મહાભારત · અધ્યાય 12.277
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.277.1
धर्ममर्थं च कामं च वेदाः शंसन्ति भारत ।
कस्य लाभो विशिष्टोऽत्र तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२७७.१ ॥
હે ભારત, વેદો ધર્મ, અર્થ અને કામનો ઉપદેશ આપે છે. આમાંથી કોનો લાભ સર્વશ્રેષ્ઠ છે? હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.277.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।
कुण्डधारेण यत्प्रीत्या भक्तायोपकृतं पुरा ॥ १२.२७७.२ ॥
અહીં હું તને એક પ્રાચીન ઇતિહાસ કહીશ, જે પૂર્વે કુંડધારે પ્રેમથી એક ભક્ત માટે કર્યો હતો.
12.277.3
अधनो ब्राह्मणः कश्चित्कामाद्धनमवैक्षत ।
यज्ञार्थं सततोऽर्थार्थी तपोऽतप्यत दारुणम् ॥ १२.२७७.३ ॥
એક નિર્ધન બ્રાહ્મણે કામનાથી ધનની ઇચ્છા કરી. યજ્ઞ માટે સતત ધનની ઇચ્છા રાખીને તેણે કઠોર તપ કર્યું.
12.277.4
स निश्चयमथो कृत्वा पूजयामास देवताः ।
भक्त्या न चैवाध्यगच्छद्धनं संपूज्य देवताः ॥ १२.२७७.४ ॥
તેણે નિશ્ચય કરીને દેવતાઓની પૂજા કરી. ભક્તિથી દેવતાઓની પૂજા કરવા છતાં તેને ધન મળ્યું નહીં.
12.277.5
ततश्चिन्तामनुप्राप्तः कतमद्दैवतं तु तत् ।
यन्मे द्रुतं प्रसीदेत मानुषैरजडीकृतम् ॥ १२.२७७.५ ॥
પછી ચિંતામાં પડીને તેણે વિચાર્યું, 'માણસો દ્વારા જાગૃત કરાયેલું કયું દેવતા મારા પર જલદી પ્રસન્ન થશે?'
12.277.6
सोऽथ सौम्येन मनसा देवानुचरमन्तिके ।
प्रत्यपश्यज्जलधरं कुण्डधारमवस्थितम् ॥ १२.२७७.६ ॥
પછી શાંત મનથી તેણે નજીક રહેલા દેવતાના સેવકને જોયો — ત્યાં ઊભેલા જલધર કુંડધારને.
12.277.7
दृष्ट्वैव तं महाबाहुं तस्य भक्तिरजायत ।
अयं मे धास्यति श्रेयो वपुरेतद्धि तादृशम् ॥ १२.२७७.७ ॥
તે મહાબાહુને જોતાં જ તેના પ્રત્યે ભક્તિ જાગી. આ મને કલ્યાણ આપશે, કારણ કે તેનું રૂપ એવું જ છે.
12.277.8
संनिकृष्टश्च देवस्य न चान्यैर्मानुषैर्वृतः ।
एष मे दास्यति धनं प्रभूतं शीघ्रमेव च ॥ १२.२७७.८ ॥
આ દેવની નજીક છે અને બીજા માણસોથી ઘેરાયેલો નથી. આ મને જલદી જ પ્રચુર ધન આપશે.
12.277.9
ततो धूपैश्च गन्धैश्च माल्यैरुच्चावचैरपि ।
बलिभिर्विविधाभिश्च पूजयामास तं द्विजः ॥ १२.२७७.९ ॥
પછી તે દ્વિજે ધૂપ, સુગંધ, વિવિધ માળાઓ અને અનેક પ્રકારની બલિઓ વડે તેની પૂજા કરી.
12.277.10
ततस्त्वल्पेन कालेन तुष्टो जलधरस्तदा ।
तस्योपकारनियतामिमां वाचमुवाच ह ॥ १२.२७७.१० ॥
પછી થોડા જ સમયમાં તે જલધર પ્રસન્ન થયો અને તેના ઉપકારનો બદલો આપવા નિશ્ચિત થઈ આ વચન બોલ્યો.
12.277.11
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा ।
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.२७७.११ ॥
બ્રહ્મહત્યા કરનાર, દારૂ પીનાર, ચોર અને વ્રતભંગ કરનારને સજ્જનોએ પ્રાયશ્ચિત્ત વિહિત કર્યું છે; પણ કૃતઘ્નને કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.
12.277.12
आशायास्तनयोऽधर्मः क्रोधोऽसूयासुतः स्मृतः ।
लोभः पुत्रो निकृत्यास्तु कृतघ्नो नार्हति प्रजां ॥ १२.२७७.१२ ॥
આશાનો પુત્ર અધર્મ છે; અસૂયાનો પુત્ર ક્રોધ કહેવાયો છે; લોભ નિકૃતિનો પુત્ર છે. કૃતઘ્ન સંતાનને યોગ્ય નથી.
12.277.13
ततः स ब्राह्मणः स्वप्ने कुण्डधारस्य तेजसा ।
अपश्यत्सर्वभूतानि कुशेषु शयितस्तदा ॥ १२.२७७.१३ ॥
ત્યારે તે બ્રાહ્મણે સ્વપ્નમાં કુંડધારના તેજથી કુશ પર સૂતેલાં સર્વ પ્રાણીઓને જોયાં.
12.277.14
शमेन तपसा चैव भक्त्या च निरुपस्कृतः ।
शुद्धात्मा ब्राह्मणो रात्रौ निदर्शनमपश्यत ॥ १२.२७७.१४ ॥
શમ, તપ અને ભક્તિથી નિર્મળ, શુદ્ધાત્મા એવા તે બ્રાહ્મણે રાત્રે એક સંકેત જોયો.
12.277.15
मणिभद्रं स तत्रस्थं देवतानां महाद्युतिम् ।
अपश्यत महात्मानं व्यादिशन्तं युधिष्ठिर ॥ १२.२७७.१५ ॥
ત્યાં ઊભેલા દેવોમાં મહાદ્યુતિમાન મણિભદ્રને તેણે જોયા; તે મહાત્મા આજ્ઞા આપી રહ્યા હતા, હે યુધિષ્ઠિર.
12.277.16
तत्र देवाः प्रयच्छन्ति राज्यानि च धनानि च ।
शुभैः कर्मभिरारब्धाः प्रच्छिदन्त्यशुभेषु च ॥ १२.२७७.१६ ॥
ત્યાં દેવો શુભ કર્મોથી આરંભ કરનારાઓને રાજ્યો અને ધન આપે છે, અને અશુભ કર્મવાળાઓ પાસેથી તે છીનવી લે છે.
12.277.17
पश्यतामथ यक्षाणं कुण्डधारो महाद्युतिः ।
निष्पत्य पतितो भूमौ देवानां भरतर्षभ ॥ १२.२७७.१७ ॥
યક્ષો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે મહાદ્યુતિ કુંડધાર બહાર નીકળીને દેવોની સામે ભૂમિ પર પડ્યો, હે ભરતર્ષભ.
12.277.18
ततस्तु देववचनान्मणिभद्रो महामनाः ।
उवाच पतितं भूमौ कुण्डधार किमिच्छसि ॥ १२.२७७.१८ ॥
ત્યારે દેવના વચનથી મહામનસ્ક મણિભદ્રે ભૂમિ પર પડેલા કુંડધારને કહ્યું: કુંડધાર, તું શું ઇચ્છે છે?
12.277.19
यदि प्रसन्ना देवा मे भक्तोऽयं ब्राह्मणो मम ।
अस्यानुग्रहमिच्छामि कृतं किंचित्सुखोदयम् ॥ १२.२७७.१९ ॥
જો દેવો મારા પર પ્રસન્ન હોય અને આ બ્રાહ્મણ મારો ભક્ત હોય, તો હું તેના પર સુખ આપનારી કોઈ કૃપા કરવા ઇચ્છું છું.
12.277.20
ततस्तं मणिभद्रस्तु पुनर्वचनमब्रवीत् ।
देवानामेव वचनात्कुण्डधारं माहद्युतिम् ॥ १२.२७७.२० ॥
પછી દેવોના વચન અનુસાર મણિભદ્રે તે મહાતેજસ્વી કુંડધારને ફરી આ પ્રમાણે કહ્યું.
12.277.21
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते कृतकृत्यः सुखी भव ।
धनार्थी यदि विप्रोऽयं धनमस्मै प्रदीयताम् ॥ १२.२७७.२१ ॥
ઊભો થા, ઊભો થા, તારું કલ્યાણ થાઓ. કૃતકૃત્ય થઈને સુખી થા. જો આ બ્રાહ્મણ ધનની ઇચ્છા રાખતો હોય તો તેને ધન આપવામાં આવે.
12.277.22
यावद्धनं प्रार्थयते ब्राह्मणोऽयं सथा तव ।
देवानां शासनात्तावदसङ्ख्येयं ददाम्यहम् ॥ १२.२७७.२२ ॥
આ બ્રાહ્મણ જેટલું ધન માગે, તેટલું તારા દ્વારા (અપાવું). દેવોની આજ્ઞાથી હું તેટલું અસંખ્ય ધન આપીશ.
12.277.23
विचार्य कुण्डधारस्तु मानुष्यं चलमध्रुवम् ।
तपसो मतिमाधत्त ब्राह्मणस्य यशस्विनः ॥ १२.२७७.२३ ॥
કુંડધારે મનુષ્યજીવનને ચંચળ અને અનિત્ય વિચારીને યશસ્વી બ્રાહ્મણના તપ તરફ પોતાનું મન લગાવ્યું.
12.277.24
नाहं धनानि याचामि ब्राह्मणाय धनप्रद ।
अन्यमेवाहमिच्छामि भक्तायानुग्रहं कृतम् ॥ १२.२७७.२४ ॥
હે ધનદાતા! હું બ્રાહ્મણ માટે ધન માગતો નથી. મને ભક્ત પર કરેલી બીજી જ કૃપા ઇચ્છા છે.
12.277.25
पृथिवीं रत्नपूर्णां वा महद्वा रत्नसंचयम् ।
भक्ताय नाहमिच्छमि भवेदेष तु धार्मिकः ॥ १२.२७७.२५ ॥
રત્નોથી ભરેલી પૃથ્વી કે મોટો રત્નસંચય ભક્ત માટે હું ઇચ્છતો નથી; આ ધાર્મિક બને.
12.277.26
धर्मेऽस्य रमतां बुद्धिर्धर्मं चैवोपजीवतु ।
धर्मप्रधानो भवतु ममैषोऽनुग्रहो मतः ॥ १२.२७७.२६ ॥
એની બુદ્ધિ ધર્મમાં રમે, ધર્મ પર જ એ જીવે; એ ધર્મપ્રધાન બને—આ જ મારી કૃપા ગણાય.
12.277.27
सदा धर्मफलं राज्यं सुखानि विविधानि च ।
फलान्येवायमश्नातु कायक्लेशविवर्जितः ॥ १२.२७७.२७ ॥
ધર્મનું ફળ—રાજ્ય અને વિવિધ સુખો સદા મળે; શારીરિક કષ્ટ વિના એ એ ફળો ભોગવે.
12.277.28
ततस्तदेव बहुशः कुण्डधारो महायशाः ।
अभ्यासमकरोद्धर्मे ततस्तुष्टास्तु देवताः ॥ १२.२७७.२८ ॥
ત્યારે મહાયશસ્વી કુંડધારે ધર્મનો વારંવાર અભ્યાસ કર્યો; પછી દેવતાઓ પ્રસન્ન થયા.
12.277.29
प्रीतास्ते देवताः सर्वा द्विजस्यास्य तथैव च ।
भविष्यत्येष धर्मात्मा धर्मे चाधरस्यते मतिः ॥ १२.२७७.२९ ॥
તે બધા દેવતાઓ આ દ્વિજ પર પ્રસન્ન થયા; આ ધર્માત્મા બનશે, અને એની બુદ્ધિ ધર્મમાં જ રહેશે, અધર્મમાં નહીં.
12.277.30
ततः प्रीतो जलधरः कृतकार्यो युधिष्ठिर ।
ईप्सितं मनसो लब्ध्वा वरमन्यैः सुदुर्लभम् ॥ १२.२७७.३० ॥
યુધિષ્ઠિર! ત્યારે પ્રસન્ન થયેલો જલધર પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ થતાં, બીજાઓ માટે અતિ દુર્લભ મનની ઇચ્છિત વરદાન પામ્યો.
12.277.31
ततोऽपश्यत चीराणि सूक्ष्मणि द्विजसत्तमः ।
पार्श्वतोऽभ्याशतो न्यस्तान्यथ निर्वेदमागतः ॥ १२.२७७.३१ ॥
ત્યારે તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે નજીક મૂકેલાં ઝીણાં વસ્ત્રો જોયાં અને તેને વૈરાગ્ય આવ્યો.
12.277.32
अयं न सुकृतं वेत्ति को न्वन्यो वेत्स्यते कृतम् ।
गच्छामि वनमेवाहं परं धर्मेण जीवितुम् ॥ १२.२७७.३२ ॥
આ કોઈનું સત્કર્મ જાણતો નથી; કરેલું કર્મ બીજો કોઈ જાણશે. હું ધર્મથી શ્રેષ્ઠ જીવન જીવવા વનમાં જ જઈશ.
12.277.33
निर्वेदाद्देवतानां च प्रसादात्स द्विजोत्तमः ।
वनं प्रविश्य सुमहत्तप आरब्धवांस्तदा ॥ १२.२७७.३३ ॥
વૈરાગ્યથી અને દેવતાઓની કૃપાથી તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ વનમાં પ્રવેશીને ત્યારે મહાન તપ આરંભવા લાગ્યો.
12.277.34
देवतातिथिशेषेण फलमूलाशनो द्विजः ।
धर्मे चास्य महाराज दृढा बुद्धिरजायत ॥ १२.२७७.३४ ॥
દેવતા અને અતિથિઓથી બચેલું ખાઈને ફળમૂળ આરોગનાર તે બ્રાહ્મણની, હે મહારાજ, ધર્મમાં દૃઢ બુદ્ધિ થઈ.
12.277.35
त्यक्त्वा मूलफलं सर्वं पर्णाहारोऽभवद्द्विजः ।
पर्णं त्यक्त्वा जलाहारः पुनरासीद्द्विजस्तदा ॥ १२.२७७.३५ ॥
મૂળ-ફળ બધું છોડીને તે બ્રાહ્મણ પાંદડાં ખાનાર થયો; પછી પાંદડાં છોડીને પાણી પર જીવનાર થયો.
12.277.36
वायुभक्षस्ततः पश्चाद्बहून्वर्षगणानभूत् ।
न चास्य क्षीयते प्राणस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.२७७.३६ ॥
પછી તે વાયુનો જ આહાર કરનાર થયો અને ઘણાં વર્ષો એમ જ રહ્યો. તેના પ્રાણ ક્ષીણ થતા નહોતા; તે અદ્ભુત જેવું લાગતું હતું.
12.277.37
धर्मे च श्रद्दधानस्य तपस्युग्रे च वर्ततः ।
कालेन महता तस्य दिव्या दृष्टिरजायत ॥ १२.२७७.३७ ॥
ધર્મમાં શ્રદ્ધા રાખનાર અને ઉગ્ર તપમાં લાગેલા તેને લાંબા સમય પછી દિવ્ય દૃષ્ટિ ઉત્પન્ન થઈ.
12.277.38
तस्य बुद्धिः प्रादुरासीद्यदि दद्यामहं धनम् ।
तुष्टः कस्यचिदेवेह मिथ्या वाङ्ग भवेन्मम ॥ १२.२७७.३८ ॥
"હું પ્રસન્ન થઈને અહીં કોઈને ધન આપું તો મારું વચન મિથ્યા થશે" એવો વિચાર તેના મનમાં ઉદ્ભવ્યો.
12.277.39
ततः प्रहृष्टवदनो भूय आरब्धवांस्तपः ।
भूयश्चाचिन्तयत्सिद्धो यत्परं सोऽभिमन्यते ॥ १२.२७७.३९ ॥
પછી પ્રસન્ન મુખે તેણે ફરી તપ શરૂ કર્યું; તે સિદ્ધે ફરીથી વિચાર્યું કે તે શું પરમ માને છે.
12.277.40
यदि दद्यामहं राज्यं तुष्टो वै यस्य कस्यचित् ।
स भवेदचिराद्राजा न मिथ्या वाग्भवेन्मम ॥ १२.२७७.४० ॥
"હું પ્રસન્ન થઈને કોઈને રાજ્ય આપું તો તે જલ્દી રાજા બનશે; મારું વચન મિથ્યા નહીં થાય."
12.277.41
तस्य साक्षात्कुण्डधारो दर्शयामास भारत ।
ब्राह्मणस्य तपोयोगात्सौहृदेनाभिचोदितः ॥ १२.२७७.४१ ॥
હે ભારત, તપના બળથી અને સ્નેહથી પ્રેરાઈને કુંડધારીએ તે બ્રાહ્મણને સાક્ષાત્ દર્શન આપ્યું.
12.277.42
समागम्य स तेनाथ पूजां चक्रे यथाविधि ।
ब्राह्मणः कुण्डधारस्य विस्मितश्चाभवन्नृप ॥ १२.२७७.४२ ॥
પછી તેને મળીને તેણે યથાવિધિ પૂજા કરી; હે નૃપ, તે બ્રાહ્મણ કુંડધારીને જોઈને વિસ્મિત થયો.
12.277.43
ततोऽब्रवीत्कुण्डधारो दिव्यं ते चक्षुरुत्तमम् ।
पश्य राज्ञां गतिं विप्र लोकांश्चैव तु चक्षुषा ॥ १२.२७७.४३ ॥
ત્યારે કુંડધારે કહ્યું, "હે બ્રાહ્મણ, આ તારી દિવ્ય અને ઉત્તમ આંખ છે. આ આંખથી રાજાઓની ગતિ અને લોકોને જો."
12.277.44
ततो राजसहस्राणि मग्नानि निरये तदा ।
दूरादपश्यद्विप्रः स दिव्ययुक्तेन चक्षुषा ॥ १२.२७७.४४ ॥
ત્યારે હજારો રાજાઓ નરકમાં ડૂબેલા હતા. તે બ્રાહ્મણે દિવ્ય દૃષ્ટિથી દૂરથી તેમને જોયા.
12.277.45
मां पूजयित्वा भावेन यदि त्वं दुःखमाप्नुयाः ।
कृतं मया भवेत्किं ते कश्च तेऽनुग्रहो भवेत् ॥ १२.२७७.४५ ॥
મારી ભક્તિથી પૂજા કરીને પણ જો તું દુઃખ પામે, તો મારાથી શું કરાયું કહેવાય? અને તારા પર કયો અનુગ્રહ થયો?
12.277.46
पश्यपश्य च भूयस्त्वं कामानिच्छेत्कथं नरः ।
स्वर्गद्वारं हि संरुद्धं मानुषेषु विशेषतः ॥ १२.२७७.४६ ॥
ફરી ફરી જો! માણસ કામનાઓની ઇચ્છા કેવી રીતે કરે? ખાસ કરીને મનુષ્યોમાં સ્વર્ગનું દ્વાર બંધ છે.
12.277.47
ततोऽपश्यत्स कामं च क्रोधं लोभं भयं मदम् ।
निद्रां तन्द्रीं तथाऽऽलस्यमावृत्त्य पुरुषान्स्थितान् ॥ १२.२७७.४७ ॥
ત્યારે તેણે કામ, ક્રોધ, લોભ, ભય, મદ, નિદ્રા, તંદ્રા અને આળસ માણસોને ઘેરીને ઊભેલાં જોયાં.
12.277.48
एतैर्लोकाः सुसंरुद्धा देवानां मानुषाद्भयम् ।
तथैव देववचनाद्विघ्नं कुर्वन्ति सर्वशः ॥ १२.२७७.४८ ॥
આમના દ્વારા લોકો સંપૂર્ણપણે રોકાયેલા છે; માણસોથી દેવોને ભય છે. એ જ રીતે દેવોના વચનથી આ સર્વત્ર વિઘ્ન ઊભાં કરે છે.
12.277.49
न देवैरननुज्ञातः कश्चिद्भवति धार्मिकः ।
एष शक्तोस्मि तपसा दातुं राज्यं धनानि च ॥ १२.२७७.४९ ॥
દેવોની અનુમતિ વિના કોઈ ધાર્મિક થતો નથી. હું તપના બળથી રાજ્ય અને ધન આપવા સમર્થ છું.
12.277.50
ततः पपात शिरसा ब्राह्मणस्तोयधारिणे ।
उवाच चैनं धर्मात्मा महान्मेऽनुग्रहः कृतः ॥ १२.२७७.५० ॥
ત્યારે એ બ્રાહ્મણ જળધારીના ચરણે મસ્તક નમાવી પડ્યો અને બોલ્યો, "આ ધર્માત્માએ મારા પર મહાન કૃપા કરી છે."
12.277.51
कामलोभानुबन्धेन पुरा ते यदसूयितम् ।
मया स्नेहमविज्ञाय तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥ १२.२७७.५१ ॥
પૂર્વે કામ અને લોભના બંધનથી મેં તમારી ઈર્ષ્યા કરી; સ્નેહને ન જાણવાથી થયેલી એ ભૂલ મને ક્ષમા કરજો.
12.277.52
क्षान्तमेव मयेत्युक्त्वा कुण्डधारो द्विजर्षभम् ।
संपरिष्वज्य बाहुभ्यां तत्रैवान्तरधीयत ॥ १२.२७७.५२ ॥
"મેં ક્ષમા કરી" એમ કહી કુંડધારે એ દ્વિજશ્રેષ્ઠને બે હાથે આલિંગન આપ્યું અને ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયો.
12.277.53
ततः सर्वांस्तदा लोकान्ब्राह्मणोऽनुचचार ह ।
कुण्डधारप्रसादेन तपसा सिद्धिमागतः ॥ १२.२७७.५३ ॥
ત્યારે એ બ્રાહ્મણ કુંડધારની કૃપા અને તપથી સર્વ લોકોમાં વિચર્યો અને સિદ્ધિ પામ્યો.
12.277.54
विहायसा च गमनं तथा संकल्पितार्थता ।
धर्माच्छक्त्या तथा योगाद्या चैव परमा गतिः ॥ १२.२७७.५४ ॥
આકાશમાં ગમન, સંકલ્પસિદ્ધિ, ધર્મ, શક્તિ અને યોગથી મળતી પરમ ગતિ પણ તેને મળી.
12.277.55
देवता ब्राह्मणाः सन्तो यक्षा मानुषचारणाः ।
धार्मिकान्पूजयन्तीह न धनाढ्यान्न कामिनः ॥ १२.२७७.५५ ॥
દેવો, બ્રાહ્મણો, સજ્જનો, યક્ષો અને માનુષ-ચારણો અહીં ધાર્મિક પુરુષોનું સન્માન કરે છે; ધનવાનોનું નહીં, કામીઓનું પણ નહીં.
12.277.56
सुप्रसन्ना हि ते देवा यत्ते धर्मे रता मतिः ।
धने सुखकला काचिद्धर्मे तु परमं सुखम् ॥ १२.२७७.५६ ॥
તારી મતિ ધર્મમાં રમે છે એટલે તે દેવો તારા પર અત્યંત પ્રસન્ન છે. ધનમાં થોડું સુખ હોય છે; પણ ધર્મમાં જ પરમ સુખ છે.