മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.280.1
मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान्नानुपायतः ।
तमुपायं यथान्यायं श्रोतुमिच्छामि भारत ॥ १२.२८०.१ ॥
മോക്ഷം ഉപായത്താൽ മാത്രമാണ് പിതാമഹൻ പറഞ്ഞതെന്നും അനുപായത്താലല്ലെന്നും. ഓ ഭാരതാ, ആ ഉപായം യഥാവിധി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.280.2
त्वय्येवैतन्महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् ।
यदुपायेन सर्वार्थं नित्यं मृगयसेऽनघ ॥ १२.२८०.२ ॥
മഹാപ്രാജ്ഞാ, ഇത് നിന്നിൽത്തന്നെ യുക്തമാണ്; സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടിയുള്ളവനാണ് നീ. ഓ നിഷ്പാപാ, നീ എപ്പോഴും ഉപായത്താൽ എല്ലാ പ്രയോജനങ്ങളും അന്വേഷിക്കുന്നു.
12.280.3
करणे घटस्य या बुद्धिर्घटोत्पत्तौ न सा मता ।
एवं धर्माभ्यपायेषु नान्यद्धर्मेषु कारणम् ॥ १२.२८०.३ ॥
കുടം ഉണ്ടാക്കുന്നതിലെ ബുദ്ധി, കുടത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയിൽ കരുതപ്പെടുന്നില്ല. അതുപോലെ ധർമ്മോപായങ്ങളിൽ, ധർമ്മങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു കാരണമില്ല.
12.280.4
पूर्वे समुद्रे यः पन्थाः स न गच्छति पश्चिमम् ।
एकः पन्था हि मोक्षस्य तन्मे विस्तरतः शृणु ॥ १२.२८०.४ ॥
കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തിലേക്കുള്ള വഴി പടിഞ്ഞാറോട്ട് പോകില്ല. മോക്ഷത്തിന് ഒരേയൊരു വഴിയേയുള്ളൂ; അത് എന്നിൽ നിന്ന് വിശദമായി കേൾക്കൂ.
12.280.5
क्षमया क्रोधमुच्छिन्द्यात्कामं संकल्पवर्जनात् ।
सत्वसंसेवानद्धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति ॥ १२.२८०.५ ॥
ക്ഷമയാൽ ക്രോധത്തെ പിഴുതെറിയണം; സങ്കല്പം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ കാമത്തെയും. സത്ത്വത്തെ സേവിക്കുന്ന ധീരൻ ഉറക്കത്തെ പിഴുതെറിയാൻ യോഗ്യനാണ്.
12.280.6
अप्रमादाद्भयं रक्षेच्छ्वासं क्षेत्रज्ञशीलनात् ।
इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् ॥ १२.२८०.६ ॥
ജാഗ്രതയാൽ ഭയത്തെ കാക്കണം; ക്ഷേത്രജ്ഞനെ അനുശീലിക്കുന്നതിലൂടെ ശ്വാസത്തെ. ഇച്ഛ, ദ്വേഷം, കാമം എന്നിവയെ ധൈര്യത്താൽ പിന്തിരിപ്പിക്കണം.
12.280.7
भ्रमं संमोहमावर्तमभ्यासाद्विनिवर्तयेत् ।
निद्रां चाप्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् ॥ १२.२८०.७ ॥
ഭ്രമം, സമ്മോഹം, ആവർത്തം എന്നിവയെ അഭ്യാസത്താൽ അകറ്റണം. ഉറക്കത്തെയും ബുദ്ധിമാന്ദ്യത്തെയും ജ്ഞാനാഭ്യാസത്താൽ തത്ത്വജ്ഞൻ അകറ്റണം.
12.280.8
उपद्रवांस्तथा रोगान्हितजीर्णमिताशनात् ।
लोभं मोहं च संतोषाद्विषयांस्तत्त्वदर्शनात् ॥ १२.२८०.८ ॥
ഉപദ്രവങ്ങളെയും രോഗങ്ങളെയും ഹിതവും ദഹിക്കുന്നതും മിതവുമായ ഭക്ഷണത്താൽ അകറ്റണം. ലോഭത്തെയും മോഹത്തെയും സന്തോഷത്താലും വിഷയങ്ങളെ തത്ത്വദർശനത്താലും അകറ്റണം.
12.280.9
अनुक्रोशादधर्मं च जयेद्धर्ममवेक्षया ।
आयत्या च जयेदाशामर्थं सङ्गविवर्जनात् ॥ १२.२८०.९ ॥
കരുണയാൽ അധർമ്മത്തെ ജയിക്കണം; ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമായ നോട്ടത്താൽ ധർമ്മത്തെ. ഭാവിഫലം നോക്കി ആശയെ ജയിക്കണം; സംഗം ഉപേക്ഷിച്ച് അർത്ഥത്തെ ജയിക്കണം.
12.280.10
अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधं योगेन पण्डितः ।
कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः ॥ १२.२८०.१० ॥
അനിത്യതയാൽ സ്നേഹത്തെയും യോഗത്താൽ വിശപ്പിനെയും പണ്ഡിതൻ ജയിക്കണം. കരുണയാൽ സ്വന്തം മാനത്തെയും പൂർണ്ണസന്തോഷത്താൽ തൃഷ്ണയെയും ജയിക്കണം.
12.280.11
उत्थानेन जयेत्तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत् ।
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् ॥ १२.२८०.११ ॥
ഉത്സാഹത്താൽ അലസതയെ ജയിക്കണം, നിശ്ചയത്താൽ സംശയത്തെ ജയിക്കണം. മൗനത്താൽ അധിക സംസാരത്തെയും ശൗര്യത്താൽ ഭയത്തെയും ജയിക്കണം.
12.280.12
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा ।
ज्ञानमात्मा महान्यच्छेत्तं यच्छेज्ज्ञानमात्मनः ॥ १२.२८०.१२ ॥
വാക്കും മനസ്സും ബുദ്ധികൊണ്ട് നിയന്ത്രിക്കണം; അവയെ ജ്ഞാനചക്ഷുസ്സുകൊണ്ട് നിയന്ത്രിക്കണം. മഹാനായ ആത്മാവ് ജ്ഞാനത്തെ നിയന്ത്രിക്കണം; ആ ജ്ഞാനം ആത്മാവിൽ നിയന്ത്രിക്കണം.
12.280.13
तदेतदुपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा ।
योगदोषान्समुच्छिद्यात्पञ्च यान्कवयो विदुः ॥ १२.२८०.१३ ॥
ശാന്തനും ശുചികർമ്മിയുമായവൻ ഇത് അറിയണം. ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്ന യോഗത്തിലെ അഞ്ച് ദോഷങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഛേദിക്കണം.
12.280.14
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् ।
परित्यज्य निषेवेत तथेमान्योगसाधनान् ॥ १२.२८०.१४ ॥
കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, ഭയം, അഞ്ചാമത്തെ ഉറക്കം ഇവ ഉപേക്ഷിച്ച് യോഗസാധനകളെ അനുഷ്ഠിക്കണം.
12.280.15
ध्यानमध्ययनं दानं सत्यं ह्रीरार्जवं क्षमा ।
शौचमाहारतः शुद्धिरिन्द्रियाणां च संयमः ॥ १२.२८०.१५ ॥
ധ്യാനം, അധ്യയനം, ദാനം, സത്യം, ലജ്ജ, ഋജുത്വം, ക്ഷമ, ശൗചം, ആഹാരത്താൽ ശുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയ നിയന്ത്രണം.
12.280.16
एतैर्विवर्धते तेजः पाप्मानमपहन्ति च ।
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते ॥ १२.२८०.१६ ॥
ഇവയാൽ തേജസ്സ് വളരുന്നു, പാപം നശിക്കുന്നു. അവന്റെ സങ്കൽപങ്ങൾ സിദ്ധിക്കുന്നു, വിജ്ഞാനം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.280.17
धूतपापः स तेजस्वी लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम् ॥ १२.२८०.१७ ॥
പാപം കുടഞ്ഞുകളഞ്ഞവനും തേജസ്വിയും ലഘുവായി ആഹരിക്കുന്നവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനും കാമക്രോധങ്ങളെ വശത്താക്കി ബ്രഹ്മപദത്തിലേക്ക് എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കണം.
12.280.18
अमूढत्वमसङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् ।
अदैन्यमनुदीर्णत्वमनुद्वेगो व्यवस्थितिः ॥ १२.२८०.१८ ॥
മോഹമില്ലായ്മ, ആസക്തിയില്ലായ്മ, കാമക്രോധങ്ങളുടെ ത്യാഗം, ദീനതയില്ലായ്മ, ക്ഷോഭമില്ലായ്മ, ഉദ്വേഗമില്ലായ്മ, സ്ഥിരത.
12.280.19
एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः ।
तथा वाक्कायमनसां नियमः कामतोऽन्यथा ॥ १२.२८०.१९ ॥
ഇതാണ് മോക്ഷത്തിന്റെ മാർഗം — പ്രസന്നവും നിർമലവും ശുദ്ധവുമായത്. വാക്കിന്റെയും ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും നിയമവും അങ്ങനെതന്നെ; കാമത്താൽ അത് മറ്റൊന്നായാൽ അത് അല്ല.