19
सर्वमानन्त्यमेवासीदिति नः शाश्वताश्चुतिः ।
तेषामदीनसत्वानां दुश्चराचारकर्मणाम् ॥ १२.२७६.१९ ॥
ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਦੀਨਸੱਤਵਾਂ ਦਾ, ਦੁਸ਼ਕਰ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ।
12.276.20
स्वकर्मभिः संसितानां तपो घोरत्वमागतम् ।
सं सदाचारमाश्चर्यं पुराणं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ १२.२७६.२० ॥
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤਪ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸਦਾਚਾਰ ਅਦਭੁਤ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸੀ।
12.276.21
अशक्नुवद्भिश्चरितुं किंचिद्धर्मेषु सूचितम् ।
निरापद्धर्म आचारो ह्यप्रमादोऽपराभवः ॥ १२.२७६.२१ ॥
ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਆਚਰਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਦਾ-ਰਹਿਤ ਧਰਮ, ਆਚਾਰ, ਅਪ੍ਰਮਾਦ ਅਤੇ ਹਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ।
12.276.22
सर्ववर्णेषु यत्तेषु नासीत्कश्चिद्व्यतिक्रमः ।
धर्ममेकं चतुष्पादमाश्रितास्ते नरा विभो ॥ १२.२७६.२२ ॥
ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਚਤੁਸ਼ਪਾਦ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
12.276.23
तं सन्तो विधिवत्प्राप्य गच्छन्ति परमां गतिम् ।
गृहेभ्य एव निष्क्रम्य वनमन्ये समाश्रिताः ॥ १२.२७६.२३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਘਰੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
12.276.24
गृहमेवाभिसंश्रित्य ततोऽन्ये ब्रह्मचारिणः ।
व्यस्तमेकं चतुर्धा तु ब्राह्मणा आश्रमं विदुः ॥ १२.२७६.२४ ॥
ਫਿਰ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਕੋ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.276.25
सर्वे सर्वत्र तिष्ठन्तो गच्छन्ति परमां गतिम् ।
एव एवंविधाः प्राहुः पुराणा ब्रह्मचारिणः ॥ १२.२७६.२५ ॥
ਸਾਰੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ, ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.276.26
त एते दिवि दृश्यन्ते ज्योतिर्भूता द्विजातयः ।
नक्षत्राणीव धिष्ण्येषु बहवस्तारकागणाः।
आनन्त्यमुपसंप्राप्ताः संतोषादिति वैदिकम् ॥ १२.२७६.२६ ॥
ਉਹ ਦੁਵਿਜ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਰੂਪ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਂਗ। ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੰਤਤਾ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਮਤ ਹੈ।
12.276.27
यद्यागच्छन्ति संसारं पुनर्योनिषु तादृशाः ।
न लिप्यन्ते पारकृत्यैः कदाचित्कर्मयोनितः ॥ १२.२७६.२७ ॥
ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਜੇ ਫੇਰ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਕਰਮ-ਜੂਨ ਤੋਂ ਵੀ।
12.276.28
एवमेव ब्रह्मचारी शुश्रूषुर्घोरनिश्चयः ।
एवंयुक्तो ब्राह्मणः स्यादन्यो ब्राह्मणको भवेत् ॥ १२.२७६.२८ ॥
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਸੇਵਾ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਕਤ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਕੇਵਲ ਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ।
12.276.29
कर्मैव पुरुषस्याह शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
एवं पक्वकषायाणामानन्त्येन श्रुतेन च ॥ १२.२७६.२९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕਰਮ ਹੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਾਏ ਪੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਨੰਤਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰੁਤੀ ਰਾਹੀਂ (ਮੁਕਤੀ)।
12.276.30
सर्वमानन्त्यमेवासीदिति नः शाश्वती श्रुतिः ।
तेषामपेततृष्णानां निर्णिक्तानां शुभात्मनाम् ॥ १२.२७६.३० ॥
ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ੁਭ-ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ (ਇਹੀ)।
12.276.31
चतुर्थ औपनिषदो धर्मः साधारणः स्मृतः ।
संसिद्धैः सेव्यते नित्यं ब्राह्मणैर्नियतात्मभिः ॥ १२.२७६.३१ ॥
ਚੌਥਾ ਔਪਨਿਸ਼ਦਿਕ ਧਰਮ ਸਾਧਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦਾ ਸਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.276.32
संतोषमूलस्त्यागात्मा ज्ञानाधिष्ठानमुच्यते ।
अपवर्गमतिर्नित्यो यतिधर्मः सनातनः ॥ १२.२७६.३२ ॥
ਸੰਤੋਖ ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਅ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੋਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਯਤਿਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
12.276.33
साधारणः केवलो वा यथाबलमुपास्यते ।
गच्छन्ते बलिनः क्षेमं दुर्बलोऽत्रावसीदति।
ब्राह्मणः पदमन्विच्छन्संसारान्मुच्यते शुचिः ॥ १२.२७६.३३ ॥
ਇਹ ਸਾਧਾਰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦਾ ਪਾਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਲਵਾਨ ਕਲਿਆਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਇੱਥੇ ਡਗਮਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.276.34
स्यूमरश्मिरुवाच ।
ये भुञ्जते ये ददते यजन्तेऽधीयते च ये।
मात्राभिर्धर्मलुब्धाभिर्ये वा त्यागं समाश्रिताः ॥ १२.२७६.३४ ॥
ਜੋ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਮਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ—
12.276.35
एतेषां प्रेत्यभावे तु कतमः स्वर्गजित्तमः ।
एतदाचक्ष्व मे ब्रह्मन्याथातथ्येन पृच्छतः ॥ १२.२७६.३५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਣ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਯਥਾਰਥ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।
12.276.36
परिग्रहाः शुभाः सर्वे गुणतोऽभ्युदयाश्च ते ।
न तु त्यागसुखं प्राप्ता एतत्त्वमपि पश्यसि ॥ १२.२७६.३६ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਸ਼ੁਭ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਨਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਤਿਆਗ ਦਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ—ਇਹ ਤੂੰ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈਂ।
12.276.37
स्यूमरश्मिरुवाच ।
भवन्तो ज्ञाननिष्ठा वै गृहस्थाः कर्मनिश्चयाः।
आश्रमाणां च सर्वेषां निष्ठायामैक्यमुच्यते ॥ १२.२७६.३७ ॥
ਸਿਊਮਰਸ਼ਮਿ ਬੋਲੇ: ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਠ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਹੋ, ਕਰਮ-ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.276.38
एकत्वेन पृथक्त्वेन विशेषो नान्य उच्यते ।
तद्यथावद्यथान्यायं भगवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२७६.३८ ॥
ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਿਥਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ।
12.276.39
शरीरपक्तिः कर्माणि ज्ञानं तु परमा गतिः ।
पक्वे कषायविज्ञानं यथा ज्ञानं च तिष्ठति ॥ १२.२७६.३९ ॥
ਕਰਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਪੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਕਸ਼ਾਯਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
12.276.40
आनृशंस्यं क्षमा शान्तिरहिंसा सत्यमार्जवम् ।
अद्रोहोऽनभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा शमस्तथा ॥ १२.२७६.४० ॥
ਦਿਆਲਤਾ, ਖਿਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਸਿੱਧਾਪਨ, ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਸ਼ਰਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਮ (ਆਤਮ-ਸੰਯਮ)।
12.276.41
पन्थानो ब्रह्मणस्त्वेत एतैः प्राप्नोति यत्परम् ।
तद्विद्वाननुबुद्ध्येत मनसा कर्मनिश्चयम् ॥ १२.२७६.४१ ॥
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਉਸਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝੇ, ਅਤੇ ਕਰਮ-ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਵੀ।
12.276.42
यां विप्राः सर्वतः शान्ता विशुद्धा ज्ञाननिश्चयाः ।
गतिं गच्छन्ति संतुष्टास्तामाहुः परमां गतिम् ॥ १२.२७६.४२ ॥
ਸ਼ਾਂਤ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ, ਗਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਜਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.276.43
वेदांश्च वेदितव्यं च विदित्वा च यथास्थितिम् ।
एवं वेदविदित्याहुरतोऽन्यो वातरेचकः ॥ १२.२७६.४३ ॥
ਵੇਦਾਂ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਗੱਲ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਦਵਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
12.276.44
सर्वं विदुर्वेदविदो वेदे सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
वेदे हि निष्ठा सर्वस्य यद्यदस्ति च नास्ति च ॥ १२.२७६.४४ ॥
ਵੇਦਵਿਤ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਦ ਹੀ ਹੈ।
12.276.45
एषैव निष्ठा सर्वत्र यत्तदस्ति च नास्ति च ।
एतदन्तं च मध्यं च सच्चाऽसच्च विजानतः ॥ १२.२७६.४५ ॥
ਇਹੀ ਸਰਵ ਥਾਂ ਟਿਕਾਅ ਹੈ: ਜੋ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ। ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹੀ ਅੰਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਹੈ; ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਵੀ ਇਹੀ ਹਨ।
12.276.46
समाप्तं त्याग इत्येव शम इत्येव निश्चितम् ।
संतोष इत्यनुगतमपवर्गे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२७६.४६ ॥
ਤਿਆਗ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ; ਸ਼ਮ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਸੰਤੋਖ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.276.47
ऋतं सत्यं विदितं वेदितव्यं ।
सर्वस्यात्मा स्थावरं जङ्गमं च।
सर्वं सुखं यच्छिवमुत्तरं च ।
ब्रह्माव्यक्तं प्रभवश्चाव्ययं च ॥ १२.२७६.४७ ॥
ਰਿਤ ਅਤੇ ਸੱਚ ਜਾਣੇ ਗਏ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਵੀ। ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਅਤੇ ਚਲਦੇ ਦਾ ਵੀ। ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਸੁੱਖ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਅਵਿਅਕਤ, ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ।
12.276.48
तेजः क्षमा शान्तिरनामयं शुभं ।
तथाविधं व्योम सनातनं ध्रुवम्।
एतैः शब्दैर्गम्यते बुद्धिनेत्रै ।
स्तस्मै नमो ब्रह्मणे ब्राह्मणाय ॥ १२.२७६.४८ ॥
ਤੇਜ, ਖਿਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁਭ; ਅਜਿਹਾ ਆਕਾਸ਼, ਸਨਾਤਨ, ਧ੍ਰੁਵ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ-ਨੇਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।