ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.280.1
मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान्नानुपायतः ।
तमुपायं यथान्यायं श्रोतुमिच्छामि भारत ॥ १२.२८०.१ ॥
ಪಿತಾಮಹರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಉಪಾಯದಿಂದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಅನುಪಾಯದಿಂದಲ್ಲ. ಓ ಭಾರತ, ಆ ಉಪಾಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
12.280.2
त्वय्येवैतन्महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् ।
यदुपायेन सर्वार्थं नित्यं मृगयसेऽनघ ॥ १२.२८०.२ ॥
ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಇದು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ; ನೀನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು. ಓ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ, ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಉಪಾಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೀಯೆ.
12.280.3
करणे घटस्य या बुद्धिर्घटोत्पत्तौ न सा मता ।
एवं धर्माभ्यपायेषु नान्यद्धर्मेषु कारणम् ॥ १२.२८०.३ ॥
ಮಡಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧಿ ಮಡಕೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮೋಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.
12.280.4
पूर्वे समुद्रे यः पन्थाः स न गच्छति पश्चिमम् ।
एकः पन्था हि मोक्षस्य तन्मे विस्तरतः शृणु ॥ १२.२८०.४ ॥
ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ದಾರಿ; ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕೇಳು.
12.280.5
क्षमया क्रोधमुच्छिन्द्यात्कामं संकल्पवर्जनात् ।
सत्वसंसेवानद्धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति ॥ १२.२८०.५ ॥
ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಬೇಕು; ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾಮವನ್ನು. ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ದೃಢನು ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಅರ್ಹನು.
12.280.6
अप्रमादाद्भयं रक्षेच्छ्वासं क्षेत्रज्ञशीलनात् ।
इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् ॥ १२.२८०.६ ॥
ಅಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಭಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಉಸಿರನ್ನು. ಇಚ್ಛೆ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕಾಮವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಿರುಗಿಸಬೇಕು.
12.280.7
भ्रमं संमोहमावर्तमभ्यासाद्विनिवर्तयेत् ।
निद्रां चाप्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् ॥ १२.२८०.७ ॥
ಭ್ರಮೆ, ಸಮ್ಮೋಹ, ಆವರ್ತವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ತೊಡೆದುಹಾಕಬೇಕು. ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ತತ್ತ್ವವಿದನು ತೊಡೆಯಬೇಕು.
12.280.8
उपद्रवांस्तथा रोगान्हितजीर्णमिताशनात् ।
लोभं मोहं च संतोषाद्विषयांस्तत्त्वदर्शनात् ॥ १२.२८०.८ ॥
ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ಹಿತಕರ, ಜೀರ್ಣವಾಗುವ, ಮಿತ ಆಹಾರದಿಂದ ತೊಡೆದುಹಾಕಬೇಕು. ಲೋಭ ಮತ್ತು ಮೋಹವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವದರ್ಶನದಿಂದ ತೊಡೆಯಬೇಕು.
12.280.9
अनुक्रोशादधर्मं च जयेद्धर्ममवेक्षया ।
आयत्या च जयेदाशामर्थं सङ्गविवर्जनात् ॥ १२.२८०.९ ॥
ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು; ಎಚ್ಚರದ ನೋಟದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು. ಭವಿಷ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು; ಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.
12.280.10
अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधं योगेन पण्डितः ।
कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः ॥ १२.२८०.१० ॥
ಅನಿತ್ಯತೆಯಿಂದ ಸ್ನೇಹವನ್ನು, ಯೋಗದಿಂದ ಹಸಿವನ್ನು ಪಂಡಿತನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ಕರುಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಾನವನ್ನು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.
12.280.11
उत्थानेन जयेत्तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत् ।
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् ॥ १२.२८०.११ ॥
ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸೋಮಾರಿತನವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು, ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ಮೌನದಿಂದ ಅತಿ ಮಾತನ್ನು, ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಭಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.
12.280.12
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा ।
ज्ञानमात्मा महान्यच्छेत्तं यच्छेज्ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२८०.१२ ॥
ವಾಕ್ಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು; ಅವುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಮಹಾ ಆತ್ಮವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು; ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
12.280.13
तदेतदुपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा ।
योगदोषान्समुच्छिद्यात्पञ्च यान्कवयो विदुः ॥ १२.२८०.१३ ॥
ಶಾಂತನಾದ, ಶುಚಿಕರ್ಮಿಯಾದವನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬಲ್ಲ ಯೋಗದ ಐದು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಬೇಕು.
12.280.14
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् ।
परित्यज्य निषेवेत तथेमान्योगसाधनान् ॥ १२.२८०.१४ ॥
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಭಯ, ಐದನೆಯದಾದ ನಿದ್ರೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯೋಗ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕು.
12.280.15
ध्यानमध्ययनं दानं सत्यं ह्रीरार्जवं क्षमा ।
शौचमाहारतः शुद्धिरिन्द्रियाणां च संयमः ॥ १२.२८०.१५ ॥
ಧ್ಯಾನ, ಅಧ್ಯಯನ, ದಾನ, ಸತ್ಯ, ಲಜ್ಜೆ, ಋಜುತ್ವ, ಕ್ಷಮೆ, ಶುಚಿತ್ವ, ಆಹಾರದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ.
12.280.16
एतैर्विवर्धते तेजः पाप्मानमपहन्ति च ।
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते ॥ १२.२८०.१६ ॥
ಇವುಗಳಿಂದ ತೇಜಸ್ಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.
12.280.17
धूतपापः स तेजस्वी लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम् ॥ १२.२८०.१७ ॥
ಪಾಪವನ್ನು ಕಳೆದವನು, ತೇಜಸ್ವಿ, ಲಘು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಪದವನ್ನು ಸೇರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
12.280.18
अमूढत्वमसङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् ।
अदैन्यमनुदीर्णत्वमनुद्वेगो व्यवस्थितिः ॥ १२.२८०.१८ ॥
ಮೋಹವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಅಂಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳ ತ್ಯಾಗ, ದೀನತೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಕ್ಷೋಭೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಉದ್ವೇಗವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಸ್ಥಿರತೆ.
12.280.19
एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः ।
तथा वाक्कायमनसां नियमः कामतोऽन्यथा ॥ १२.२८०.१९ ॥
ಇದೇ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗ — ಪ್ರಸನ್ನವಾದುದು, ನಿರ್ಮಲವಾದುದು, ಶುದ್ಧವಾದುದು. ವಾಕ್ಕು, ಕಾಯ, ಮನಸ್ಸುಗಳ ನಿಯಮವೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಕಾಮದಿಂದ ಅದು ಬೇರೆಯಾದರೆ ಅದು ಅಲ್ಲ.